BeneluxSpoor.net - Encyclopedie - Gebruikersbijdragen [nl]

Sjabloon:Afbeelding 2 onder elkaar

2012-01-25T10:23:08Z

Rkoerts:

<includeonly>{| border="0" {{#ifeq: {{{Positie|}}} | Rechts | style="float:right; margin-left: 3em;" | {{#ifeq: {{{Positie|}}} | Links | style="float:left; margin-right: 3em;" |}} }}
|- valign="bottom"
| [[Bestand:{{{Bestand}}}|{{#switch: {{{Grootte|}}}
| Zeer klein= 200px]]
| Klein= 300px]]
| Normaal= 400px]]
| Groot= 450px]]
| Zeer groot= 500px]]
| {{{Grootte}}}]]
}}
|-
|style="text-align:left; font-size: 80%;"| ''{{{Volgnummer}}}''
|-
|style="text-align:left; font-size: 80%;"| ''{{{Omschrijving}}}''
|-
|style="text-align:left; font-size: 80%;"| {{#if: {{{Bron|}}} | ''Bron: {{{Bron}}}'' |{{#switch: {{{Type|}}}
| Foto= ''Foto gemaakt door: {{{Maker}}}''
| Tekening= ''Tekening gemaakt door: {{{Maker}}}''
| Schema= ''Schema gemaakt door: {{{Maker}}}''
| Tabel= ''Tabel gemaakt door: {{{Maker}}}''
| Schermafdruk= ''Schermafdruk gemaakt door: {{{Maker}}}''
| ''Foto gemaakt door: {{{Maker}}}''
}}
}}
|-
| [[Bestand:{{{Bestand2}}}|{{#switch: {{{Grootte2|}}}
| Zeer klein= 200px]]
| Klein= 300px]]
| Normaal= 400px]]
| Groot= 450px]]
| Zeer groot= 500px]]
| {{ #if: {{{Grootte2|}}} | {{{Grootte2}}} | {{{Grootte}}} }}]]
}}
|-
|style="text-align:left; font-size: 80%;"| ''{{{Volgnummer2}}}''
|-
|style="text-align:left; font-size: 80%;"| ''{{{Omschrijving2}}}''
|-
{{#if: {{{Maker2|}}} | {{!}}style="text-align:left; font-size: 80%;"{{!}} {{#switch: {{{Type2|}}}
| Foto= ''Foto gemaakt door: {{{Maker2}}}''
| Tekening= ''Tekening gemaakt door: {{{Maker2}}}''
| Schema= ''Schema gemaakt door: {{{Maker2}}}''
| Tabel= ''Tabel gemaakt door: {{{Maker2}}}''
| Schermafdruk= ''Schermafdruk gemaakt door: {{{Maker2}}}''
| ''Foto gemaakt door: {{{Maker2}}}''
}}
|
{{#if: {{{Bron2|}}} | {{!}}style="text-align:left; font-size: 80%;"{{!}} ''Bron: {{{Bron2}}}''
|
{{!}}style="text-align:left; font-size: 80%;"{{!}} {{#if: {{{Bron|}}} | ''Bron: {{{Bron}}}'' | {{#switch: {{{Type2|}}}
| Foto= ''Foto gemaakt door: {{{Maker}}}''
| Tekening= ''Tekening gemaakt door: {{{Maker}}}''
| Schema= ''Schema gemaakt door: {{{Maker}}}''
| Tabel= ''Tabel gemaakt door: {{{Maker}}}''
| Schermafdruk= ''Schermafdruk gemaakt door: {{{Maker}}}''
| ''Foto gemaakt door: {{{Maker}}}''
}}
}}
}}
}}
|}
</includeonly><noinclude> [[Categorie:Sjablonen categorie|Afbeelding 2 onder elkaar]] </noinclude>

Sjabloon:Afbeelding 4 naast elkaar

2012-01-25T10:22:25Z

Rkoerts:

<includeonly>{|
|- valign="bottom"
| [[Bestand:{{{Bestand}}}|{{#switch: {{{Grootte|}}}
| Zeer klein= 200px]]
| Klein= 300px]]
| Normaal= 400px]]
| Groot= 450px]]
| Zeer groot= 500px]]
| {{{Grootte}}}]]
}}
| [[Bestand:{{{Bestand2}}}|{{#switch: {{{Grootte2|}}}
| Zeer klein= 200px]]
| Klein= 300px]]
| Normaal= 400px]]
| Groot= 450px]]
| Zeer groot= 500px]]
| {{ #if: {{{Grootte2|}}} | {{{Grootte2}}} | {{{Grootte}}} }}]]
}}
| [[Bestand:{{{Bestand3}}}|{{#switch: {{{Grootte3|}}}
| Zeer klein= 200px]]
| Klein= 300px]]
| Normaal= 400px]]
| Groot= 450px]]
| Zeer groot= 500px]]
| {{ #if: {{{Grootte3|}}} | {{{Grootte3}}} | {{{Grootte}}} }}]]
}}
| [[Bestand:{{{Bestand4}}}|{{#switch: {{{Grootte4|}}}
| Zeer klein= 200px]]
| Klein= 300px]]
| Normaal= 400px]]
| Groot= 450px]]
| Zeer groot= 500px]]
| {{ #if: {{{Grootte4|}}} | {{{Grootte4}}} | {{{Grootte}}} }}]]
}}
|-
|style="text-align:left; font-size: 80%;"| ''{{{Volgnummer}}}''
|style="text-align:left; font-size: 80%;"| ''{{{Volgnummer2}}}''
|style="text-align:left; font-size: 80%;"| ''{{{Volgnummer3}}}''
|style="text-align:left; font-size: 80%;"| ''{{{Volgnummer4}}}''
|-
|style="text-align:left; font-size: 80%;"| ''{{{Omschrijving}}}''
|style="text-align:left; font-size: 80%;"| ''{{{Omschrijving2}}}''
|style="text-align:left; font-size: 80%;"| ''{{{Omschrijving3}}}''
|style="text-align:left; font-size: 80%;"| ''{{{Omschrijving4}}}''
|-
|style="text-align:left; font-size: 80%;"| {{#if: {{{Bron|}}} | ''Bron: {{{Bron}}}'' |{{#switch: {{{Type|}}}
| Foto= ''Foto gemaakt door: {{{Maker}}}''
| Tekening= ''Tekening gemaakt door: {{{Maker}}}''
| Schema= ''Schema gemaakt door: {{{Maker}}}''
| Tabel= ''Tabel gemaakt door: {{{Maker}}}''
| ''Foto gemaakt door: {{{Maker}}}''
}}
}}
|style="text-align:left; font-size: 80%;"| {{#if: {{{Bron2|}}} | ''Bron: {{{Bron2}}}'' |{{#switch: {{{Type2|}}}
| Foto= ''Foto gemaakt door: {{{Maker2}}}''
| Tekening= ''Tekening gemaakt door: {{{Maker2}}}''
| Schema= ''Schema gemaakt door: {{{Maker2}}}''
| Tabel= ''Tabel gemaakt door: {{{Maker2}}}''
| ''Foto gemaakt door: {{{Maker2}}}''
}}
}}
|style="text-align:left; font-size: 80%;"| {{#if: {{{Bron3|}}} | ''Bron: {{{Bron3}}}'' |{{#switch: {{{Type3|}}}
| Foto= ''Foto gemaakt door: {{{Maker3}}}''
| Tekening= ''Tekening gemaakt door: {{{Maker3}}}''
| Schema= ''Schema gemaakt door: {{{Maker3}}}''
| Tabel= ''Tabel gemaakt door: {{{Maker3}}}''
| ''Foto gemaakt door: {{{Maker3}}}''
}}
}}
|style="text-align:left; font-size: 80%;"| {{#if: {{{Bron4|}}} | ''Bron: {{{Bron3}}}'' |{{#switch: {{{Type4|}}}
| Foto= ''Foto gemaakt door: {{{Maker4}}}''
| Tekening= ''Tekening gemaakt door: {{{Maker4}}}''
| Schema= ''Schema gemaakt door: {{{Maker4}}}''
| Tabel= ''Tabel gemaakt door: {{{Maker4}}}''
| ''Foto gemaakt door: {{{Maker4}}}''
}}
}}
|}
</includeonly><noinclude> [[Categorie:Sjablonen categorie|Afbeelding 4 naast elkaar]] </noinclude>

Sjabloon:Afbeelding 2 naast elkaar

2012-01-25T10:21:36Z

Rkoerts:

<includeonly>{| border="0" {{#ifeq: {{{Positie|}}} | Rechts | style="float:right; margin-left: 3em;" | {{#ifeq: {{{Positie|}}} | Links | style="float:left; margin-right: 3em;" |}} }}
|- valign="bottom"
| [[Bestand:{{{Bestand}}}|{{#switch: {{{Grootte|}}}
| Zeer klein= 200px]]
| Klein= 300px]]
| Normaal= 400px]]
| Groot= 450px]]
| Zeer groot= 500px]]
| {{{Grootte}}}]]
}}
| [[Bestand:{{{Bestand2}}}|{{#switch: {{{Grootte2|}}}
| Zeer klein= 200px]]
| Klein= 300px]]
| Normaal= 400px]]
| Groot= 450px]]
| Zeer groot= 500px]]
| {{ #if: {{{Grootte2|}}} | {{{Grootte2}}} | {{{Grootte}}} }}]]
}}
|-
|style="text-align:left; font-size: 80%;"| ''{{{Volgnummer}}}''
|style="text-align:left; font-size: 80%;"| ''{{{Volgnummer2}}}''
|-
|style="text-align:left; font-size: 80%;"| ''{{{Omschrijving}}}''
|style="text-align:left; font-size: 80%;"| ''{{{Omschrijving2}}}''
|-
|style="text-align:left; font-size: 80%;"| {{#if: {{{Bron|}}} | ''Bron: {{{Bron}}}'' |{{#switch: {{{Type|}}}
| Foto= ''Foto gemaakt door: {{{Maker}}}''
| Tekening= ''Tekening gemaakt door: {{{Maker}}}''
| Schema= ''Schema gemaakt door: {{{Maker}}}''
| Tabel= ''Tabel gemaakt door: {{{Maker}}}''
| ''Foto gemaakt door: {{{Maker}}}''
}}
}}
{{#if: {{{Maker2|}}} | {{!}}style="text-align:left; font-size: 80%;"{{!}} {{#switch: {{{Type2|}}}
| Foto= ''Foto gemaakt door: {{{Maker2}}}''
| Tekening= ''Tekening gemaakt door: {{{Maker2}}}''
| Schema= ''Schema gemaakt door: {{{Maker2}}}''
| Tabel= ''Tabel gemaakt door: {{{Maker2}}}''
| ''Foto gemaakt door: {{{Maker2}}}''
}}
|
{{#if: {{{Bron2|}}} | {{!}}style="text-align:left; font-size: 80%;"{{!}} ''Bron: {{{Bron2}}}''
|
{{!}}style="text-align:left; font-size: 80%;"{{!}} {{#if: {{{Bron|}}} | ''Bron: {{{Bron}}}'' | {{#switch: {{{Type2|}}}
| Foto= ''Foto gemaakt door: {{{Maker}}}''
| Tekening= ''Tekening gemaakt door: {{{Maker}}}''
| Schema= ''Schema gemaakt door: {{{Maker}}}''
| Tabel= ''Tabel gemaakt door: {{{Maker}}}''
| ''Foto gemaakt door: {{{Maker}}}''
}}
}}
}}
}}
|}
</includeonly><noinclude> [[Categorie:Sjablonen categorie|Afbeelding 2 naast elkaar]] </noinclude>

Beschikbare ruimte

2012-01-25T10:17:58Z

Rkoerts:

{{Koptekst
|Vorige= E03.02 - Een realistisch ontwerp
|Volgende= E03.04 - Basisvormen modelbanen
|Auteur= Hans van de Burgt
|Auteur2= Ronald Koerts
|Niveau= Beginner
|Aantalwoorden= 00399
|Aantalplaatjes= 03
|Aantalfilmpjes= 00
}}

{{Inhoudsopgave|Links|Klein}}
=== Inleiding ===
Het is altijd woekeren met de ruimte. Een grote ruimte voor de hobby heeft niet iedereen tot zijn/haar beschikking. Meestal is het dan een compromis tussen het baanplan en de beschikbare ruimte. Het kan zelfs zo zijn dat er naar een kleinere schaal moet worden gegaan om de ideeën tot werkelijkheid te laten komen.

=== Aparte ruimte ===
Een aparte treinenkamer is natuurlijk verreweg het beste en mooiste. Waar kunt u allemaal een treinenkamer maken?

* De zolder;
* De kelder;
* Één van de slaapkamers;
* Een aparte gebouwtje (bijvoorbeeld een schuur of garage).

Sommige modelbouwers maken een complete aanbouw of speciale ruimte voor hun modelbaan. Dat is natuurlijk niet voor iedereen mogelijk.
{{Afbeelding
|Bestand= E03.03-01.jpg
|Grootte= Normaal
|Volgnummer= E03.03-01
|Omschrijving= Waar kan een modelbaan gebouwd worden?
|Maker= Ronald Koerts.
|Type= Tekening
}}

=== Waar op te letten? ===
Bij het kiezen van een ruimte dient u op een aantal zaken te letten. Hele praktische dingen zoals:

*[[#Bereikbaarheid van de ruimte|Bereikbaarheid van de ruimte?]]
*[[#Isolatie|Is de ruimte geïsoleerd?]]
*[[#Vocht|Is het vochtig?]]
*[[#Belemmeringen|Zijn er plaatsen waar ik altijd bij moet kunnen komen?]]

==== Bereikbaarheid van de ruimte ====
Één van de belangrijkste zaken. Hoe moet u bij uw modelbaanruimte komen? Kruip door, sluip door? Dat is meestal niet echt handig. Als u nog jong van lijf en leden bent is dat niet erg, maar wordt u een dagje ouder, dan is een gemakkelijk bereikbare ruimte wel gemakkelijk. Eventueel zolders en kelders met normale vaste trappen.

==== Isolatie ====
Een ruimte hoeft niet geïsoleerd te zijn, maar het is wel beter voor uw dure treinspullen. Dus bij de keuze van een schuur eerst kijken of de schuur nog verder geïsoleerd moet worden. Een halfsteens muur is meestal niet voldoende om de kou en vocht buiten te houden. Dan moet er minimaal een verwarming in de ruimte komen om de vorst buiten te houden.

Heeft u een oude zolder, dan is dat mooi, maar ongeïsoleerd kan het zomers bloedheet worden en 's winters, net als in de schuur, erg koud. Dus eerst de zolder isoleren en eventueel voorzien van verwarming voordat u gaat bouwen aan de modelbaan.

==== Vocht ====
Dat is funest voor een modelbaan. Vooral het houtwerk en de rails hebben er onder te lijden. Hout gaat uitzetten en de rails gaan roesten. Ook uw dure modellen kunnen roestig worden. Een kelder is meestal al vochtiger dan een zolder of een slaapkamer. Mocht de keuze vallen op een schuur of kelder, dan moeten er maatregelen genomen worden om het vocht te reguleren. Dat wil zeggen door er verwarming aan te leggen, vochtvreters te plaatsen, enzovoort.

==== Belemmeringen ====
Belemmeringen zijn objecten die het voor u lastig maken om plaatsen, waar u altijd bij moet kunnen komen, goed te kunnen bereiken. In geval van nood of voor gewoon onderhoud. Waar moet u dan aan denken? Bijvoorbeeld de CV-ketel. Deze moet ook onderhoud hebben en daarom is het wel gemakkelijk om daar goed bij te kunnen. Daarnaast moet u misschien nog bij een raam, deur of wastafel kunnen komen.

=== De indeling van de kamer ===
Bij de indeling van de modelbaan-kamer moet u rekening houden met een aantal zaken:

*[[#Deuren|Deuren in de ruimte]]
*[[#Ramen|Ramen in de ruimte]]
*[[#Hoogte|Hoogte van de ruimte]]
*[[#Vluchtwegen|Vluchtwegen in de ruimte]]
*[[#Andere belemmeringen|Andere belemmeringen]]
*[[#Loopruimte|Loopruimte]]
*[[#Vorm modelbaan|Vorm modelbaan]]
*[[#Diepte modelbaan|Diepte modelbaan]]

==== Deuren ====
U moet altijd een ruimte in kunnen komen. Sommige ruimtes, zoals een zolder of een kelder, hoeven geen deur te hebben, maar dan moet u wel rekening houden met een plaats waar u even kunt staan als u binnen komt. In oudere woningen en gebouwen zijn deuren meestal ongeveer 80 cm breed. In de huidige nieuwbouw woningen zijn de deuren al bijna 100 cm breed (1,00 meter). Het is daarom verstandig om, wanneer de deur naar binnen draait - dus de ruimte in - een minimale ruimte van 100 bij 100 cm vrij te houden, zodat de deur open kan.

==== Ramen ====
Een modelbaan voor het raam bouwen kan goed. Alleen moet u zich afvragen of het raam eventueel open moet kunnen en of het raam eventueel ook gewassen moet kunnen worden. Of de luxaflex of gordijnen open/dicht moeten kunnen. Als dat het geval is, dan is een gangpad van 50 cm breed wel een minimum of de modelbaan moet verrijdbaar zijn.

==== Hoogte ====
Een mooie zolder, maar alleen onder het schuine dak. Alleen de voor- en achtermuur zijn recht. In de bouwwereld wordt alles vanaf 1,20 m hoogte gezien als bruikbare oppervlakte. Dus alles wat minder hoog is dan 1,20 m is opbergruimte of loze ruimte. Deze stelregel kunt u ook toepassen bij de modelbaan. Een modelbaan met een totale beschikbare hoogte van 1,20 meter of minder is niet aan te bevelen.

==== Vluchtwegen ====
''Zorg altijd voor een goede bereikbaarheid van deuren/ramen zodat u in geval van nood snel naar buiten kunt!''

==== Andere belemmeringen ====
Dat kunnen bijvoorbeeld wastafels, radiatoren, schoorstenen of inbouwkasten, enzovoort zijn. U moet van te voren bepalen of u ergens nog bij moet kunnen komen. Moet u dat? Dan een pad vrijhouden of een constructie maken zodat u er bij kunt komen.

==== Loopruimte ====
Zorg voor een goede loopruimte van minimaal 50 cm bij objecten waar u nog bij moet komen.
{{Afbeelding 2 naast elkaar
|Bestand= E03.03-05.jpg
|Grootte= Normaal
|Volgnummer= E03.03-02
|Omschrijving= Breedtes gangpaden
|Maker= Ronald Koerts.
|Type= Tekening
|Bestand2= E03.03-04.jpg
|Volgnummer2= E03.03-03
|Grootte2= Normaal
|Omschrijving2= Diverse maatvoeringen
|Maker2= Ronald Koerts.
|Type2= Tekening
}}

==== Vorm modelbaan ====
Een modelbaan kan vele vormen hebben. Een aantal meest gebruikte vormen zijn:

* De rechthoek
* De L-vorm
* De U-vorm
* Het vierkant (toegang in het midden of door tijdelijke constructie)
* De M-vorm

{{Afbeelding 3 naast elkaar
|Bestand= Tafela9sl.gif
|Grootte= 250px
|Volgnummer= E03.01-04
|Omschrijving= Figuur 1
|Maker= Hans van de Burgt
|Type= Tekening
|Bestand2= Tafelb5wr.gif
|Volgnummer2= E03.01-05
|Omschrijving2= Figuur 2
|Maker2= Hans van de Burgt
|Type2= Tekening
|Bestand3= Tafelc0jf.gif
|Volgnummer3= E03.01-06
|Omschrijving3= Figuur 3
|Maker3= Hans van de Burgt
|Type3=Tekening
}}

Afhankelijk van de ruimte, - in een (lege) slaapkamer, kelder of op een ruime zolder - kunt u daarbij kiezen voor een baan op een gesloten vlak (figuur 1) of een baan langs de wanden van de kamer (figuur 2 en figuur 3).

==== Diepte modelbaan ====
Wanneer de modelbaan met een gesloten vlak tegen een wand geplaatst is, raden we u aan de diepte niet groter te maken dan maximaal 0,80 tot 1,00 m. Deze diepte is de afstand die we nodig hebben om alles goed te kunnen bereiken. Een normaal mens kan tussen de 0,65 en 0,80 m ver reiken. Dit is een beetje afhankelijk van de lengte van de persoon en de hoogte van de modelbaan. Het is dus aan te raden, om de diepte zo groot te kiezen dat u er in een gemakkelijke houding nog bij kunt. Bij banen langs de wand houdt men over het algemeen een diepte aan van maximaal 0,60 m. Dieper dan 0,80 - 1,00 m is mogelijk als u van beide zijden de modelbaan kan bereiken. Dieper dan 1,40 m is niet aan te bevelen, dan moet u andere oplossingen bedenken om er bij te kunnen.
{{Afbeelding 2 naast elkaar
|Bestand= E03.03-02.jpg
|Grootte= Normaal
|Volgnummer= E03.03-07
|Omschrijving= Benodigde loopruimtes bij 1,10 m tafelhoogte
|Maker= Ronald Koerts.
|Type= Tekening
|Bestand2= E03.03-03.jpg
|Grootte2= Normaal
|Volgnummer2= E03.03-08
|Omschrijving2= Benodigde loopruimtes bij 1,00 m tafelhoogte
|Maker2= Ronald Koerts.
|Type2= Tekening
}}

=== Andere oplossingen ===
Voor de meer creatieve modelbouwers zijn er ook andere mogelijkheden om een locatie voor de modelbaan te vinden. Bijvoorbeeld, een takelbaan aan het plafond of een opklapbaan aan de muur. Anders kan men in modules gaan bouwen, deze kunnen soms makkelijker opgeborgen worden. Bij het rijden worden ze tijdelijk aan elkaar gekoppeld. Op het [http://forum.beneluxspoor.net/ forum van Beneluxspoor.net] is een voorbeeld te vinden van een baan in een salontafel.
{{Afbeelding
|Bestand= E03.03-06.jpg
|Grootte= Normaal
|Volgnummer= E03.03-09
|Omschrijving= Twee varianten voor modelbaanopslag
|Maker= Ronald Koerts.
|Type= Tekening
}}

=== Baanplan ontwerpen ===
U kunt het gemakkelijkst de ruimte, waarin u uw modelbaan gaat bouwen, uittekenen op papier of met de computer. In de plattegrond tekent u ook alle belemmeringen zoals deuren, ramen, radiatoren, enz. Dan kunt u intekenen hoe u de belemmeringen bereikbaar wilt houden. Dus eventueel met gangpaden enzovoort.
{{Afbeelding
|Bestand= E03.03-07.jpg
|Grootte= Normaal
|Volgnummer= E03.03-10
|Omschrijving= Uiteindelijke ruimte voor modelbaan
|Maker= Ronald Koerts.
|Type= Tekening
}}

Na het intekenen krijgt u bijvoorbeeld bovenstaande tekening / afbeelding van uw ruimte. Daardoor weet u precies hoeveel ruimte u overhoudt voor uw modelbaan en kunt u verder met het ontwerpen van uw modelbaan.

Voor meer informatie over baanplannen, kunt u ook [[E04.09 - Voorbeelden baanplannen|artikel E04.09]] raadplegen.
{{Voettekst
|Vorige= E03.02 - Een realistisch ontwerp
|Volgende= E03.04 - Basisvormen modelbanen
}}
[[Categorie: Alles|B]]
[[Categorie: Artikel|Beschikbare ruimte]]
[[Categorie: Ontwerp modelbaan|B]]
[[Categorie: Hans van de Burgt|B]]
[[Categorie: Ronald Koerts|B]]

Beschikbare ruimte

2012-01-25T10:16:35Z

Rkoerts:

{{Koptekst
|Vorige= E03.02 - Een realistisch ontwerp
|Volgende= E03.04 - Basisvormen modelbanen
|Auteur= Hans van de Burgt
|Auteur2= Ronald Koerts
|Niveau= Beginner
|Aantalwoorden= 00399
|Aantalplaatjes= 03
|Aantalfilmpjes= 00
}}

{{Inhoudsopgave|Links|Klein}}
=== Inleiding ===
Het is altijd woekeren met de ruimte. Een grote ruimte voor de hobby heeft niet iedereen tot zijn/haar beschikking. Meestal is het dan een compromis tussen het baanplan en de beschikbare ruimte. Het kan zelfs zo zijn dat er naar een kleinere schaal moet worden gegaan om de ideeën tot werkelijkheid te laten komen.

=== Aparte ruimte ===
Een aparte treinenkamer is natuurlijk verreweg het beste en mooiste. Waar kunt u allemaal een treinenkamer maken?

* De zolder;
* De kelder;
* Één van de slaapkamers;
* Een aparte gebouwtje (bijvoorbeeld een schuur of garage).

Sommige modelbouwers maken een complete aanbouw of speciale ruimte voor hun modelbaan. Dat is natuurlijk niet voor iedereen mogelijk.
{{Afbeelding
|Bestand= E03.03-01.jpg
|Grootte= Normaal
|Volgnummer= E03.03-01
|Omschrijving= Waar kan een modelbaan gebouwd worden?
|Maker= Ronald Koerts.
|Type= Tekening
}}

=== Waar op te letten? ===
Bij het kiezen van een ruimte dient u op een aantal zaken te letten. Hele praktische dingen zoals:

*[[#Bereikbaarheid van de ruimte|Bereikbaarheid van de ruimte?]]
*[[#Isolatie|Is de ruimte geïsoleerd?]]
*[[#Vocht|Is het vochtig?]]
*[[#Belemmeringen|Zijn er plaatsen waar ik altijd bij moet kunnen komen?]]

==== Bereikbaarheid van de ruimte ====
Één van de belangrijkste zaken. Hoe moet u bij uw modelbaanruimte komen? Kruip door, sluip door? Dat is meestal niet echt handig. Als u nog jong van lijf en leden bent is dat niet erg, maar wordt u een dagje ouder, dan is een gemakkelijk bereikbare ruimte wel gemakkelijk. Eventueel zolders en kelders met normale vaste trappen.

==== Isolatie ====
Een ruimte hoeft niet geïsoleerd te zijn, maar het is wel beter voor uw dure treinspullen. Dus bij de keuze van een schuur eerst kijken of de schuur nog verder geïsoleerd moet worden. Een halfsteens muur is meestal niet voldoende om de kou en vocht buiten te houden. Dan moet er minimaal een verwarming in de ruimte komen om de vorst buiten te houden.

Heeft u een oude zolder, dan is dat mooi, maar ongeïsoleerd kan het zomers bloedheet worden en 's winters, net als in de schuur, erg koud. Dus eerst de zolder isoleren en eventueel voorzien van verwarming voordat u gaat bouwen aan de modelbaan.

==== Vocht ====
Dat is funest voor een modelbaan. Vooral het houtwerk en de rails hebben er onder te lijden. Hout gaat uitzetten en de rails gaan roesten. Ook uw dure modellen kunnen roestig worden. Een kelder is meestal al vochtiger dan een zolder of een slaapkamer. Mocht de keuze vallen op een schuur of kelder, dan moeten er maatregelen genomen worden om het vocht te reguleren. Dat wil zeggen door er verwarming aan te leggen, vochtvreters te plaatsen, enzovoort.

==== Belemmeringen ====
Belemmeringen zijn objecten die het voor u lastig maken om plaatsen, waar u altijd bij moet kunnen komen, goed te kunnen bereiken. In geval van nood of voor gewoon onderhoud. Waar moet u dan aan denken? Bijvoorbeeld de CV-ketel. Deze moet ook onderhoud hebben en daarom is het wel gemakkelijk om daar goed bij te kunnen. Daarnaast moet u misschien nog bij een raam, deur of wastafel kunnen komen.

=== De indeling van de kamer ===
Bij de indeling van de modelbaan-kamer moet u rekening houden met een aantal zaken:

*[[#Deuren|Deuren in de ruimte]]
*[[#Ramen|Ramen in de ruimte]]
*[[#Hoogte|Hoogte van de ruimte]]
*[[#Vluchtwegen|Vluchtwegen in de ruimte]]
*[[#Andere belemmeringen|Andere belemmeringen]]
*[[#Loopruimte|Loopruimte]]
*[[#Vorm modelbaan|Vorm modelbaan]]
*[[#Diepte modelbaan|Diepte modelbaan]]

==== Deuren ====
U moet altijd een ruimte in kunnen komen. Sommige ruimtes, zoals een zolder of een kelder, hoeven geen deur te hebben, maar dan moet u wel rekening houden met een plaats waar u even kunt staan als u binnen komt. In oudere woningen en gebouwen zijn deuren meestal ongeveer 80 cm breed. In de huidige nieuwbouw woningen zijn de deuren al bijna 100 cm breed (1,00 meter). Het is daarom verstandig om, wanneer de deur naar binnen draait - dus de ruimte in - een minimale ruimte van 100 bij 100 cm vrij te houden, zodat de deur open kan.

==== Ramen ====
Een modelbaan voor het raam bouwen kan goed. Alleen moet u zich afvragen of het raam eventueel open moet kunnen en of het raam eventueel ook gewassen moet kunnen worden. Of de luxaflex of gordijnen open/dicht moeten kunnen. Als dat het geval is, dan is een gangpad van 50 cm breed wel een minimum of de modelbaan moet verrijdbaar zijn.

==== Hoogte ====
Een mooie zolder, maar alleen onder het schuine dak. Alleen de voor- en achtermuur zijn recht. In de bouwwereld wordt alles vanaf 1,20 m hoogte gezien als bruikbare oppervlakte. Dus alles wat minder hoog is dan 1,20 m is opbergruimte of loze ruimte. Deze stelregel kunt u ook toepassen bij de modelbaan. Een modelbaan met een totale beschikbare hoogte van 1,20 meter of minder is niet aan te bevelen.

==== Vluchtwegen ====
''Zorg altijd voor een goede bereikbaarheid van deuren/ramen zodat u in geval van nood snel naar buiten kunt!''

==== Andere belemmeringen ====
Dat kunnen bijvoorbeeld wastafels, radiatoren, schoorstenen of inbouwkasten, enzovoort zijn. U moet van te voren bepalen of u ergens nog bij moet kunnen komen. Moet u dat? Dan een pad vrijhouden of een constructie maken zodat u er bij kunt komen.

==== Loopruimte ====
Zorg voor een goede loopruimte van minimaal 50 cm bij objecten waar u nog bij moet komen.
{{Afbeelding 2 naast elkaar
|Bestand= E03.03-05.jpg
|Grootte= Normaal
|Volgnummer= E03.03-02
|Omschrijving= Breedtes gangpaden
|Maker= Ronald Koerts.
|Type= Tekening
|Bestand2= E03.03-04.jpg
|Volgnummer2= E03.03-03
|Omschrijving2= Diverse maatvoeringen
|Maker2= Ronald Koerts.
|Type2= Tekening
}}

==== Vorm modelbaan ====
Een modelbaan kan vele vormen hebben. Een aantal meest gebruikte vormen zijn:

* De rechthoek
* De L-vorm
* De U-vorm
* Het vierkant (toegang in het midden of door tijdelijke constructie)
* De M-vorm

{{Afbeelding 3 naast elkaar
|Bestand= Tafela9sl.gif
|Grootte= 250px
|Volgnummer= E03.01-04
|Omschrijving= Figuur 1
|Maker= Hans van de Burgt
|Type= Tekening
|Bestand2= Tafelb5wr.gif
|Grootte2= 250px
|Volgnummer2= E03.01-05
|Omschrijving2= Figuur 2
|Maker2= Hans van de Burgt
|Type2= Tekening
|Bestand3= Tafelc0jf.gif
|Grootte3= 250px
|Volgnummer3= E03.01-06
|Omschrijving3= Figuur 3
|Maker3= Hans van de Burgt
|Type3=Tekening
}}

Afhankelijk van de ruimte, - in een (lege) slaapkamer, kelder of op een ruime zolder - kunt u daarbij kiezen voor een baan op een gesloten vlak (figuur 1) of een baan langs de wanden van de kamer (figuur 2 en figuur 3).

==== Diepte modelbaan ====
Wanneer de modelbaan met een gesloten vlak tegen een wand geplaatst is, raden we u aan de diepte niet groter te maken dan maximaal 0,80 tot 1,00 m. Deze diepte is de afstand die we nodig hebben om alles goed te kunnen bereiken. Een normaal mens kan tussen de 0,65 en 0,80 m ver reiken. Dit is een beetje afhankelijk van de lengte van de persoon en de hoogte van de modelbaan. Het is dus aan te raden, om de diepte zo groot te kiezen dat u er in een gemakkelijke houding nog bij kunt. Bij banen langs de wand houdt men over het algemeen een diepte aan van maximaal 0,60 m. Dieper dan 0,80 - 1,00 m is mogelijk als u van beide zijden de modelbaan kan bereiken. Dieper dan 1,40 m is niet aan te bevelen, dan moet u andere oplossingen bedenken om er bij te kunnen.
{{Afbeelding 2 naast elkaar
|Bestand= E03.03-02.jpg
|Grootte= Normaal
|Volgnummer= E03.03-07
|Omschrijving= Benodigde loopruimtes bij 1,10 m tafelhoogte
|Maker= Ronald Koerts.
|Type= Tekening
|Bestand2= E03.03-03.jpg
|Grootte2= Normaal
|Volgnummer2= E03.03-08
|Omschrijving2= Benodigde loopruimtes bij 1,00 m tafelhoogte
|Maker2= Ronald Koerts.
|Type2= Tekening
}}

=== Andere oplossingen ===
Voor de meer creatieve modelbouwers zijn er ook andere mogelijkheden om een locatie voor de modelbaan te vinden. Bijvoorbeeld, een takelbaan aan het plafond of een opklapbaan aan de muur. Anders kan men in modules gaan bouwen, deze kunnen soms makkelijker opgeborgen worden. Bij het rijden worden ze tijdelijk aan elkaar gekoppeld. Op het [http://forum.beneluxspoor.net/ forum van Beneluxspoor.net] is een voorbeeld te vinden van een baan in een salontafel.
{{Afbeelding
|Bestand= E03.03-06.jpg
|Grootte= Normaal
|Volgnummer= E03.03-09
|Omschrijving= Twee varianten voor modelbaanopslag
|Maker= Ronald Koerts.
|Type= Tekening
}}

=== Baanplan ontwerpen ===
U kunt het gemakkelijkst de ruimte, waarin u uw modelbaan gaat bouwen, uittekenen op papier of met de computer. In de plattegrond tekent u ook alle belemmeringen zoals deuren, ramen, radiatoren, enz. Dan kunt u intekenen hoe u de belemmeringen bereikbaar wilt houden. Dus eventueel met gangpaden enzovoort.
{{Afbeelding
|Bestand= E03.03-07.jpg
|Grootte= Normaal
|Volgnummer= E03.03-10
|Omschrijving= Uiteindelijke ruimte voor modelbaan
|Maker= Ronald Koerts.
|Type= Tekening
}}

Na het intekenen krijgt u bijvoorbeeld bovenstaande tekening / afbeelding van uw ruimte. Daardoor weet u precies hoeveel ruimte u overhoudt voor uw modelbaan en kunt u verder met het ontwerpen van uw modelbaan.

Voor meer informatie over baanplannen, kunt u ook [[E04.09 - Voorbeelden baanplannen|artikel E04.09]] raadplegen.
{{Voettekst
|Vorige= E03.02 - Een realistisch ontwerp
|Volgende= E03.04 - Basisvormen modelbanen
}}
[[Categorie: Alles|B]]
[[Categorie: Artikel|Beschikbare ruimte]]
[[Categorie: Ontwerp modelbaan|B]]
[[Categorie: Hans van de Burgt|B]]
[[Categorie: Ronald Koerts|B]]

Sjabloon:Afbeelding 3 naast elkaar

2012-01-25T10:15:18Z

Rkoerts:

<includeonly>{|
|- valign="bottom"
| [[Bestand:{{{Bestand}}}|{{#switch: {{{Grootte|}}}
| Zeer klein= 200px]]
| Klein= 300px]]
| Normaal= 400px]]
| Groot= 450px]]
| Zeer groot= 500px]]
| {{{Grootte}}}]]
}}
| [[Bestand:{{{Bestand2}}}|{{#switch: {{{Grootte2|}}}
| Zeer klein= 200px]]
| Klein= 300px]]
| Normaal= 400px]]
| Groot= 450px]]
| Zeer groot= 500px]]
| {{ #if: {{{Grootte2|}}} | {{{Grootte2}}} | {{{Grootte}}} }}]]
}}
| [[Bestand:{{{Bestand3}}}|{{#switch: {{{Grootte3|}}}
| Zeer klein= 200px]]
| Klein= 300px]]
| Normaal= 400px]]
| Groot= 450px]]
| Zeer groot= 500px]]
| {{ #if: {{{Grootte3|}}} | {{{Grootte3}}} | {{{Grootte}}} }}]]
}}
|-
|style="text-align:left; font-size: 80%;"| ''{{{Volgnummer}}}''
|style="text-align:left; font-size: 80%;"| ''{{{Volgnummer2}}}''
|style="text-align:left; font-size: 80%;"| ''{{{Volgnummer3}}}''
|-
|style="text-align:left; font-size: 80%;"| ''{{{Omschrijving}}}''
|style="text-align:left; font-size: 80%;"| ''{{{Omschrijving2}}}''
|style="text-align:left; font-size: 80%;"| ''{{{Omschrijving3}}}''
|-
|style="text-align:left; font-size: 80%;"| {{#if: {{{Bron|}}} | ''Bron: {{{Bron}}}'' |{{#switch: {{{Type|}}}
| Foto= ''Foto gemaakt door: {{{Maker}}}''
| Tekening= ''Tekening gemaakt door: {{{Maker}}}''
| Schema= ''Schema gemaakt door: {{{Maker}}}''
| Tabel= ''Tabel gemaakt door: {{{Maker}}}''
| ''Foto gemaakt door: {{{Maker}}}''
}}
}}
|style="text-align:left; font-size: 80%;"| {{#if: {{{Bron2|}}} | ''Bron: {{{Bron2}}}'' |{{#switch: {{{Type2|}}}
| Foto= ''Foto gemaakt door: {{{Maker2}}}''
| Tekening= ''Tekening gemaakt door: {{{Maker2}}}''
| Schema= ''Schema gemaakt door: {{{Maker2}}}''
| Tabel= ''Tabel gemaakt door: {{{Maker2}}}''
| ''Foto gemaakt door: {{{Maker2}}}''
}}
}}
|style="text-align:left; font-size: 80%;"| {{#if: {{{Bron3|}}} | ''Bron: {{{Bron3}}}'' |{{#switch: {{{Type3|}}}
| Foto= ''Foto gemaakt door: {{{Maker3}}}''
| Tekening= ''Tekening gemaakt door: {{{Maker3}}}''
| Schema= ''Schema gemaakt door: {{{Maker3}}}''
| Tabel= ''Tabel gemaakt door: {{{Make3}}}''
| ''Foto gemaakt door: {{{Maker3}}}''
}}
}}
|}
</includeonly><noinclude> [[Categorie:Sjablonen categorie|Afbeelding 3 naast elkaar]] </noinclude>

Seinen uit de winkel

2012-01-20T19:40:45Z

Rkoerts:

{{Koptekst
|Vorige= E08.01.07.01 - Toepassing van seinen op de modelspoorbaan
|Volgende= E08.01.07.03 - Zelfbouw armseinen
|Auteur= Hans van de Burgt
|Auteur2= Fred Eikelboom
|Niveau= Beginner
|Aantalwoorden= 00000
|Aantalplaatjes= 25
|Aantalfilmpjes= 00
}}
{{Inhoudsopgave|Rechts|Klein}}
Bij het grootspoor maakt men veelvuldig gebruik van lichtseinen. Wat is er nu mooier dan ook op onze modelspoorbaan lichtseinen toepassen? In dit artikel vind u een overzicht van een groot aantal fabrikanten.

Let op: Dit overzicht is nog niet compleet en wordt ter zijner tijd aangevuld met de ontbrekenende informatie over de genoemde merken.

{{Afbeelding
|Bestand= Dwergsein_Jakop-de-Bruin-01.jpg
|Grootte= Normaal
|Volgnummer= E08.01.07.02-01
|Omschrijving= NS dwergsein op de modeltreinbaan
|Maker= Jakop de Bruin
}}

=== Henckens Seinen ===
Henckens levert een zeer groot assortiment seinen, zoals Nederlandse, Belgische en Noorse.

In schaal H0: armseinen, daglichtseinen, bordes-armseinen, rangeerseinen, vertakkingsseinen (koeienkoppen) en snelheidsseinen (cijferbakken op paal).

====''NS (Nederlandse Spoorwegen)''====
=====NS Armseinen=====
{{Afbeelding 2 naast elkaar
|Bestand= Enkel-armsein-CvD-01.jpg
|Bestand2= Dubbel-armsein-CvD-01.jpg
|Grootte= 100px
|Grootte2= 100px
|Volgnummer= E08.01.07.02-02
|Volgnummer2= E08.01.07.02-03
|Omschrijving= Enkel armsein
|Omschrijving2= Dubbel armsein
|Maker= Chris van Diesen
|Maker2= Chris van Diesen
}}
=====NS Lichtseinen=====
{{Afbeelding 3 naast elkaar
|Bestand= Enkel-sein-CvD-01.jpg
|Bestand2= Drielichtsein-CvD-01.jpg
|Bestand3= Drielichtsein-cijferbak-CvD-01.jpg
|Grootte= 100px
|Grootte2= 100px
|Grootte3= 100px
|Volgnummer= E08.01.07.02-04
|Volgnummer2= E08.01.07.02-05
|Volgnummer3= E08.01.07.02-06
|Omschrijving= Klassiek NS Hoofdsein met één lamp
|Omschrijving2= NS drielichts hoofdsein 
|Omschrijving3= NS drielichts hoofdsein met cijferbak
|Maker= Chris van Diesen  
|Maker2= Chris van Diesen  
|Maker3= Chris van Diesen
}}

{{Afbeelding 2 naast elkaar
|Bestand= Dwergsein-CvD-01.jpg
|Bestand2= Koeienkop-CvD-01.jpg
|Grootte= 100px
|Grootte2= 100px
|Volgnummer= E08.01.07.02-07
|Volgnummer2= E08.01.07.02-08
|Omschrijving= NS dwergsein
|Omschrijving2= NS koeienkop
|Maker= Chris van Diesen  
|Maker2= Chris van Diesen
}}

{{Afbeelding 4 naast elkaar
|Bestand= Duo-sein-CvD-01.jpg
|Bestand2= Duo-sein-CvD-02.jpg
|Bestand3= Duo-sein-CvD-03.jpg
|Bestand4= Duosein-cijferbak-CvD-01.jpg
|Grootte= 100px
|Grootte2= 100px
|Grootte3= 100px
|Grootte4= 100px
|Volgnummer= E03.01-09
|Volgnummer2= E03.01-10
|Volgnummer3= E03.01-11
|Volgnummer4= E03.01-12
|Omschrijving= Duosein
|Omschrijving2= Duosein
|Omschrijving3= Duosein
|Omschrijving4= Duosein met cijferbak
|Maker= Chris van Diesen  
|Maker2= Chris van Diesen  
|Maker3= Chris van Diesen  
|Maker4= Chris van Diesen
}}

{{Afbeelding 4 naast elkaar
|Bestand= Enkel-sein-CvD-02.jpg
|Bestand2= Cijferbak-CvD-01.jpg
|Bestand3= Vierlichtsein-CvD-01.jpg
|Bestand4= Rangeersein-CvD-01.jpg
|Grootte= 100px
|Grootte2= 100px
|Grootte3= 100px
|Grootte4= 100px
|Volgnummer= E03.01-13
|Volgnummer2= E03.01-14
|Volgnummer3= E03.01-15
|Volgnummer4= E03.01-16
|Omschrijving= Enkel sein
|Omschrijving2= Cijferbak op paal
|Omschrijving3= Vierlicht-sein
|Omschrijving4= Rangeersein op paal
|Maker= Chris van Diesen  
|Maker2= Chris van Diesen  
|Maker3= Chris van Diesen  
|Maker4= Chris van Diesen
}}

Ook leverbaar zijn spoortechnische zaken, zoals bijvoorbeeld een AHOB en mistbaken. 
In schaal N: hoofd- en voorsein.

=====''NMBS (België)''=====
In schaal N: Daglichtseinen in negen uitvoeringen.

=====''Noorwegen:''=====
In schaal H0: Daglichtseinen. Hiervoor dient u een tekening met het gewenste seinbeeld aan te leveren, waarna de seinen voor u vervaardigd worden.
(zie ook 'Meer informatie')

----

=== NSparts ===
Levert Nederlandse lichtseinen. De seinen zijn leverbaar in schaal H0, types: hoofdsein, dwergsein en vertreksein. Deze worden compleet gemonteerd en getest geleverd. 
Ook seinbesturing (elektronica) is leverbaar (zie ook hieronder bij 'Meer informatie').

{{Afbeelding 2 naast elkaar
|Bestand= NSParts-01.jpg
|Bestand2= NSParts-02.jpg
|Grootte= 200px
|Grootte2= 200px
|Volgnummer= E08.01.07.02-17
|Volgnummer2= E08.01.07.02-18
|Omschrijving= NS Hoofdsein
|Omschrijving2= NS Hoofdsein detail
|Bron= [http://www.nsparts.nl/index.htm NSParts]
|Bron2= [http://www.nsparts.nl/index.htm NSParts]
}}

De seinen zijn verkrijgbaar in drie varianten: NS532R voor opstelling rechts naast het spoor. 
NS532L voor opstelling links naast het spoor. NS532M voor een sein dat aan de portaalmasten wordt gemonteerd.

{{Afbeelding 2 naast elkaar
|Bestand= NSParts-03.jpg
|Bestand2= NSParts-04.jpg
|Grootte= 200px
|Grootte2= 200px
|Volgnummer= E08.01.07.02-19
|Volgnummer2= E08.01.07.02-20
|Omschrijving= NS dwergsein, achterzijde en voorzijde  
|Omschrijving2= Voorbeeld van rood seinbeeld
|Bron= [http://www.nsparts.nl/index.htm NSParts]
|Bron2= [http://www.nsparts.nl/index.htm NSParts]
}}

De dwergseinen van NSParts worden geleverd in twee modellen: NS432R als recht model, waarbij de voet in hoogte verstelbaar is. Op deze wijze kan dit sein ook verhoogd opgesteld worden. NS432G als gekanteld model, voor opstelling tussen het perron en het spoor.
{{Afbeelding
|Bestand= NSParts-05.jpg
|Grootte= 200px
|Volgnummer= E08.01.07.02-21
|Omschrijving= NS vertreksein
|Bron= [http://www.nsparts.nl/index.htm NSParts]
}}

Dit sein is in drie varianten leverbaar: NS245R voor opstelling op perron rechts van rijrichting. NS245L voor opstelling op perron links van de rijrichting. NS245D voor opstelling op middenperron met spoor aan beide zijden.

----

=== NZH Hobbyclub ===
{{Afbeelding 4 naast elkaar
|Bestand= NZH- H0-Hoofdsein cijferbak.jpg
|Bestand2= NZH-H0-Hoofdsein.jpg
|Bestand3= NZH-H0-Dwergsein.jpg
|Bestand4= NZH-H0-Cijferbak.jpg|Grootte= 200px
|Grootte= 100px
|Grootte2= 100px
|Grootte3= 100px
|Grootte4= 100px
|Volgnummer= E08.01.07.02-22
|Volgnummer2= E08.01.07.02-23
|Volgnummer3= E08.01.07.02-24
|Volgnummer4= E08.01.07.02-25
|Omschrijving= Hoofdsein in schaal H0 met cijferbak
|Omschrijving2= Hoofdsein in schaal H0  
|Omschrijving3= Dwergsein in schaal H0  
|Omschrijving4= Cijferbak in schaal H0  
|Bron= [http://www.nzhhobbyclub.nl NZH Hobbyclub]  
|Bron2= [http://www.nzhhobbyclub.nl NZH Hobbyclub]  
|Bron3= [http://www.nzhhobbyclub.nl NZH Hobbyclub]  
|Bron4= [http://www.nzhhobbyclub.nl NZH Hobbyclub]
}}

De NZH hobbyclub uit Haarlem levert Nederlandse lichtseinen en AHOB's. In schaal H0 zijn leverbaar: hoofdsein, hoofdsein met cijferbak, dwergsein en een losse cijferbak. 
In schaal N zijn leverbaar: hoofdsein en dwergsein. De seinen worden compleet gemonteerd en getest geleverd, maar zijn tevens als bouwpakket te leveren. 
Ook is er een Nederlandse AHOB met 4 rode LED's als knipperlichten en op de overwegboom zitten drie miniatuur LED's. 
De seinen en overweg zijn ook verkrijgbaar bij Trainspecials. (zie ook 'Meer informatie')

----

=== Busch ===
Levert seinen in de schalen N, TT en H0, voor Duitse modelbanen.

=== Conrad ===
Levert seinen van diverse fabrikanten, zoals Märklin en Viessmann etc.

=== Philotrain ===
Levert geen kant-en-klare seinen, maar wel geëtste vleugels voor armseinen.

=== Viessmann ===
Levert seinen in de schalen Z, N, TT, H0 en G, voor Duitse modelbanen.

=== Weinert ===
Levert seinen voor Duitse en Zwitsere modelbanen.

{{Gerelateerde termen
|Termen= Marklin, Maerklin, Mærklin}}

{{Linkssectie begin
|Box= Info
}}
{{Link extern
|Omschrijving= Website van Henckens Modelbouw IJmuiden
|Link= http://www.henckens-seinen.nl
|ExtraInfo= NS-seinen
}}
{{Link extern
|Omschrijving= Website van Busch
|Link= http://www.busch-model.com/online/?rubrik=3&sprach_id=de
}}
{{Link conrad}}
{{Link extern
|Omschrijving= Website van NSparts
|Link= http://www.nsparts.nl
|ExtraInfo= NS-seinen
}}
{{Link extern
|Omschrijving= Website van NZH Hobbyclub
|Link= http://www.nzhhobbyclub.nl
|ExtraInfo= NS-seinen
}}
{{Link extern
|Omschrijving= Website van Philotrain
|Link= http://www.philotrain.nl
|ExtraInfo= Geëtste vleugels voor NS armseinen
}}
{{Link extern
|Omschrijving= Website van Trainspecials
|Link= http://www.trainspecials.com
|ExtraInfo= NS-seinen
}}
{{Link extern
|Omschrijving= Website van Viessmann
|Link= http://www.viessmann-modell.com
}}
{{Link extern
|Omschrijving= Website van Weinert
|Link= http://www.weinert-modellbau.de
}}
{{Linkssectie tussenkop
|Koptekst= Encyclopedie:
}}
{{Link intern
|Link= E08.01 - Seinen
|Linknaam= Seinen
}}
{{Linkssectie einde}}

{{Voettekst
|Vorige= E08.01.07.01 - Toepassing van seinen op de modelspoorbaan
|Volgende= E08.01.07.03 - Zelfbouw armseinen
}}
[[Categorie: Alles|S]]
[[Categorie: Artikel|Seinen uit de winkel]]
[[Categorie: Spoorwegbouw|Seinen uit de winkel]]
[[Categorie: Scenery|Seinen uit de winkel]]
[[Categorie: Seinen|Seinen uit de winkel]]
[[Categorie: Ontwerp modelbaan|Seinen uit de winkel]]
[[Categorie: Hans van de Burgt|S]]
[[Categorie: Fred Eikelboom|S]]

[[Categorie: Artikel niet gereed|S]]

Toepassing van armseinen op de modelspoorbaan

2012-01-19T15:06:16Z

Rkoerts:

{{Koptekst
|Vorige= E08.01.07 - Seinen in model
|Volgende= E08.01.07.02 - Seinen uit de winkel
|Auteur= Hans van de Burgt
|Niveau= Expert
|Aantalwoorden= 00000
|Aantalplaatjes= 06
|Aantalfilmpjes= 00
}}
{{Inhoudsopgave|Rechts|Klein}}

===Toepassing van armseinen op uw modelspoorbaan===
De toepassing van armseinen, seinlantaarns en borden willen we graag uitleggen aan de hand van het denkbeeldige emplacement van station IJ. De tekening hieronder is te beschouwen als een samenvoeging van verschillende gevallen volgens het seinreglement. De lengte der sporen is natuurlijk een compromis. Maar het sporenplan vraagt in schaal H0 alleen al 6,5 m. op basis van 29 stuks Fleischmann Profirail 'korte' wissels. Niet zo geschikt voor een modelspoorbaan thuis, maar wellicht wel voor verenigingen of groepen hobbyisten (Het sporenplan in H0 is beschikbaar in AnyRail-formaat, zie 'Downloads' hieronder).

Het basisconcept voor station IJ vonden we in het Handboek voor Spoorwegtechniek uit 1935. U kijkt misschien wat vreemd aan tegen de dubbele wisselstraten. Verderop in dit artikel, zullen we hetzelfde station echter nogmaals bespreken, maar dan in een 'modern' jasje met lichtseinen en met enkele 'verbeteringen' in de wisselstraten.

Het station IJ is een knooppunt van drie dubbelsporige baanvakken, waarop snelverkeer en een aansluiting voor een enkelsporige lokaallijn. 
Combineren op spoor I van treinen uit de richtingen '''T''' en '''X''', alsook doorrijden van treinen uit deze richtingen naar '''W''' en omgekeerd, is mogelijk gemaakt. 
Net als in de werkelijkheid, worden de wissels en seinen geregeld vanuit twee seinposten: '''Post T''' (aan de linkerzijde) en '''Post I''' aan de rechterzijde. 
De waarschuwingsseinen bij de overgang van perron I naar perron 2 en bij de verkeersweg aan de rechterzijde zijn achterwege gelaten.

{{Afbeelding
|Bestand= Station IJ01.png
|Grootte= 965px
|Volgnummer= E08.01.07.01-01
|Omschrijving= Sporenplan Station IJ
|Maker= Hans van de Burgt
|Type= Tekening
|Positie= Midden
}}

[[Bestand:Downloads.png|150px|thumb|left|AnyRail-bestand Klik op: [http://encyclopedie.beneluxspoor.eu/images/7/75/StationIJ.any StationIJ.any]]]
 

====''Post T''====
Vanuit '''Post T''' worden alle sporen bediend die aan een perron liggen: spoor I, II, III en V, de inhaalsporen 4 en 6, alsmede de rangeersporen 7 en 8 en de draaischijf, spoor 9 naar de locloods, en spoor 10 naar het kolenpark. Aan de linkerzijde liggen ook de sporen A en B die beiden zowel als inrij- en als uitrijspoor gebruikt kunnen worden.
Vanuit '''Post T''' worden derhalve de wissels 1 t/m 13, 16 en 17 bediend. Alle gebruikte seinen zijn genummerd van links naar rechts; 19 in totaal. Achtereenvolgens geven we u van ieder sein een beschrijving.
{{Afbeelding
|Bestand= Station-IJAs.png
|Grootte= 965px
|Volgnummer= E08.01.07.01-02
|Omschrijving= Sporenplan Station IJ - Post T
|Maker= Hans van de Burgt
|Type= Tekening
|Positie= Midden
}}

''Tabel 1.''
{| class="vatop" style="background-color:#f9f9f9;" border="1" cellpadding="3" cellspacing="0"
! Nr.
! Seinbeeld
! Toelichting
|-
| '''S01''' || [[Bestand:Sein-01G.png|50px|center]] ||Vertakkingssein Bij linksstand van wissel 1 komt de trein uit richting '''T''' op het inrijspoor '''B'''; Hier mag maximaal 45 km/uur worden gereden. Bij de wisselstand naar rechts, komt de trein binnen op het inrijspoor '''A''' en mag daar met maximaal 75 km/uur doorrijden. Let op het snelheidsbord op het rechter vertakkingssein.
|-
| '''S02''' || [[Bestand:Sein-10-12-13-16G.png|20px|center]] || Hoofdsein De trein uit richting '''X''' stopt bij sein 'onveilig' voor wissel 2. Bij sein 'veilig' kan de trein doorrijden over het inrijspoor '''A'''.
|-
| '''S03''' || [[Bestand:Waterkraan-G.png|50px|center]] || Seinlantaarn op waterkraan Op de arm van de waterkraan is een lantaarn geplaatst, die rood gekleurd is aan de zijkanten, en wit aan de voor- en achterkanten. Als de waterkraan over de rails gedraaid staat, is het seinbeeld 'onveilig'.
|-
| '''S04''' || [[Bestand:Sein-04G.png|150px|center]] || Seinbrug (tweezijdig) Voor de treinen die binnenkomen via het inrijspoor '''A''' gelden de drie vertakkingsseinen aan de rechterzijde (zie de 'accolade'). Het linkersein is voor de rijweg naar spoor '''III'''', het middelste voor spoor '''II''', en het rechter voor spoor '''I'''. Het laatste sein bevat tevens een voorsein voor hoofdsein S13. 
De vertakkingsseinen boven de linker 'accolade' zijn bedoeld voor de treinen die binnenkomen via inrijspoor '''B'''. Bij sein 'veilig' kunnen spoor '''II''' en spoor '''III''' bereikt worden. 
De twee vertakkingsseinen aan de achterzijde zijn bedoeld voor de treinen die via het uitrijspoor '''B''' het station verlaten in richting '''T''' of '''X'''.
|-
| '''S05''' || [[Bestand:Sein-05-14-18G.png|25px|center]] || Rangeerstoplantaarn Deze lantaarn staat bij wissel 7 en geeft spoor '''III''' en/of spoor '''4''' vrij.
|-
| '''S06''' || [[Bestand:Sein-06G.png|50px|center]] ||Bordes met hoofdseinen De treinen die op spoor '''II''' staan kunnen bij sein 'veilig' het station verlaten via uitrijspoor '''B''', in de richting '''T''' met lage snelheid (max. 45 km/uur) en in richting '''X''' met normale snelheid.
|-
| '''S07''' || [[Bestand:Waterkraan-G.png|50px|center]] || Seinlantaarn op waterkraan Zie beschrijving onder Sein S03.
|-
| '''S08''' || [[Bestand:Sein-08G.png|25px|center]] || Rangeerstoplantaarn halfzijdig Deze lantaarn staat voor wissel 11. Bij rangeren mogen de treinen bij het sein 'onveilig' de lantaarn voorbijrijden, richting spoor 7, maar moeten stoppen als het wissel in afbuigende stand staat (richting uitrijsporen A of B).
|-
|}

{|
|E08.01.07.01-03
|-
|Tabel gemaakt door: Hans van de Burgt
|-
|}


====''Post I''====

{{Afbeelding
|Bestand= Station-IJBs2.png
|Grootte= 965px
|Volgnummer= E08.01.07.01-04
|Omschrijving= Sporenplan Station IJ - Post I
|Maker= Hans van de Burgt
|Type= Tekening
|Positie= Midden
}}

De rechterzijde wordt bediend vanuit '''Post I'''. Van hieruit wordt tevens de bewaakte overweg bediend. Om die reden staat Post I op een kleine verhoging. 
Aan deze zijde van het station bevindt zich het rangeerterrein met losweg en laadperron (sporen 11, 12 en 13). Helemaal rechts bevindt zich een opstelspoor voor een loc van de lokaalspoorlijn (spoor 14). De sporen '''C''' en '''D''' vormen zowel de inrij als uitrijsporen van en naar '''W'''. Spoor '''E''' tenslotte, is zowel inrij-, als uitrijspoor voor de lokaalspoorlijn. Het goederenverkeer van de lokaalspoorlijn rijdt via het inrijspoor '''D''' over wissel 19 naar spoor 4, en terug via uitrijspoor '''C''' en wissel 28. Vanuit Post I worden de wissels 14, 15, en 18 t/m 29 bediend.

''Tabel 2.''
{| class= "wikitable"
! width=4%| Nr. || width=15%| Seinbeeld || width=81%|Toelichting
|-
| valign='top'| '''S09''' || valign='top'| [[Bestand:Sein-09G.png|25px|center]] || valign='top' | Rangeerpaallantaarn Deze lantaarn beveiligt het kleine rangeerterrein.
|-
| valign='top'| '''S11''' || valign='top'| [[Bestand:Waterkraan-G.png|50px|center]] || valign='top' | Seinlantaarn op waterkraan Zie beschrijving onder Sein S03.
|-
| valign='top'| '''S12''' || valign='top'| [[Bestand:Sein-10-12-13-16G.png|20px|center]] || valign='top' | Hoofdsein Vertrekkende goederentreinen in de richting '''W''' of '''Z''' kunnen hier bij sein 'veilig' passeren richting uitrijspoor C.
|-
| valign='top'| '''S13''' || valign='top'| [[Bestand:Sein-10-12-13-16G.png|20px|center]] || valign='top' | Hoofdsein Vertrekkende treinen van spoor I in de richting '''W''' of '''Z''' kunnen hier bij sein 'veilig' passeren richting uitrijspoor C.
|-
| valign='top'| '''S14''' || valign='top'| [[Bestand:Sein-05-14-18G.png|25px|center]] || valign='top' | Rangeerstoplantaarn Deze lantaarn staat net voor de overweg en beveiligt het rangeren over wissel 24. 
|-
| valign='top'| '''S15''' || valign='top'| [[Bestand:Sein-15G.png|50px|center]] || valign='top' | Bordes met vertakkingsseinen De treinen kunnen bij sein 'veilig' het station verlaten via uitrijspoor C, in de richting '''W''' met hoge snelheid en in richting '''Z''' met lage snelheid (max. 45 km/uur).
|-
| valign='top'| '''S16''' || valign='top'| [[Bestand:Sein-10-12-13-16G.png|20px|center]] || valign='top' | Hoofdsein Vertrekkende lokaaltreinen in de richting '''Z''' kunnen hier bij sein 'veilig' passeren.
|-
| valign='top'| '''S17''' || valign='top'| [[Bestand:Sein-17G.png|50px|center]] || valign='top' | Bordes met vertakkingsseinen De treinen kunnen bij sein 'veilig' het station inrijden via inrijspoor D, met lage snelheid (max. 45 km/uur) richting spoor III en met hoge snelheid richting spoor II. Het linkersein bevat tevens een voorsein voor de hoofdseinen S06.
|-
| valign='top'| '''S18''' || valign='top'| [[Bestand:Sein-05-14-18G.png|25px|center]] || valign='top' |Rangeerstoplantaarn Deze lantaarn beveiligt het rangeren over wissel 27. 
|-
| valign='top'| '''S19''' || valign='top'| [[Bestand:Sein-19G-02.png|50px|center]] || valign='top' | Bordes met vertakkingsseinen De treinen kunnen bij sein 'veilig' het station inrijden via de inrijsporen C/D, of via inrijspoor E. Voor beide mogelijkheden geldt de lage snelheid (max. 45 km/uur).
|-
|}

{|
|E08.01.07.01-05
|-
|Tabel gemaakt door: Hans van de Burgt
|-
|}


===Toepassing van lichtseinen op uw modelspoorbaan===

Gereserveerd voor Station IJ met lichtseinen. Volg mededeling op het Forum.

Tijdelijk geven we hier een voorbeeld hoe lichtseinen geplaatst kunnen worden.

{{Afbeelding
|Bestand= Seinschema.gif
|Grootte= 800px
|Volgnummer= E08.01.07.01-06
|Omschrijving= Seinschema
|Type= Tekening
|Maker= Hans van de Burgt
}}

{{Linkssectie begin
|Box= Info
}}
{{Link extern
|Omschrijving= Website van AnyRail
|Link= http://www.anyrail.com/index_nl.html
}}
{{Link extern
|Omschrijving= Website van Gerard van de Weerd
|Link= http://www.seinarm.nl/Armsein.aspx
}}
{{Link extern
|Omschrijving= Website over klassieke beveiliging
|Link= http://www.klassiekebeveiliging.nl/main.htm
}}
{{Link extern
|Omschrijving= Website The Signalpage
|Link= http://www.thesignalpage.nl
}}
{{Link extern
|Omschrijving= Website van Nico Spilt
|Link= http://www.nicospilt.com
}}
{{Linkssectie tussenkop
|Koptekst= Encyclopedie:
}}
{{Link intern
|Link= E08.01.02 - Armseinen
|Linknaam= Armseinen
}}
{{Link intern
|Link= E08.01.07 - Seinen in model
|Linknaam= Seinen in model
}}
{{Link intern
|Link= E08.01.07.05 - Zelfbouw seinpost
|Linknaam= Zelfbouw seinpost
}}
{{Linkssectie tussenkop
|Koptekst= Literatuur:
}}
{{Link extern
|Omschrijving= IRSE Spoorwegserie I (pdf)
|Link= http://www.irse.nl/resources/spoorwegserie_I.pdf
}}
{{Linkssectie einde
}}
:* '''Handboek voor Spoorwegtechniek Deel II''' Uitgegeven door A.W. Sijthoff's Uitgeversmaatschappij N.V. - Leiden

{{Voettekst
|Vorige= E08.01.07 - Seinen in model
|Volgende= E08.01.07.02 - Seinen uit de winkel
}}
[[Categorie: Alles|T]]
[[Categorie: Artikel|Toepassing van seinen op de modelspoorbaan]]
[[Categorie: Ontwerp modelbaan|Toepassing van seinen op de modelspoorbaan]]
[[Categorie: Scenery|Toepassing van seinen op de modelspoorbaan]]
[[Categorie: Seinen|Toepassing van seinen op de modelspoorbaan]]
[[Categorie: Spoorwegbouw|Toepassing van seinen op de modelspoorbaan]]
[[Categorie: Hans van de Burgt|T]]

Toepassing van armseinen op de modelspoorbaan

2012-01-19T09:11:02Z

Rkoerts:

{{Koptekst
|Vorige= E08.01.07 - Seinen in model
|Volgende= E08.01.07.02 - Seinen uit de winkel
|Auteur= Hans van de Burgt
|Niveau= Expert
|Aantalwoorden= 00000
|Aantalplaatjes= 06
|Aantalfilmpjes= 00
}}
{{Inhoudsopgave|Rechts|Klein}}

===Toepassing van armseinen op uw modelspoorbaan===
De toepassing van armseinen, seinlantaarns en borden willen we graag uitleggen aan de hand van het denkbeeldige emplacement van station IJ. De tekening hieronder is te beschouwen als een samenvoeging van verschillende gevallen volgens het seinreglement. De lengte der sporen is natuurlijk een compromis. Maar het sporenplan vraagt in schaal H0 alleen al 6,5 m. op basis van 29 stuks Fleischmann Profirail 'korte' wissels. Niet zo geschikt voor een modelspoorbaan thuis, maar wellicht wel voor verenigingen of groepen hobbyisten (Het sporenplan in H0 is beschikbaar in AnyRail-formaat, zie 'Downloads' hieronder).

Het basisconcept voor station IJ vonden we in het Handboek voor Spoorwegtechniek uit 1935. U kijkt misschien wat vreemd aan tegen de dubbele wisselstraten. Verderop in dit artikel, zullen we hetzelfde station echter nogmaals bespreken, maar dan in een 'modern' jasje met lichtseinen en met enkele 'verbeteringen' in de wisselstraten.

Het station IJ is een knooppunt van drie dubbelsporige baanvakken, waarop snelverkeer en een aansluiting voor een enkelsporige lokaallijn. 
Combineren op spoor I van treinen uit de richtingen '''T''' en '''X''', alsook doorrijden van treinen uit deze richtingen naar '''W''' en omgekeerd, is mogelijk gemaakt. 
Net als in de werkelijkheid, worden de wissels en seinen geregeld vanuit twee seinposten: '''Post T''' (aan de linkerzijde) en '''Post I''' aan de rechterzijde. 
De waarschuwingsseinen bij de overgang van perron I naar perron 2 en bij de verkeersweg aan de rechterzijde zijn achterwege gelaten.

{{Afbeelding
|Bestand= Station IJ01.png
|Grootte= 965px
|Volgnummer= E08.01.07.01-01
|Omschrijving= Sporenplan Station IJ
|Maker= Hans van de Burgt
|Type= Tekening
|Positie= Midden
}}

[[Bestand:Downloads.png|150px|thumb|left|AnyRail-bestand Klik op: [http://encyclopedie.beneluxspoor.eu/images/7/75/StationIJ.any StationIJ.any]]]
 

====''Post T''====
Vanuit '''Post T''' worden alle sporen bediend die aan een perron liggen: spoor I, II, III en V, de inhaalsporen 4 en 6, alsmede de rangeersporen 7 en 8 en de draaischijf, spoor 9 naar de locloods, en spoor 10 naar het kolenpark. Aan de linkerzijde liggen ook de sporen A en B die beiden zowel als inrij- en als uitrijspoor gebruikt kunnen worden.
Vanuit '''Post T''' worden derhalve de wissels 1 t/m 13, 16 en 17 bediend. Alle gebruikte seinen zijn genummerd van links naar rechts; 19 in totaal. Achtereenvolgens geven we u van ieder sein een beschrijving.
{{Afbeelding
|Bestand= Station-IJAs.png
|Grootte= 965px
|Volgnummer= E08.01.07.01-02
|Omschrijving= Sporenplan Station IJ - Post T
|Maker= Hans van de Burgt
|Type= Tekening
|Positie= Midden
}}

''Tabel 1.''
{| class="vatop" border="1" cellpadding="3" cellspacing="0"
! Nr.
! Seinbeeld
! Toelichting
|-
| '''S01''' || [[Bestand:Sein-01G.png|50px|center]] ||Vertakkingssein Bij linksstand van wissel 1 komt de trein uit richting '''T''' op het inrijspoor '''B'''; Hier mag maximaal 45 km/uur worden gereden. Bij de wisselstand naar rechts, komt de trein binnen op het inrijspoor '''A''' en mag daar met maximaal 75 km/uur doorrijden. Let op het snelheidsbord op het rechter vertakkingssein.
|-
| '''S02''' || [[Bestand:Sein-10-12-13-16G.png|20px|center]] || Hoofdsein De trein uit richting '''X''' stopt bij sein 'onveilig' voor wissel 2. Bij sein 'veilig' kan de trein doorrijden over het inrijspoor '''A'''.
|-
| '''S03''' || [[Bestand:Waterkraan-G.png|50px|center]] || Seinlantaarn op waterkraan Op de arm van de waterkraan is een lantaarn geplaatst, die rood gekleurd is aan de zijkanten, en wit aan de voor- en achterkanten. Als de waterkraan over de rails gedraaid staat, is het seinbeeld 'onveilig'.
|-
| '''S04''' || [[Bestand:Sein-04G.png|150px|center]] || Seinbrug (tweezijdig) Voor de treinen die binnenkomen via het inrijspoor '''A''' gelden de drie vertakkingsseinen aan de rechterzijde (zie de 'accolade'). Het linkersein is voor de rijweg naar spoor '''III'''', het middelste voor spoor '''II''', en het rechter voor spoor '''I'''. Het laatste sein bevat tevens een voorsein voor hoofdsein S13. 
De vertakkingsseinen boven de linker 'accolade' zijn bedoeld voor de treinen die binnenkomen via inrijspoor '''B'''. Bij sein 'veilig' kunnen spoor '''II''' en spoor '''III''' bereikt worden. 
De twee vertakkingsseinen aan de achterzijde zijn bedoeld voor de treinen die via het uitrijspoor '''B''' het station verlaten in richting '''T''' of '''X'''.
|-
| '''S05''' || [[Bestand:Sein-05-14-18G.png|25px|center]] || Rangeerstoplantaarn Deze lantaarn staat bij wissel 7 en geeft spoor '''III''' en/of spoor '''4''' vrij.
|-
| '''S06''' || [[Bestand:Sein-06G.png|50px|center]] ||Bordes met hoofdseinen De treinen die op spoor '''II''' staan kunnen bij sein 'veilig' het station verlaten via uitrijspoor '''B''', in de richting '''T''' met lage snelheid (max. 45 km/uur) en in richting '''X''' met normale snelheid.
|-
| '''S07''' || [[Bestand:Waterkraan-G.png|50px|center]] || Seinlantaarn op waterkraan Zie beschrijving onder Sein S03.
|-
| '''S08''' || [[Bestand:Sein-08G.png|25px|center]] || Rangeerstoplantaarn halfzijdig Deze lantaarn staat voor wissel 11. Bij rangeren mogen de treinen bij het sein 'onveilig' de lantaarn voorbijrijden, richting spoor 7, maar moeten stoppen als het wissel in afbuigende stand staat (richting uitrijsporen A of B).
|-
|}

{|
|E08.01.07.01-03
|-
|Tabel gemaakt door: Hans van de Burgt
|-
|}


====''Post I''====

{{Afbeelding
|Bestand= Station-IJBs2.png
|Grootte= 965px
|Volgnummer= E08.01.07.01-04
|Omschrijving= Sporenplan Station IJ - Post I
|Maker= Hans van de Burgt
|Type= Tekening
|Positie= Midden
}}

De rechterzijde wordt bediend vanuit '''Post I'''. Van hieruit wordt tevens de bewaakte overweg bediend. Om die reden staat Post I op een kleine verhoging. 
Aan deze zijde van het station bevindt zich het rangeerterrein met losweg en laadperron (sporen 11, 12 en 13). Helemaal rechts bevindt zich een opstelspoor voor een loc van de lokaalspoorlijn (spoor 14). De sporen '''C''' en '''D''' vormen zowel de inrij als uitrijsporen van en naar '''W'''. Spoor '''E''' tenslotte, is zowel inrij-, als uitrijspoor voor de lokaalspoorlijn. Het goederenverkeer van de lokaalspoorlijn rijdt via het inrijspoor '''D''' over wissel 19 naar spoor 4, en terug via uitrijspoor '''C''' en wissel 28. Vanuit Post I worden de wissels 14, 15, en 18 t/m 29 bediend.

''Tabel 2.''
{| class= "wikitable"
! width=4%| Nr. || width=15%| Seinbeeld || width=81%|Toelichting
|-
| valign='top'| '''S09''' || valign='top'| [[Bestand:Sein-09G.png|25px|center]] || valign='top' | Rangeerpaallantaarn Deze lantaarn beveiligt het kleine rangeerterrein.
|-
| valign='top'| '''S11''' || valign='top'| [[Bestand:Waterkraan-G.png|50px|center]] || valign='top' | Seinlantaarn op waterkraan Zie beschrijving onder Sein S03.
|-
| valign='top'| '''S12''' || valign='top'| [[Bestand:Sein-10-12-13-16G.png|20px|center]] || valign='top' | Hoofdsein Vertrekkende goederentreinen in de richting '''W''' of '''Z''' kunnen hier bij sein 'veilig' passeren richting uitrijspoor C.
|-
| valign='top'| '''S13''' || valign='top'| [[Bestand:Sein-10-12-13-16G.png|20px|center]] || valign='top' | Hoofdsein Vertrekkende treinen van spoor I in de richting '''W''' of '''Z''' kunnen hier bij sein 'veilig' passeren richting uitrijspoor C.
|-
| valign='top'| '''S14''' || valign='top'| [[Bestand:Sein-05-14-18G.png|25px|center]] || valign='top' | Rangeerstoplantaarn Deze lantaarn staat net voor de overweg en beveiligt het rangeren over wissel 24. 
|-
| valign='top'| '''S15''' || valign='top'| [[Bestand:Sein-15G.png|50px|center]] || valign='top' | Bordes met vertakkingsseinen De treinen kunnen bij sein 'veilig' het station verlaten via uitrijspoor C, in de richting '''W''' met hoge snelheid en in richting '''Z''' met lage snelheid (max. 45 km/uur).
|-
| valign='top'| '''S16''' || valign='top'| [[Bestand:Sein-10-12-13-16G.png|20px|center]] || valign='top' | Hoofdsein Vertrekkende lokaaltreinen in de richting '''Z''' kunnen hier bij sein 'veilig' passeren.
|-
| valign='top'| '''S17''' || valign='top'| [[Bestand:Sein-17G.png|50px|center]] || valign='top' | Bordes met vertakkingsseinen De treinen kunnen bij sein 'veilig' het station inrijden via inrijspoor D, met lage snelheid (max. 45 km/uur) richting spoor III en met hoge snelheid richting spoor II. Het linkersein bevat tevens een voorsein voor de hoofdseinen S06.
|-
| valign='top'| '''S18''' || valign='top'| [[Bestand:Sein-05-14-18G.png|25px|center]] || valign='top' |Rangeerstoplantaarn Deze lantaarn beveiligt het rangeren over wissel 27. 
|-
| valign='top'| '''S19''' || valign='top'| [[Bestand:Sein-19G-02.png|50px|center]] || valign='top' | Bordes met vertakkingsseinen De treinen kunnen bij sein 'veilig' het station inrijden via de inrijsporen C/D, of via inrijspoor E. Voor beide mogelijkheden geldt de lage snelheid (max. 45 km/uur).
|-
|}

{|
|E08.01.07.01-05
|-
|Tabel gemaakt door: Hans van de Burgt
|-
|}


===Toepassing van lichtseinen op uw modelspoorbaan===

Gereserveerd voor Station IJ met lichtseinen. Volg mededeling op het Forum.

Tijdelijk geven we hier een voorbeeld hoe lichtseinen geplaatst kunnen worden.

{{Afbeelding
|Bestand= Seinschema.gif
|Grootte= 800px
|Volgnummer= E08.01.07.01-06
|Omschrijving= Seinschema
|Type= Tekening
|Maker= Hans van de Burgt
}}

{{Linkssectie begin
|Box= Info
}}
{{Link extern
|Omschrijving= Website van AnyRail
|Link= http://www.anyrail.com/index_nl.html
}}
{{Link extern
|Omschrijving= Website van Gerard van de Weerd
|Link= http://www.seinarm.nl/Armsein.aspx
}}
{{Link extern
|Omschrijving= Website over klassieke beveiliging
|Link= http://www.klassiekebeveiliging.nl/main.htm
}}
{{Link extern
|Omschrijving= Website The Signalpage
|Link= http://www.thesignalpage.nl
}}
{{Link extern
|Omschrijving= Website van Nico Spilt
|Link= http://www.nicospilt.com
}}
{{Linkssectie tussenkop
|Koptekst= Encyclopedie:
}}
{{Link intern
|Link= E08.01.02 - Armseinen
|Linknaam= Armseinen
}}
{{Link intern
|Link= E08.01.07 - Seinen in model
|Linknaam= Seinen in model
}}
{{Link intern
|Link= E08.01.07.05 - Zelfbouw seinpost
|Linknaam= Zelfbouw seinpost
}}
{{Linkssectie tussenkop
|Koptekst= Literatuur:
}}
{{Link extern
|Omschrijving= IRSE Spoorwegserie I (pdf)
|Link= http://www.irse.nl/resources/spoorwegserie_I.pdf
}}
{{Linkssectie einde
}}
:* '''Handboek voor Spoorwegtechniek Deel II''' Uitgegeven door A.W. Sijthoff's Uitgeversmaatschappij N.V. - Leiden

{{Voettekst
|Vorige= E08.01.07 - Seinen in model
|Volgende= E08.01.07.02 - Seinen uit de winkel
}}
[[Categorie: Alles|T]]
[[Categorie: Artikel|Toepassing van seinen op de modelspoorbaan]]
[[Categorie: Ontwerp modelbaan|Toepassing van seinen op de modelspoorbaan]]
[[Categorie: Scenery|Toepassing van seinen op de modelspoorbaan]]
[[Categorie: Seinen|Toepassing van seinen op de modelspoorbaan]]
[[Categorie: Spoorwegbouw|Toepassing van seinen op de modelspoorbaan]]
[[Categorie: Hans van de Burgt|T]]
br /
/u
====

{{Afbeelding
|Bestand= Station-IJBs2.png
|Grootte= 965px
|Volgnummer= E08.01.07.01-04
|Omschrijving= Sporenplan Station IJ - Post I
|Maker= Hans van de Burgt
|Type= Tekening
|Positie= Midden
}}

De rechterzijde wordt bediend vanuit '''Post I'''. Van hieruit wordt tevens de bewaakte overweg bediend. Om die reden staat Post I op een kleine verhoging.

Lichtseinen

2012-01-10T10:45:06Z

Rkoerts:

{{Koptekst
|Vorige= E08.01.02 - Armseinen
|Volgende= E08.01.04 - Seinlantaarns
|Auteur= Fred Eikelboom
|Niveau= Beginner
|Aantalwoorden= 00000
|Aantalplaatjes= 25
|Aantalfilmpjes= 00
}}
{{Inhoudsopgave|Rechts|Klein}}
=== Het Seinstelsel vòòr 1938 ===
Al tijdens de periode dat de armseinen gebruikt werden, experimenteerde de Nederlandsche Spoorwegen (NS) met lichtseinen. Op een klein aantal baanvakken werden proefseinen geplaatst. Op basis van de opgedane ervaringen werd een nieuw seinstelsel ingevoerd.

=== Seinstelsel 1938 ===
In 1938 voerde de Nederlandsche Spoorwegen (NS) Seinstelsel 1938 in. Hierbij werden voor het eerst lichtseinen ingevoerd. De lampen bevatten een kleurenwisselaar met drie gekleurde lenzen, maar er werden er maar twee van gebruikt. De voorseinen konden de kleuren groen of geel tonen en de hoofdseinen rood of groen.
{{Afbeelding 3 naast elkaar
|Bestand= NS_voorsein_1938-01.png
|Bestand2= NS_hoofdsein_1938-01.png
|Bestand3= NS_combinatiesein_1938-01.png
|Grootte= Zeer klein
|Grootte2= Zeer klein
|Grootte3= Zeer klein
|Volgnummer= E08.01.03-01
|Volgnummer2= E08.01.03-02
|Volgnummer3= E08.01.03-03
|Omschrijving= Voorsein, seinstelsel 1938
|Omschrijving2= Hoofdsein, seinstelsel 1938
|Omschrijving3= Gecombineerd sein, seinstelsel 1938
|Maker= Fred Eikelboom  
|Maker2= Fred Eikelboom  
|Maker3= Fred Eikelboom
|Type= Tekening
|Type2= Tekening
|Type3=Tekening
|Positie=Links
}}
Er waren ook gecombineerde seinen. Hierbij waren het voorsein en het hoofdsein aan één paal bevestigd. De onderzijde van het bord van het hoofsein was voorzien van een rechte onderzijde, zodat dit aansloot op het vierkante bord van het voorsein dat er onder geplaatst was.

----

=== Seinstelsel 1946 ===
In 1946 besloot de Nederlandsche Spoorwegen (NS) een nieuw seinstelsel in te voeren: Seinstelsel 1946. Dit lichtseinenstelsel was afgeleid van het Amerikaanse lichtseinenstelsel. Dit nieuwe seinenstelsel had ten doel om de mechanische armseinen te vervangen. De redenen dat men overging op een nieuw seinenstelsel waren:

*Geen kans op vastvriezen van het mechanisme
*Betere zichtbaarheid van het seinbeeld
*Geen onderhoud meer aan slijtagegevoelige armseinen/bedieningsdraden

=== Hoge en lage seinen ===
De nieuwe seinen waren er in hoge (langs de vrije baan en bij stations) en lage (dwergseinen) uitvoering.

==== Lage seinen ====
{{Afbeelding 2 naast elkaar
|Bestand= Dwergsein_sa-01.jpg
|Bestand2= Dwergsein_sa-02.jpg
|Grootte= 125px
|Grootte2= Zeer klein
|Volgnummer= E08.01.03-04
|Volgnummer2= E08.01.03-05
|Omschrijving= SA-dwergsein (vooraanzicht)
|Omschrijving2= SA-dwergsein (zijaanzicht)
|Bron= [http://www.marcrpieters.nl/ Marc Pieters]
|Bron= [http://www.marcrpieters.nl/ Marc Pieters]
}}

De lage seinen staan op emplacementen (zie: foto's E08.01.04-04 en E08.01.04-05). Ze mogen slechts met maximaal 40 km/uur worden gepasseerd. Deze seinen worden ook wel dwergseinen genoemd. Alle lage seinen zijn bediende seinen.

==== Hoge seinen ====
{{Afbeelding 2 naast elkaar
|Bestand= NS_SA-hoofdsein-01.png
|Bestand2= NS_SA-voorsein-01.PNG
|Grootte= Klein
|Grootte2= Klein
|Volgnummer= E08.01.03-06
|Volgnummer2= E08.01.03-07
|Omschrijving= SA-hoofdsein (éénhoogte-sein)
|Omschrijving2= SA-voorsein (éénhoogte-sein)
|Type= Tekening
|Type2= Tekening
|Maker= Fred Eikelboom
|Maker2= Fred Eikelboom
}}

Hoge seinen kunnen zowel bediende als P-seinen zijn. De hoge seinen stonden op een paal naast het spoor (zie: tekening E08.01.04-06 en E08.01.04-07), of hingen aan bovenleidingportalen net naast het spoor (zie: foto E08.01.04-15). Het grote nadeel van een dergelijk, aan een portaal gemonteerd, sein was (en is), dat een kapotte gloeilamp niet gemakkelijk te vervangen was. Dat kon alleen maar wanneer er geen treinen reden, dus tijdens een buitendienststelling. 
De benaming van deze nieuwe seinen was 'SA-seinen'. De lichtseinen hadden één lamp, welke continue brandde. Het systeem kon, naast wit, drie verschillende kleuren tonen. Dat gebeurde door middel van een kleurwisselaar, een scharnierende 'bril' met drie gekleurde glazen, die vlak voor de lamp zat (zie: foto E08.01.04-11). Deze bril wordt naar links of rechts gedraaid met behulp van een elektromagneet.

Daar het hoge sein drie lampen had en de bril drie lenzen had, konden in totaal negen seinbeelden (drie brillen maal drie lampen) van de in totaal tien mogelijke seinbeelden, getoont worden. De bovenste lamp bevatte een bril met een groene, een rode en een gele lens. De beide andere lampen hadden een bril met een groene, een witte en een gele lens.
{{Afbeelding 4 naast elkaar
|Bestand= Binnenwerk sa sein-01.jpg
|Bestand2= Binnenwerk sa sein-02.jpg
|Bestand3= Binnenwerk sa sein-03.jpg
|Bestand4= Binnenwerk sa sein-04.jpg
|Grootte= 150px
|Grootte2= Zeer klein
|Grootte3= 100px
|Grootte4= Klein
|Volgnummer= E08.01.03-08
|Volgnummer2= E08.01.03-09
|Volgnummer3= E08.01.03-10
|Volgnummer4= E08.01.03-11
|Omschrijving= Binnenwerk SA-sein (vooraanzicht)
|Omschrijving2= Binnenwerk SA-sein (zijaanzicht)
|Omschrijving3= Binnenwerk SA-sein (achteraanzicht)
|Omschrijving4= De 'bril' in de kleurwisselaar (rechts) en de weggeklapte lens (links)
|Bron= [http://www.marcrpieters.nl/ Marc Pieters]
|Bron2= [http://www.marcrpieters.nl/ Marc Pieters]
|Bron3= [http://www.marcrpieters.nl/ Marc Pieters]
|Bron4= [http://www.marcrpieters.nl/ Marc Pieters]
}}

Groen werd getoond door een spanning met een bepaalde polariteit op de magneetspoel te zetten. Geel licht werd getoond door de spanning op de magneetspoel om te polen. Men kon dus simpel, door verwisseling van plus en min, de lichtkleur wijzigen. Bij de overgang van geel naar groen zal altijd een korte rode flits te zien zijn, omdat dan het rode glas even voor de lamp langs gaat.
{{Afbeelding 2 naast elkaar
|Bestand= Binnenwerk_sa_sein-05.jpg
|Bestand2= Animatie_sa-sein-kleurenwisselaar-01.gif
|Grootte= 165px
|Grootte2= Zeer klein
|Volgnummer= E08.01.03-12
|Volgnummer2= E08.01.03-13
|Omschrijving= Detail van de bril
|Omschrijving2= Animatie van de kleurwisselaar
|Bron= [http://www.marcrpieters.nl/ Marc Pieters]
|Bron= [http://www.marcrpieters.nl/ Marc Pieters]
|Positie= Rechts
}}

Het systeem met de bril vormde een zogenaamd failsafe-systeem. 
Bij een storing (wegvallen van de stuurspanning) toonde het bovenste licht altijd rood. Wanneer namelijk de stuurspanning wegviel, ging de bril automatisch door de zwaartekracht naar de ruststand en toonde het sein rood licht. 
Viel bij de onderste twee lampen de stuurspanning weg, dan ging de bril ook automatisch door de zwaartekracht naar de ruststand en toonden de onderste twee lampen wit licht.

In 1949 werd het Lichtseinenstelsel'46 volledig in gebruik genomen op het baanvak Utrecht — Arnhem. De SA-seinen zijn inmiddels zo goed als uitgestorven. Er zijn er (medio 2011) nog een paar te vinden op het baanvak Ede — Arnhem.
{{Afbeelding
|Bestand= NS_driehoogtesein-01.png
|Grootte= 205px
|Volgnummer= E08.01.03-14
|Omschrijving= Driehoogtesein
|Type= Tekening
|Maker= Fred Eikelboom
|Positie= Links
}}

=== P-seinen en bediende seinen ===
De hoge seinen zijn onderverdeeld in 'éénhoogte-seinen' (zie: tekening E08.01.04-06 en E08.01.04-07), en 'driehoogte-seinen' (zie: tekening E08.01.04-14). De drie lampen in het driehoogtesein waren allen voorzien van een kleurenwisselaar, zodat bijvoorbeeld het seinbeeld groen-wit-wit, of groen-groen-wit kon worden getoond. Met de 'driehoogteseinen' werd ook snelheidsinformatie aan de machinist doorgegeven. Dat werd bepaald door de hoogte/plaats van het licht in het totale seinbeeld. Er bestond per baanvak een hoge snelheid, middensnelheid en lage snelheid. Kortom, tamelijk ingewikkeld en vaak een bron van fouten. 
De éénhoogte seinen hebben tot 2004 nog dienst gedaan op enige baanvakken in het midden van het land. De twee typen waren ook nog weer onderverdeeld in 'P-seinen' en 'bediende seinen'.

==== P-seinen ====
P-seinen staan langs de vrije baan (zie: foto E08.01.04-15) en werken automatisch. De P-seinen worden, m.b.v. spoorstroomlopen, 'aangestuurd' door de treinen. Zodra een trein een groen (of geel) sein passeerde, ging dit naar rood en werd het voorgaande sein op geel gezet. Het sein vòòr het gele sein kwam weer op groen.

De letter P staat voor 'Permissief sein'. Als gevolg van een storing kan het voorkomen dat alle P-seinen op rood staan. De machinist moet dan bij het naderen van het eerste rode P-sein aan de treindienstleider/procesleider vragen of hij door mag rijden. Wanneer hij daarvoor toestemming krijgt, heeft hij tevens permissie om de volgende rode P-seinen te passeren (met 'Rijden op zicht' uiteraard). Een rood bediend sein mag hij ''nooit'' passeren, zonder overleg met de treindienstleider/procesleider. Moet de trein toch een rood bediend sein passeren, dan moet de treindienstleider/procesleider een 'aanwijzing' (vroeger heette dit een lastgeving) afgeven, waarin hij de machinist toestemming geeft om door rood te rijden. De machinist krijgt dan een aanwijzing STS (StopTonend Sein).
{{Afbeelding
|Bestand= KNws b.jpg
|Grootte= Zeer klein
|Volgnummer= E08.01.03-15
|Omschrijving= Klassiek lichtsein bij Nieuwersluis
|Bron= [http://www.klassiekebeveiliging.nl http://www.klassiekebeveiliging.nl]
|Positie= Rechts
}}

==== Bediende seinen ====
Bediende seinen staan alleen op emplacementen, dus op plaatsen waar wissels liggen. Achter een bediend sein ligt dan normaliter altijd een wissel. Een bediend sein is een sein dat door de treindienstleider (tegenwoordig 'procesleider' genoemd) wordt bediend. Dit betekende niet dat hij het sein direct kon bedienen, en dus niet zelf kon bepalen welke kleur het toonde. Het enige dat de treindienstleider kon doen, was een rijweg instellen. De Seinwezen-installatie zorgde er dan voor dat de wissels in de juiste stand kwamen te liggen, en dat de seinen het juiste seinbeeld daarbij toonden.

Vanwege een aantal tekortkomingen van het Seinstelsel 1946 - een kleur had, afhankelijk van de positie, een totaal andere betekenis en een kleur kon meerdere malen voorkomen - werd dit vervangen door Seinstelsel 1955.

----

=== Seinstelsel 1955 ===
==== ''Algemene beschouwing'' ====
Nadat het seinstelsel 1946 eenmaal was ingevoerd bleek al gauw dat er diverse grote nadelen aan kleefden.
Zo had een kleur afhankelijk van de positie een totaal andere betekenis en kon een kleur meerdere malen voorkomen.

Op basis van de ervaring met stelsel 1946 en na grondige studie kwam het Seinwezen met het stelsel 1955, dat - met kleine aanpassingen - vandaag de dag nog steeds vrijwel overal in Nederland wordt toegepast.
{{Afbeelding 2 naast elkaar
|Bestand= 180px-Sein_NL.jpg
|Bestand2= Sein_rood-onder-01.jpg
|Grootte= 148px
|Grootte2= Klein
|Volgnummer= E08.01.03-16
|Volgnummer2= E08.01.03-17
|Omschrijving= Sein langs de vrije baan
|Omschrijving2= Rode lamp zit altijd onderaan
|Bron= Wikepedia.nl
|Bron2= Marc Pieters
|Positie= Links
}}
Het stelsel 1955 kenmerkt zich door de volgende zaken:

:* Een sein kan per lamp maar één kleur tonen
:* Er zal nooit meer dan één kleur tegelijk getoond worden
:* Waar nodig wordt extra (snelheids)informatie gegeven door middel van een lichtbak

We kennen twee typen seinen: laag- en hooggeplaatst. Het onderscheid wordt in de volgende secties uitgelegd.

Bij plaatsing van seinen gelden de volgende regels:

:* een sein staat normaal rechts van een spoor of hangt er boven
:* bij dubbel spoor langs de vrije baan en 'dubbel-enkel'-beveiliging staan de seinen voor het linkerspoor meestal links van het linker spoor

In tegenstelling tot verkeerslichten, zit de rode lamp in een hoog sein bij NS altijd onderaan (zie: afbeelding E08.01.04-17). Dit is bewust gedaan. Bij hevige sneeuwval kan er namelijk sneeuw blijven liggen op de fantoomkappen boven de lampen. De onderste lamp is de enige die geen fantoomkap onder zich heeft, dus deze lamp blijft ten allen tijde zichtbaar.

=== Laag geplaatste seinen ===
Laag geplaatste seinen komen normaal alleen voor op emplacementen, zelden langs de vrije baan. Ze morgen nooit met meer dan 40 km/u gepasseerd worden. Ze kunnen zowel normaal als op hun kant geplaatst worden, mede afhankelijk van wat het Profiel Vrije Ruimte (PVR) toestaat. Eventueel kunnen ze op een kleine voet geplaatst worden, waarmee ze tot circa 1 meter 'boven spoorstaaf' (BS) komen.

De volgende seinbeelden zijn te herkennen bij de lage seinen:
{{Afbeelding
|Bestand= Seinstelsel1955_laag.gif‎
|Grootte= Normaal
|Volgnummer= E08.01.03-18
|Omschrijving= Seinbeelden van het lage sein
|Type= Tekening
|Maker= Marc Pieters
}}

:* 2 rood: stoppen
:* 4 geel knipper: rijden op zicht
:* 6 geel: remmen en rekenen op stoppen
:* 8 groen: voorbijrijden met maximaal 40 km/u

=== Hoog geplaatste seinen ===
Hoog geplaatste seinen kunnen zowel langs de baan als op emplacementen worden toegepast. De volgende hoofd-seinbeelden zijn te herkennen bij de hoge seinen:
{{Afbeelding
|Bestand= Seinstelsel1955_hoog.gif
|Grootte= Zeer Groot
|Volgnummer= E08.01.03-19
|Omschrijving= Seinbeelden van de hoge seinen
|Type= Tekening
|Maker= Marc Pieters
}}

:* 2 rood: stoppen
:* 4 rood knipper: seinen buiten dienst
:* 6 geel knipper: rijden op zicht
:* 8 geel: rijden op zicht, voorbijrijden toegestaan met maximaal 40 km/h
:* 10 geel met knipperend cijfer: snelheid begrenzen tot de snelheid aangegeven door het getal
:* 12 geel met cijfer: snelheid verminderen tot de door het getal aangegeven snelheid
:* 14 knipperend groen: rijden toegestaan met een snelheid van 40 km/h
:* 16 knipperend groen met cijfer: rijden toegestaan met de door het getal aangegeven snelheid
:* 18 groen: rijden

=== Extra seinen ===
Deze basis is uitgebreid met onder meer snelheidsindicators, knipperende seinbeelden, wit licht met verschillende betekenissen en seinen voor zware goederentreinen. De meest voorkomende hiervan zijn:

==== Koeienkop ====
{{Afbeelding
|Bestand= seinstelsel_koeiekop.gif
|Grootte= 100px
|Volgnummer= E08.01.03-20
|Omschrijving= Koeienkop
|Type= Tekening
|Bron= RailNed seinenboek
}}

:* Op plaatsen waar de richting voor de machinist van belang is, is er verder nog de 'koeiekop' (zie: afbeelding E08.01.04-20). Deze geeft aan naar welke kant de vertakking leidt.

Omdat een seinbeeld, in principe, in Nederland geen richtingsindicatie geeft, maar het in sommige gevallen wel handig kan zijn als machinist om te weten of je de goede kant wordt op gestuurd, zijn er op een aantal plaatsen zogenaamde koeienkoppen geplaatst. Deze geven aan welke kant de trein op wordt gestuurd. Op het moment dat de machinist het wissel kan zien, zal in veel gevallen de snelheid dusdanig zijn, dat de trein niet meer op tijd kan stoppen voor een wissel dat in de verkeerde stand staat.

Veiligheidstechnisch gaat er niks fout (de snelheid over het wissel wordt afgedwongen door de seinen, dus de trein kan niet te hard rijden voor de stand van het wissel) maar dienstregelingstechnisch levert een verkeerd ingestelde rijroute veel gedoe op. Vandaar dat er soms koeienkoppen staan, zodat de machinist kan zien of de goede rijweg is ingesteld. Het is echter geen sein waar erg scheutig mee wordt omgegaan. In de meeste gevallen is echter de snelheid over een afbuigend wissel dusdanig t.o.v. van de rechtdoorgaande rijweg dat uit de aangegeven snelheid de wisselstand kan worden afgeleid.

----

==== X-G-seinen ====
{{Afbeelding 3 naast elkaar
|Bestand= Seinstelsel_X.gif
|Bestand2= Seinstelsel_G.gif
|Bestand3= Seinstelsel X knipper.gif
|Grootte= 100px
|Grootte2= 100px
|Grootte3= 100px
|Volgnummer= E08.01.03-21
|Volgnummer2= E08.01.03-22
|Volgnummer3= E08.01.03-23
|Omschrijving= X-sein
|Omschrijving2= G-sein
|Omschrijving3= Knipperend X-sein
|Bron= Railned seinenboek
|Bron2= Railned seinenboek
|Bron3= Railned seinenboek
|Type= Tekening
|Type2= Tekening
|Type3=Tekening
}}

:* XG-seinen zijn een recente toevoeging (zie: afbeeldingen E08.01.04-21, E08.01.04-22 en E08.01.04-23). Deze gelden alleen voor de daarvoor aangemerkte treinen (meestal zware goederentreinen). Als de '''X''' brandt, dienen zware goederentreinen te stoppen. Een knipperende '''X''' betekent passeren met 40 km/u, een '''G''' betekent doorrijden en de aanwijzingen van het bijbehorende hoofdsein opvolgen.

----

==== L-H-seinen ====
{{Afbeelding 2 naast elkaar
|Bestand= Seinstelsel L sein.gif
|Bestand2= Seinstelsel H sein.gif
|Grootte= 100px
|Grootte2= 100px
|Volgnummer= E08.01.03-24
|Volgnummer2= E08.01.03-25
|Omschrijving= L-sein
|Omschrijving2= H-sein
|Type= Tekening
|Type2= Tekening
|Bron= Railned seinenboek
|Bron= Railned seinenboek
}}

:* Verder zijn er nog de LH-seinen, speciaal voor goederentreinen (zie: afbeeldingen E08.01.04-24 en E08.01.04-25). Deze zorgen ervoor dat goederentreinen ruim voor bepaalde obstakels tot stilstand komen, zodat ze na het oprijden voldoende vaart kunnen maken om het obstakel te nemen. Bij een brandende '''L''' moeten zware goederentrein afremmen om voor een volgende '''H''' te kunnen stoppen, bij een brandende '''H''' moeten diezelfde treinen voor dit sein stoppen. Dit sein mag door alle overige treinen, zoals reizigerstreinen, worden genegeerd.

Voor instructie en voorbeelden van seinen bij de Nederlandse Spoorwegen, kunt u terecht op de zeer bekende en informatieve website van Henk Bartels, zie hieronder bij 'Meer informatie'

{{Linkssectie begin
|Box= Info
}}
{{Link extern
|Omschrijving= Website van Marc Ronald Pieters
|Link= http://www.marcrpieters.nl
}}
{{Link extern
|Omschrijving= Website van Gerard van de Weerd
|Link= http://www.seinarm.nl/Licht46/Seinstelsel1946.aspx
}}
{{Link extern
|Omschrijving= Website RailPedia.nl
|Link= http://www.railpedia.nl/display/test/NS-seinstelsel
}}
{{Link extern
|Omschrijving= Website van Henk Bartels
|Link= http://www.henkbartels.nl
}}
{{Link extern
|Omschrijving= Website The Signalpage
|Link= http://www.thesignalpage.nl
}}
{{Link extern
|Omschrijving= Website van Nico Spilt
|Link= http://www.nicospilt.com
}}
{{Linkssectie tussenkop
|Koptekst= Encyclopedie:
}}
{{Link intern
|Link= E08.01 - Seinen
|Linknaam= Seinen
}}
{{Link intern
|Link= E08.01.07 - Seinen in model
|Linknaam= Seinen in model
}}
{{Link intern
|Link= E08.01.07.03 - Zelfbouw lichtseinen
|Linknaam= Zelfbouw Lichtseinen
}}
{{Link intern
|Link= E14 - Cursussen en handleidingen
|Linknaam= Cursussen en handleidingen
|ExtraInfo= document met informatie over het NS Lichtseinenstelsel
}}
{{Linkssectie einde}}

{{Voettekst
|Vorige= E08.01.02 - Armseinen
|Volgende= E08.01.04 - Seinlantaarns
}}
[[Categorie: Alles|L]]
[[Categorie: Artikel|Lichtseinen]]
[[Categorie: Ontwerp modelbaan|Lichtseinen]]
[[Categorie: Scenery|Lichtseinen]]
[[Categorie: Seinen|Lichtseinen]]
[[Categorie: Spoorwegbouw|Lichtseinen]]
[[Categorie: Fred Eikelboom]]

Veilig werken

2012-01-06T16:01:44Z

Rkoerts:

__NOTOC__
{{Koptekst
|Vorige= E11 - Methoden, technieken en materialen
|Volgende= E11.02 - Kunststoffen
|Auteur= Dick van der Knaap
|Niveau= Beginner
|Aantalwoorden= 00000
|Aantalplaatjes= 00
|Aantalfilmpjes= 00
}}
=== Veilig de hobby bedrijven ===
Het is belangrijk dat we, ook bij het bezig zijn met onze hobby, proberen zo veilig mogelijk te werken. Daaraan schort het nog wel eens, ook bij modelspoorders. Vaak merkt u, dat er een houding heerst van: 'dat is allemaal onzin, teveel moeite' en meer van dat soort argumenten. En dan komt later, als het té laat is, het oude gezegde weer naar boven: 'Als het kalf verdronken is, dempt men de put!'

Beter is het dan ook om een ander oud gezegde ter harte te nemen: 'Voorkomen is beter dan genezen.' Daartoe moet u dan wél over wat kennis beschikken, want: 'Een gewaarschuwd mens telt voor twee, bij modelspoorders zelfs voor twee-en-een-half!'
Maar het blijft uiteindelijk 'eigen risico' en eigen verantwoordelijkheid.

{| class="wikitable"
| valign='center' style="width:5%;text-align:center;"| [[Bestand:Let-op.jpg|50px|center]]'''LET OP'''|| valign='top'| Vergeet niet om ''de gebruiksaanwijzingen en waarschuwingen van de fabrikanten te lezen en ze '''ALTIJD''' op te volgen''. 
Dat voorkomt veel ongevallen, schade en droefenis.
|}

Bij welke handelingen lopen we dan een verhoogd risico? Dat kan zeer divers zijn. In de onderhoofdstukken van hoofdstuk E11 komen zo al een aantal aan bod.

=== Allerlei lijmen (oplosmiddelhoudend of oplosmiddelvrij) ===
Kunststoffen worden vaak verlijmd met oplosmiddelen, het zogenaamde 'solvent welding'. Daarbij worden diverse vloeistoffen gebruikt, welke een gevaar voor de gezondheid kunnen vormen. Bedenk daarbij dat vloeistoffen ook door de huid kunnen dringen, dus het dragen van (wegwerp)handschoenen is weliswaar lastig, maar wel verstandig. 
Het dragen van een stofmaskertje is daarbij tamelijk zinloos, want het helpt niet bij het voorkomen dat u damp inademt. Goed ventileren van uw werkruimte, snel en zo kort mogelijk werken, is dan de boodschap. Dat geldt dus zowel voor gekochte lijmen, als voor gebruik van vloeistoffen zoals MEK of Bison ontvetter (bij polystyreen) en chloroform (bij acrylaten). In geval van twijfel kunt u altijd via een internetzoektocht achter de samenstelling van een middeltje komen: zoek naar het Material Safety DataSheet (MSDS), wat bij elke in de handel zijnde chemische stof wettelijk aanwezig hoort te zijn. Daarop zijn dan de samenstellende bestanddelen en de gevaren aangegeven.

{| class="wikitable"
| valign='center' style="width:5%;text-align:center;"| [[Bestand:Let-op.jpg|50px|center]]'''LET OP'''|| valign='top'| Secondenlijm is een geval apart. Dat zijn vaak cyanoacrylaten, die uitharden door water, bijvoorbeeld waterdamp uit de lucht. Maar ook kan water uit uw lichaam onttrokken worden. Voor u het weet, zijn dan uw vingers aan elkaar gelijmd. Snel met aceton behandelen kan dan de huid redden (hoewel aceton ook gemakkelijk door de huid het lichaam binnendringt). Handschoenen dragen is dus heel verstandig, of een hulpmiddel zoals een krom pincet gebruiken. Zorg in elk geval dat u weet wat u moet doen (staat op de verpakking) en zorg ervoor dat er hulp in de buurt is.
|}

=== Spuiten van modellen ===
Dit gebeurt niet voor niets in een spuitcabine. Hier geldt eigenlijk hetzelfde wat ook hierboven bij de lijmen is vermeld. Extra bijkomstigheid is, dat er ook nog een fijne verfnevel gebruikt wordt. Daarom heeft een dergelijke cabine ook een afzuiging. Gebruik zomogelijk met water verdunbare verf. Het inademen van de verfnevel kunt u met een stofmasker voorkomen, maar ''niet'' het inademen van oplosmiddeldampen!. 
Houd ook rekening met het ontstaan van lucht/damp mengsels, die vaak kunnen branden of exploderen. Één vonkje is dan vaak voldoende voor een ernstig ongeval.

=== Etsen van messing en andere metalen ===
Let op! Hierbij gaat u vaak met etsende, bijtende chemicaliën om. Daarom dus altijd handschoenen dragen. Uitgewerkte etsvloeistof hoort bij het chemisch afval, dus via het ophaalpunt van de gemeente afvoeren. Draag ook oude kleding, waarin bij morsen zonder bezwaar een extra gat mag komen.

=== Snijden ===
Het moge duidelijk zijn, dat dit bij voorkeur gebeurt met zo scherp mogelijke messen. Daardoor is het verwondinggevaar bij snijden heel waarschijnlijk. Bedenk steeds dat wanneer het mes uitschiet, u vaak onbedoeld uzelf raakt. Daarom is het verstandig altijd zoveel mogelijk van u af te snijden. 
Een stalen lineaal als geleider kan het werk bijzonder vergemakkelijken. Zet niet te veel kracht, snijd desnoods in meerdere keren, laat het scherpe mes het werk doen. En een verstandig mens heeft zijn stalen lineaal liggen op het deel, dat behouden moet blijven, waardoor uitschieters slechts schade aanrichten aan het stuk dat toch al weggegooid wordt.

=== Schuren, slijpen en boren ===
Wees bedacht op het stof dat ontstaat. Zonodig kan hier een stofmaskertje worden gedragen. Ook het stof van bepaalde houtsoorten is schadelijk voor de gezondheid. Wanneer u deze handelingen machinaal doet, bedenk dan dat slijpschijven de nare gewoonte hebben om onverwacht te breken, vooral als u probeert een spoorstaaf door te zagen met bijvoorbeeld een miniboormachientje.

Let op! Wegspringende stukken van een slijpschijf of afgezaagde stukjes kunnen u lelijk verwonden, evenals metaalsplinters bij het boren. Blijf dus alert en zorg dat u zich niet bevindt in de eventuele baan. Zorg bij dit soort werkzaamheden ook voor een goede bescherming van de ogen, draag dus altijd een veiligheidsbril!

===Solderen===
Wees erop bedacht dat u te maken hebt met hoge temperaturen. Zorg dat het werkstuk goed op zijn plaats blijft. Menige brandwond is al ontstaan doordat een werkstuk wegschiet. In een reflexbeweging probeert u dan het werkstuk op te vangen, pakt heet metaal of de soldeerbout vast, en het kwaad is al geschied. 
Ook plastics kunnen slecht tegen hitte. Menige locomotiefkap is al gesneuveld door ongewenst contact met de soldeerbout. Dat geldt ook voor witmetaal. U kunt dat wel solderen, maar alleen ervaren modelbouwers, die snel kunnen werken, krijgen dat voor elkaar.

===Elektriciteit===
Elektrische ladingen die zich door het lichaam bewegen, kunnen daar veel schade aanrichten. Daarom is het nodig bij onze hobby voorzichtig met stroom om te gaan. De wetgever heeft in de norm NEN-EN-IEC 61558-2-7 een aantal criteria vastgelegd voor wat in de hobbysfeer nog als toelaatbaar geldt.

De kengetallen voor trafo's die circuits met aanraakbare spanningen voeden zijn:
maximaal 24V, maximaal 20A en maximaal 200VA. 
Die laatste waarde geeft aan dat 24 V en 20 A (Ampère) niet samen kunnen gaan. Dus bijvoorbeeld: bij 24 V mag u maximaal tot 8,3 Ampère gaan, en bij 20 Ampère mag de spanning maximaal 10 V zijn.

Bepalend is dus het product van spanning (Volts) en stroom (Ampères). Met andere woorden: bij onverhoopt contact mag er niet te veel energie op het lichaam worden overgebracht. 
NEN 1010 biedt zekerheid en veiligheid voor laagspanningsinstallaties. De Arbeidsinspectie, bedrijven, instellingen, verzekeringsmaatschappijen en de wetgever beschouwen de norm als bindend. Het Bouwbesluit en de Arboregeling verwijzen naar NEN 1010. Serieus gebruik van de norm is dus een vereiste.

Een goede gewoonte is, om elke voor u mogelijk optredende situatie even door te rekenen. Als u dit niet kunt, stel dan de vraag op het forum van [http://forum.beneluxspoor.net/ Beneluxspoor.net]. Het kan nooit kwaad te weten wat bijvoorbeeld een trafo aan vermogen maximaal moet (of kan) leveren. Doorgebrande trafo's worden een kostbare zaak, die te vermijden is. Bovendien voorkomt het schade aan elektrische componenten, of doorsmeltende bedrading.

Voor de dikte van de te gebruiken draden bij de te verwachten stroomsterkte, is helaas geen norm beschikbaar. Wél voor 230 V, maar niet voor onze zwakstroomtoepassingen. Een algemeen gebruikte vuistregel is, om per mm² oppervlakte van de draaddoorsnede 10 Ampère te rekenen. Meet dan de draaddikte in mm met een schuifmaat, bereken het oppervlak van de doorsnede ((mm×mm× π × ¼), en de toelaatbare stroomsterkte in Ampères wordt gevonden. Dan blijkt bijvoorbeeld montagedraad voor electrische schakelingen (0,08 mm²) maar 0,8 A te kunnen hebben, waardoor het ongeschikt is om als voorziening van de rijspanning te dienen (die moet al snel 1 A kunnen hebben). Bovendien treedt in de bedrading spanningsverlies op door de weerstand van de draad. Dat hangt niet alleen van het materiaal af (koper is het meest gunstig), maar ook van de lengte en de diameter. Hoe dikker de draad, des te minder is de weerstand. Het bekende 'installatiedraad' (bruin, blauw) is 2,5 mm² en verdraagt dus maximaal ongeveer 25 A. Daarom wordt voor de stroomtoevoer naar de rails vaak een ringleiding van dit draad gelegd.

=== Zekeringen toepassen? ===
De norm NEN-EN-IEC 61558-2-7 schrijft voor dat een transformator, welke voor modelspoor gebruikt wordt, òf kortsluitvast dient te zijn, òf dat, wanneer de kortsluitstroom van de secundaire wikkeling meer dan 20 Ampère bedraagt, er een niet zelfherstellende voorziening aangebracht moet zijn, die de stroom van het primaire circuit onderbreekt. 
Pas dus bij dergelijke transformatoren (bij het zelf bouwen van voedingen) een zekering toe in het netspanningsgedeelte. Het verdient echter aanbeveling om ook de secundare wikkeling(en) te beveiligen met één of meerdere zekeringen. Een vuistregel voor de waarde van de secundaire zekering is 1,2 maal de maximaal toelaatbare continuestroom.

{{Voettekst
|Vorige= E11 - Methoden, technieken en materialen
|Volgende= E11.02 - Kunststoffen
}}

[[Categorie: Alles|V]]
[[Categorie: Bedrading|Veilig werken]]
[[Categorie: Artikel|Veilig werken]]
[[Categorie: Praktijk|Veilig werken]]
[[Categorie: Gereedschappen|Veilig werken]]
[[Categorie: Technieken|Veilig werken]]
[[Categorie: Materialen|Veilig werken]]
[[Categorie: Elektronica|Veilig werken]]
[[Categorie: Dick van der Knaap|V]]

TestPagina-Bijdragen

2011-12-23T11:05:14Z

Rkoerts:

{{Inhoudsopgave|Links|Klein}}
=== Inleiding ===
Het is natuurlijk leuk en mooi om alles zelf te besturen. Maar een beetje automatisering is soms gewenst. Sommige mensen willen alles compleet automatiseren waarbij de computer of centrale alles zelf aanstuurt en u als kijker op één stuk van de baan kan concentreren. Bij voorbeeld het rangeeer gedeelte van de modelbaan.

=== Alles automatiseren? ===
Dat kan maar er is veel meer mogelijk. Veel oplossingen bieden de mogelijkheid om een deel van de baan te automatiseren, bijvoorbeeld alleen het schaduwstation, een pendelbaantje automatiseren. Natuurlijk is het ook mogelijk om de gehele baan te automatiseren met uitzondering van het station of rangeerterrein waardoor u zelf kan rangeren.

=== De mogelijkheden ===
Nu zijn er een aantal mogelijkheden om de modelbaan te automatiseren. Eigenlijk zijn alle mogelijkheden op hetzelfde principe gebaseerd. De modelbaan wordt in stukken, de zogenaamde blokken, verdeeld en in een blok mag maar één trein zich bevinden.
{|
|
* Analoog
* Digitaal met centrale besturen
* Digitaal met computer besturen
|}
==== Analoog ====
Dit is het al oude het stroomloos maken van stukken, de blokkken, baan waardoor de treinen dan stoppen. Je kan dit helemaal automatiseren met speciale prints en relais-schakelingen. Waardoor het bijvoorbeeld mogelijk is om treinen rustig voor het sein te laten stoppen.

==== Digitaal ====
Het stroomloos schakelen van delen van de modelbaan kan bij digitaal rijden wel maar dat heeft niet de schoonheidsprijs. Er zijn verschillende mogelijkheden om een digitale modelbaan te automatiseren. Voor alle opties moet er gebruik worden gemaakt van bezet- / terugmelders, anders weet de centrale of computer niet waar een trein zich op de modelbaan bevindt.

=== Met de Digitale Centrale besturen ===
Sommige centrales kunnen zelfstandig een modelbaan besturen. Deze kunnen de meldingen van de bezet- / terugmelders reageren. Een aantal voorbeelden van centrales met een mogelijkheid om een modelbaan zelfstandig te besturen zijn. Wat de digitale centrale kan is afhankelijk van zijn mogelijkheden. Deze centrales hebben meestal ook een mogelijkheid om de modelbaan aan te sluiten op de computer.
{|
|
* De Raptor
* De Marklin central station
* De ECoS II
* De Viessmann Commander
|}
=== Met de computer besturen ===
Een andere mogelijkheid is om de modelbaan op de computer aan te sluiten. Dan met een computerprogramma, software, de modelbaan te besturen. Daarvoor moet de computer wel op de baan worden aangesloten, dat gebeurt via een computerinterface. Via een serieële, USB of Ethernet-aansluiting wordt de computer aangesloten op de computerinterface.

=== Via Computerinterface op de Centrale ===
Een aantal duurdere centrales hebben al een computerinterface ingebouwd. Deze centrales kan je direct aansluiten op de computer.

Enkele voorbeelden hiervan zijn:
{|
|
* [[E10.07.02 - Uhlenbrock Intellibox Basic|Intellibox (Basic)]]
* [[E10.07.07 - ESU ECoS 1|Esu ECoS]]
* [[E10.07.08 - Marklin Central Station|Central Station I en II]]
|}
=== Via een losse Computerinterface ===
Dit is een oplossing voor centrales die geen computeraansluiting hebben. Dus dan komt er een extra print of kastje bij die tussen de centrale en de computer in komt te hangen. Deze oplossing is meestal nodig bij de "goedkopere" centrales zoals de Roco/Fleischmann multimaus.

Een aantal mogelijke oplossingen op een rijtje:
{|
! Computer-interface
! Protocol
! Koppelen met mogelijke centrales
|-
|
* [[E10.06.01 - S88XpressNetLI|S88XpressNetLI]]
| XpressNet
| Roco Multimaus
|-
|
* [[E10.06.02 - GenLI|GenLI]]
| XpressNet
| Roco Multimaus / Locmaus
|-
|
* LocoNetIF
| LocoNet
| Centrales met loconet aansluiting
|-
|
* Uhlenbrock 63120
| LocoNet
| Centrales met loconet aansluiting
|}

{{Afbeelding 2 naast elkaar
|Bestand= DigitaalS88XPressNetLI_doc_2.jpg
|Grootte= 200px
|Volgnummer= E10.06-01
|Omschrijving= S88XpressNetLI
|Bron= www.sleutelspoor.nl

|Bestand2= Digitaal63120.jpg
|Grootte2= 200px
|Volgnummer2= E10.06-02
|Omschrijving2= Uhlenbrock 63120
|Bron2= www.uhlenbrock.de
}}

=== Treinbesturingssoftware ===
Als men dus met de computer wil gaan rijden heeft men een programma nodig die de treinen kan laten rijden. De speciale software regelt dat de treinen volgens een bepaalde dienstregeling kunnen rijden. Door de koppeling van de PC met de modelbaan kan de software reageren op de bezet/terugmelders. In ieder programma dien je dus zelf eerst je baanplan te tekenen, de bezetmelder/terugmelders te koppelen aan het baanplan, Wisseldecoders koppelen aan de wissels in het baanplan, de treinen invoeren en de bestemmingen voor de treinen. Daarna kan er gereden worden. Er zijn diverse programma's te verkrijgen van gratis tot zeer dure programma's.

Enkele voorbeelden:
* Itrain
* RocRail
* Koploper
* Windigipet

Voor meer informatie verwijzen wij graag naar [[E10.10 - Treinbesturingssoftware|artikel E10.10 Treinbesturingssoftware]].
{{Linkssectie begin
|Box = Info
}}
{{Link intern
|Link= E10.07 - Centrales
|Linknaam= Digitale Centrales
}}
{{Link intern
|Link= E10.10 - Treinbesturingssoftware|artikel
|Linknaam= Treinbesturingssoftware
}}
{{Linkssectie einde}}

{{Onderdelenlijst begin}}

Beweegbare bruggen

2011-12-06T13:56:23Z

Rkoerts:

{{Koptekst
|Vorige= E06.06.02 - Vaste bruggen
|Volgende= E06.07 - Bomen en struiken
|Bron= nl.wikipedia
|Bewerking= Hans van de Burgt
|Niveau= Beginner
|Aantalwoorden= 00000
|Aantalplaatjes= 06
|Aantalfilmpjes= 00
}}
{{Inhoudsopgave|Rechts|Klein}}
Op veel plaatsen waar verkeer het water kruist, is het niet mogelijk de brug zo hoog te maken dat al het waterverkeer ongestoord de brug kan passeren. 
In dit artikel beschrijven we de meest voorkomende vormen van deze beweegbare bruggen. Voorzover relevant, vermelden we ook steeds een toepassing als spoorbrug.
=== Opklapbare bruggen ===
====Ophaalbrug====
{{Afbeelding
|Bestand= 264px-Ophaalbruggen over delflandsluis Vlaardingen.jpg
|Grootte= 264px
|Volgnummer= E06.06.03-01
|Omschrijving= Ophaalbruggen over de Delflandsluis in Vlaardingen
|Bron= nl.wikipedia
|Positie= Midden
}}
Een ophaalbrug of wipbrug is een beweegbare brug. Deze gaat open door rotatie om de horizontale y-as. De ophaalbrug beschikt over contragewichten, zodat het openen veel minder energie vereist. In tegenstelling tot de basculebrug, heeft de ophaalbrug twee scharnieren. Aan het onderste scharnier is het wegdek of het spoorbaan-deel verbonden. Boven het scharnier staat een portaal, de hameipoort. Aan deze hameipoort is een draaiende arm, de balans, bevestigd. Aan de ene kant van de balans hangt het contragewicht, de balanskist. Aan de andere kant is de arm verbonden met de punt van het brugdek. Als de brug omhoog gaat, draaien de balans en het brugdek dus parallel.

Het nadeel van een traditionele ophaalbrug is, dat deze een beperkte doorrijhoogte heeft. Vandaar dat de balanskist soms niet tussen de beide armen hangt, maar aan de armen zelf, zonder dat de armen met elkaar zijn verbonden.

Op het basisontwerp van de ophaalbrug zijn vele varianten gemaakt. Ze worden zowel dubbeldraaiend (met twee afzonderlijke brugdekken) als enkeldraaiend en met een diagonaal brugdek uitgevoerd. In het laatste geval is er maar één toren of hameistijl, die als het ware naast de weg staat.

Het draaipunt van de balans met de balanskist kan achter de hameipoort vallen (zoals op de foto), of er recht boven. Dit laatste systeem wordt als een 'Amsterdams type' aangeduid. Het voordeel hiervan is, dat de toren alleen op druk wordt belast. Als het draaipunt achter de kolom valt, wordt de toren excentrisch belast, dit geeft zowel druk als buiging.

Wanneer ophaalbruggen elektrisch worden geopend en gesloten, bevindt zich vaak een elektromotor met een tandwiel ongeveer op halve hoogte in de hameistijlen. Deze grijpt in een tandheugel, die scharnierend aan het brugdek is gemonteerd.
=====Ophaalbrug als spoorbrug=====
{{Afbeelding
|Bestand= Klein-Ophaalbrug NS.jpg
|Grootte= 500px
|Volgnummer= E06.06.03-02
|Omschrijving= Ophaalbrug NS
|Bron= nl.wikipedia
|Positie= Midden
}}
De ophaalbrug voor gewoon wegverkeer was voor de spoorwegen niet voldoende. In verband met veiligheid en betrouwbaarheid van de constructie werden aanvullende eisen gesteld:
* De draaias van het 'val' mocht geen stoten ondervinden door de verkeersbelasting;
* Het val moest evenals bij een vaste brug opgelegd zijn. Er mocht geen enkel hoogteverschil zijn tussen de verschillende spoorstaven;
* In het geval van breuk in de trekstangen of kettingen moest het omlaaghalen van het tegengewicht uitgesloten zijn;
* Slechts één man moest voldoende zijn om de brug snel te openen of te sluiten.

De ophaalbrug werd niet zo vaak toegepast als spoorbrug. In de praktijk bleek een overspanning te realiseren van maximaal 10 à 12 m. Voor grotere overspanningen moest men gebruik maken van bascule of rolbasculebruggen.
====Basculebrug====
{{Afbeelding 2 naast elkaar
|Bestand= MovableBridge draw.gif
|Bestand2= 264px-Bridges-y-rotate.jpg
|Grootte= 200px
|Grootte2= 200px
|Volgnummer= E06.06.03-01
|Volgnummer2= E06.06.03-02
|Omschrijving= Basculebrug animatie
|Omschrijving2= Verdraaiing om Y-as
|Bron= http://nl.wikipedia.org
|Bron2= http://nl.wikipedia.org
}}
Een basculebrug is een beweegbare brug. Bij een basculebrug gaat het brugdek open en dicht, door te roteren om de horizontale y-as, die haaks op het wegdek van de brug staat. Aan de ene kant van het draaipunt zit het brugdek, aan de andere kant van het draaipunt zit het contragewicht.

Vroeger gebruikte men een bascule om te wegen. De werking van een basculebrug is precies hetzelfde als bij de bascule, vandaar de naam. Aan de ene kant van het draaipunt hangt het brugdek, en aan de andere kant hangt het contragewicht. Dit contragewicht is meestal onzichtbaar weggewerkt onder de weg, in de basculekelder. Een ballastkist, vaak gevuld met beton en schroot, vormt het contragewicht. Doordat brugdek en contragewicht met elkaar in evenwicht zijn, kost het minder energie om de brug te openen en te sluiten (net zoals bij een schuifraam met contragewichten).

De basculebrug is de opvolger van de ophaalbrug. Het belangrijkste verschil tussen deze twee bruggen is dat de basculebrug één draaipunt heeft en de ophaalbrug twee draaipunten heeft. Bij de ophaalbrug is aan het ene draaipunt het brugdek verbonden en aan het andere draaipunt het contragewicht. Bij de basculebrug zijn contragewicht en brugdek aan hetzelfde draaipunt verbonden.

Hoge beweegbare bruggen worden vaak uitgevoerd als basculebrug, omdat de basculekelder in dat geval bovengronds gebouwd kan worden. Het basculegedeelte van de Erasmusbrug in Rotterdam is het grootste en zwaarste van West-Europa. Doordat de Erasmusbrug niet loodrecht op de rijrichting scharniert, staat de geopende brug scheef.
Het contragewicht hoeft echter niet altijd in een kelder weggewerkt te worden, maar kan ook boven de weg hangen. Hierdoor heeft de brug meer het aanzien van een ophaalbrug, maar werkt volgens het principe van een basculebrug. De Noordkasteelbruggen in de haven van Antwerpen zijn van dit type.

Een basculebrug waarbij de ballastkist aan een zogenaamde staart boven en naast het wegdek hangt, wordt ook wel staartbrug genoemd. Bij het openen van de brug hangt de val naast de weg en naast het water. De Slauerhoffbrug in Leeuwarden is een typisch voorbeeld van een staartbrug.

=====Klapbrug=====
De klapbrug is een basculebrug zonder tegengewicht. Voordeel is dat dergelijke brug minder plaats inneemt, maar het grote nadeel is dat er veel meer energie nodig is om de klapbrug te openen, in tegenstelling tot de volwaardige basculebrug. Daarom worden klapbruggen alleen bij kleine overspanningen gebruikt. In de provincie Groningen is 'klapbrug' van oudsher de benaming voor een ophaalbrug in het algemeen.

=====Basculebrug als spoorbrug=====
{{Afbeelding
|Bestand= Basculebrug Rijn-Schiekanaal.jpg
|Grootte= 800px
|Volgnummer= E06.06.03-03
|Omschrijving= Basculebrug Rijn-Schiekanaal
|Bron= Handboek voor Spoorwegtechniek Deel II
|Positie= Midden
}}
De basculebrug komt niet zo vaak voor. Uitgevoerd als spoorbrug zijn ze echter nog zeldzamer (of liever gezegd waren...). Toch zijn er een aantal interessante exemplaren geweest die het op een modelspoorbaan uitermate goed zouden doen.

Basculebruggen zijn erg duur, door hun ingewikkelde funderingswerk. Het gedeelte (met het contra-gewicht) dat naar beneden draait, heeft veelal een waterdichte kelder nodig. In dichte, berijdbare toestand moesten dit soort bruggen als een ''vaste brug'' worden beschouwd. Dat stelde hoge eisen aan de constructie. De eerste brug hierboven werd aangelegd over het Rijn-Schiekanaal in de lijn Leiden — Woerden. De draaias rust in een aantal kussenblokken op consoles uitgebouwd aan een middenpijler. Het is een enkelsporige brug. bestaande uit vollewand-liggers met tussenschotten. Over de hoofdliggers zijn brugdwarsliggers gelegd.
====Rolbasculebrug====
{{Afbeelding 2 naast elkaar
|Bestand= MovableBridge roll.gif
|Bestand2= 120px-Oosterweelbrug.jpg
|Grootte= 200px
|Grootte2= 200px
|Volgnummer= E06.06.03-04
|Volgnummer2= E06.06.03-05
|Omschrijving= Rolbasculebrug animatie
|Omschrijving2= Oosterweelbrug in Antwerpen
|Bron= http://nl.wikipedia.org
|Bron2= http://nl.wikipedia.org
}}
De rolbasculebrug is een beweegbare brug. Dit type brug gaat open door rotatie om de horizontale y-as in combinatie met beweging langs de x-as. Dit is mogelijk doordat het draaipunt buiten de constructie ligt. Bij openen van de brug verplaatst het draaipunt dus ook langs een horizontale lijn. Het voordeel van een rolbasculebrug is dat er geen kelder nodig is voor het contragewicht, een nadeel is dat er geen onbeperkte doorrijhoogte is voor het wegverkeer.
=====Rolbasculebrug als spoorbrug=====
{{Afbeelding
|Bestand= Spaarnebrug Haarlem-01.jpg
|Grootte= 600px
|Volgnummer= E06.06.03-06
|Omschrijving= Spaarnebrug Haarlem
|Bron= Handboek voor Spoorwegtechniek Deel II
|Positie= Midden
}}
Ook de rolbasculebrug werd sporadisch toegepast als spoorbrug. Een fraai exemplaar heeft gelegen over de Spaarne te Haarlem. 
Anders dan bij de basculebrug draait de brug hier niet om een as, maar vindt de beweging plaats door een aan de hoofdliggers bevestigd kwadrant dat zich bij het openen van de brug over een baan voortbeweegt, waarbij zowel de brug wordt opgeheven als de hele constructie achteruit rolt m.b.v. een tandwiel over een tandreep (tandheugel).
Ook bij deze constructie is een waterdichte kelder nodig om de ballast te kunnen bergen.
=== Draaibrug ===
{{Afbeelding 2 naast elkaar
|Bestand= MovableBridge swing.gif
|Bestand2= 264px-Draaibrug spoor alphen ad rijn half open.jpg
|Grootte= 200px
|Grootte2= 200px
|Volgnummer= E06.06.03-04
|Volgnummer2= E06.06.03-05
|Omschrijving= Draaibrug animatie
|Omschrijving2= Draaibrug spoorlijn Alphen aan den Rijn
|Bron= http://nl.wikipedia.org
|Bron2= http://nl.wikipedia.org
}}
Een draaibrug is een beweegbare brug die open en dicht gaat door te roteren om een verticale as.
 
De bovenbouw van de brug beschrijft een cirkelboog als de brug open gaat. Daarom moeten de landhoofden en het brugdek aan de uiteinden de vorm van een cirkel hebben. Voordat de brug kan worden opengedraaid, wordt deze losgemaakt door de vijzels waar het brugdek op rust, de zogenaamde opzetinrichting, omlaag te bewegen. In dichte toestand wordt de brug door deze vijzels vergrendeld.
 
Een draaibrug kan bestaan uit twee gelijke armen, zodat twee doorvaartopeningen ontstaan waarbij het draaipunt van de brug op een eiland ligt. Als één doorvaartopening volstaat, zal men een ongelijkarmige draaibrug construeren. In dat geval moet men, om op het mechaniek een gelijkmatige belasting te verkrijgen, een contragewicht toevoegen aan de kortste arm van de brug.
 
Een draaibrug heeft als voordeel dat er een wijde doorvaart ontstaat zonder beperking in de doorvaart- en doorrijhoogte, terwijl de brug toch snel open en dicht kan gaan.
=====Draaibrug als spoorbrug=====
{{Afbeelding
|Bestand= Draaibrug Meppel.jpg
|Grootte= 600px
|Volgnummer= E06.06.03-06
|Omschrijving= De draaibrug nabij Meppel
|Bron= http://nl.wikipedia.org
|Positie= Midden
}}
De draaibrug wordt redelijk vaak toegepast als spoorbrug. Voor een modelspoorbaan naar Nederlands voorbeeld is het een dankbaar object.
 
Enkele voorbeelden:
* Arkel: spoorbrug over het Merwedekanaal
* Gouda: Gouwespoorbrug
* Grouw: spoorbrug over het Prinses Margrietkanaal
* Haarlem: de oude spoorbrug over het Spaarne, ontworpen door F.W. Conrad, was in 1841 de eerste draaibrug van Nederland
* Purmerend: spoorbrug over het Noordhollandsch Kanaal in het spoor tussen Zaandam en Hoorn
* Uithoorn: oude spoorbrug over de Amstel, voor de aansluiting op de Haarlemmermeerspoorlijnen, thans een busbrug
* Zaandam: spoorbrug over de Zaan in het spoor richting Hoorn

=== Hefbrug ===
{{Afbeelding 2 naast elkaar
|Bestand= MovableBridge lift.gif
|Bestand2= 264px-Hefbruf over de Gouwe bij Alphen aan den Rijn.jpg
|Grootte= 200px
|Grootte2= 200px
|Volgnummer= E06.06.03-04
|Volgnummer2= E06.06.03-05
|Omschrijving= Hefbrug animatie
|Omschrijving2= Hefbrug over de Gouwe bij Alphen aan den Rijn
|Bron= http://nl.wikipedia.org
|Bron2= http://nl.wikipedia.org
}}
Een hefbrug is een beweegbare brug waarbij het brugdek verticaal beweegt.
 
Het brugdek, bij een hefbrug val geheten, blijft horizontaal en wordt verticaal omhoog gehesen om de scheepvaart doorgang te verlenen (met beperkte doorvaarthoogte). In de torens die aan weerszijden op de oevers zijn gebouwd, hangen contragewichten, die als het dek verticaal omhoog gebracht wordt, naar beneden zakken.
 
Om te voorkomen dat het brugdek scheef omhoog getrokken wordt, met kans op klemmen en vastlopen, is er nog een systeem met rechthoudkabels aanwezig. Deze kabels lopen vanaf de punten van de torens naar beneden, over katrollen langs het brugdek naar de voet van de andere toren, waar ze zijn verankerd.
Het nadeel van hefbruggen is dat ze altijd een beperking vormen in de doorvaarthoogte en vaak ook in de doorrijhoogte als de torens als portaal dwars over de weg of spoorlijn zijn uitgevoerd. Een basculebrug met kelder of draaibrug heeft deze beperkingen niet. Als de bascule (gewicht) dwars over de weg is uitgevoerd, zoals bij een rolbasculebrug, heeft deze ook een hoogtebeperking.
=====Hefbrug als spoorbrug=====
{{Afbeelding
|Bestand= 300px-Rotterdam, de Maasbruggen foto1 2008-06-29 17.55.jpg
|Grootte= 400px
|Volgnummer= E06.06.03-06
|Omschrijving= De Hef over de Koningshaven te Rotterdam.
|Bron= http://nl.wikipedia.org
|Positie= Midden
}}
Ook de hefbrug wordt redelijk vaak toegepast als spoorbrug. De bekendste is de Hef, de populaire benaming voor de oude spoorweghefbrug over de Koningshaven in Rotterdam, die het Noordereiland scheidt van de wijk Feijenoord. De officiële naam is Koningshavenbrug.
 
De twee brugdelen aan de oevers stammen uit 1878. Het middengedeelte was oorspronkelijk een draaibrug. Dit was echter een forse hindernis voor de scheepvaart. In de smalle doorvaart voeren meerdere schepen zich vast en in 1918 voer het Duitse schip 'Kanderfels' de complete draaibrug van de pijler. Dit laatste ongeval gaf de doorslag voor de aanleg van een hefbrug ter vervanging van de draaibrug.
 
De brug is ontworpen door P. Joosting en opengesteld op 31 oktober 1927. Deze brug was de eerste van haar soort in West-Europa.
 
De brug wordt tegenwoordig niet meer gebruikt, omdat de treinen sinds 24 september 1993 vanaf het Centraal Station tot station Zuid door de Willemsspoortunnel rijden. De oude spoorbrug is nu een monument als herinnering aan de plek waar ooit de treinen het centrum van Rotterdam verlieten.
{{Linkssectie begin
|Box= AlleenInfo
}}
{{Link extern
|Link= http://nl.wikipedia.org/wiki/Brug_(bouwwerk)
|Omschrijving = nl.wikipedia
|ExtraInfo= Goede inspiratiebronnen met veel foto's.
}}
{{Link extern
|Link= http://http://db.bruggenstichting.nl/
|Omschrijving = db.bruggenstichting
|ExtraInfo= Goede en gedetailleerde achtergrondinformatie.}}
Zie ook:
* Handboek voor Spoorwegtechniek Deel I, II en II Uitgegeven door A.W. Sijthoff's Uitgeversmaatschappij N.V. - Leiden
{{Linkssectie tussenkop
|Koptekst= Encyclopedie:
}}
{{Link intern
|Link= E06.06.01 - Inleiding bruggen en viaducten
|Linknaam= Inleiding bruggen en viaducten
}}
{{Link intern
|Link= E06.06.02 - Vaste bruggen
|Linknaam= Vaste bruggen
}}
{{Linkssectie einde}}

{{Voettekst
|Vorige= E06.06.02 - Vaste bruggen
|Volgende= E06.07 - Bomen en struiken
}}
[[Categorie: Alles|B]]
[[Categorie: Artikel|Beweegbare bruggen]]
[[Categorie: Scenery|Beweegbare bruggen]]
[[Categorie: Ontwerp modelbaan|Beweegbare bruggen]]
[[Categorie: Hans van de Burgt|B]]
[[Categorie: Artikel niet gereed]]

Hellingen/klimspiralen

2011-11-30T07:21:44Z

Rkoerts:

{{Koptekst
|Vorige= E04.04 - Onderbouwconstructies
|Volgende= E04.05.01 - Klimspiraal systeem Rainer Lussi
|Auteur= Hans van de Burgt
|Auteur2= R. Koerts.
|Niveau= Beginner
|Aantalwoorden= 00000
|Aantalplaatjes= 16
|Aantalfilmpjes= 00
}}
{{Inhoudsopgave|Links|Klein}}
=== Inleiding ===
Bij het maken van een ontwerp voor een modelbaan ontkomt u bijna niet aan hellingen. De ruimte voor de modelbaan is meestal zo beperkt dat u er niet aan ontkomt om op één-of-andere manier hellingen in het plan te verwerken. Het aanleggen van hellingen en klimspiralen op een modelspoorbaan wordt doorgaans als moeilijk ervaren. Wanneer u een aantal zaken in de gaten houdt, dan kunt u probleemloos hellingen in de modelbaan opnemen. Het bouwen van hellingen is niet moeilijk.
{{Afbeelding
|Bestand= E0405-05.JPG
|Grootte= Klein
|Volgnummer= E04.05-01
|Omschrijving= [http://www.oberweissbacher-bergbahn.de OberweissBacher Berg und Schwarzatahlbahn]
|Maker= Ronald Koerts
}}

==== Waar komt u hellingen tegen? ====
Hellingen komt u overal tegen. Naast hoogteverschillen in het landschap, zoals op- en nabij de Veluwe en in het Limburgse landschap, komen ze ook voor bij:
:{|
|
::* Bruggen
::* Tunnels
::* Viaducten
::* Fly-overs
::* Dive-unders
|}

=== Hellingen bij het grootbedrijf ===
In het grootbedrijf zijn verschillende richtlijnen voor hellingen. Er zitten verschillen in spoorlijnen die zonder hulpmiddelen de helling nemen en spoorlijnen met gebruikmaking van hulpmiddelen. Hulpmiddelen kunnen bestaan uit kabels en tandradheugels in het midden van de rails. Bij hellingen welke zonder hulpmiddelen genomen worden spreekt men over 'adhesie'.

===== Adhesie =====
Het maximale hellingspercentage wat toegepast wordt in Nederland is 6%, dat wil zeggen dat op iedere 100 meter de spoorbaan 6 meter stijgt. Dit percentage geldt alleen voor rechte baanvakken. In bogen dient het percentage lager te zijn. Het hellingspercentage hangt ook af van het gebruik van de spoorlijn. Er zijn verschillende richtlijnen voor hoofdlijnen, zijlijnen, hogesnelheidslijnen en goederenlijnen. In het buitenland worden ongeveer dezelfde percentages aangehouden en deze zijn net als in Nederland afhankelijk van de functie van spoorlijn. In Duitsland worden de steilste baanspoorlijnen c.q. baanvakken Steilstrecken genoemd.

===== Opdruklocomotieven =====
Sommige hellingen werden soms toch nog te steil aangelegd, waardoor treinen zonder hulp niet de helling op kwamen. Daarvoor werd dan achter de trein een extra locomotief geplaatst. Deze drukte de trein op, om zonder verdere moeite de helling te nemen. In Nederland gebeurt dat eigenlijk nergens meer, maar in het buitenland is het een normale gang van zaken. Onder andere op de hellingen bij de stad Luik in Belgiü of op een aantal trajecten in Zwitserland en Oostenrijk

===== Hulpmiddelmiddelen =====
Grotere hellingspercentages kunnen niet overwonnen worden met 'normale' adhesielocomotieven. Met hulpmiddelen kan de helling wel overwonnen worden. Dit doet men bijvoorbeeld met een tandheugel (ook wel tandrad genoemd) of kabel. Bij een tandradbaan heeft de trein onder één of meerdere assen een tandwiel meelopen, dat in een tandheugel tussen de sporen grijpt. Hierdoor kunnen zeer grote hellingen overwonnen worden. Bij toepassing van een kabel zit de trein vast aan een kabel die de trein omhoog trekt. Meestal gaat tegelijkertijd ook een trein naar beneden.

==== Aangegeven hellingspercentage ====
Het hellingspercentage wordt op verschillende manieren aangegeven:
{|class="wikitable"; style "textalign='top'";|
! Hellingaanduiding
! Spreek uit als:
! Uitleg
|-
|
* Helling 1:XX
| Dit spreekt u uit als 'Helling één op XX'
| De XX staat voor de hoogte. Bijvoorbeeld: helling 1:10 betekent dat de spoorbaan iedere 10 meter 1 meter stijgt. Deze notatie wordt veel gebruikt bij de infrastructuur.
|-
|
* Helling XX%
| Dit spreekt u uit als 'Helling van XX procent'
| Bijvoorbeeld: Helling van 3% betekent dat de spoorbaan iedere 100 meter drie meter stijgt.
|-
|
* Helling XX‰
| Dit spreekt u uit als 'Helling van XX promille'
| Bijvoorbeeld: Helling van 25‰ betekent dat de spoorbaan iedere 1000 meter 25 meter stijgt. Deze notatie wordt bij de spoorwegen het meeste gebruikt
|}

=== Hellingen bij modelspoor ===
{{Afbeelding 3 naast elkaar
|Bestand= E0405-06.JPG
|Bestand2= E0405-07.JPG
|Bestand3= E04.05.03-04.JPG
|Grootte= Zeer klein
|Grootte2= Zeer klein
|Grootte3= Zeer klein
|Volgnummer= E04.05-02
|Volgnummer2= E04.05-03
|Volgnummer3= E04.05-04
|Omschrijving= Helling in aanbouw
|Omschrijving2= Helling met klimspiraal
|Omschrijving3= Compleet traject met tandheugel
|Maker= Ronald Koerts
|Maker2= Ronald Koerts
|Maker3= Ronald Koerts
}}

Hellingen in de modelbaan moeten voldoen aan dezelfde eisen als bij het grootbedrijf. Hellingen bij modelspoor zijn nodig om bijvoorbeeld een trein naar het schaduwstation te kunnen laten rijden. Een schaduwstation ligt meestal onder het zichtbare gedeelte van de modelbaan. Er zijn verschillende manieren om een helling te maken.

Het hellingspercentage mag niet te groot zijn, want anders komen de treinen niet omhoog. Eventueel kunt u nog hulpmiddelen als een tandheugel inzetten om met bepaalde modellen steilere hellingen te nemen. Er zijn verschillende fabrikanten die tandradsystemen in model leveren.
{{Afbeelding
|Bestand= E0405-04.JPG
|Grootte= Normaal
|Volgnummer= E04.05-05
|Omschrijving= Overzicht hellingspercentages
|Maker= Ronald Koerts
|Type= Tekening
}}

==== Hellingspercentages modelspoor ====
Bijna alle huidige modeltreinen kunnen goed overweg met hellingen. Hellingen tot 5% moeten geen probleem zijn. Voor de levensduur van de motoren echter, is het niet aan te bevelen, deze zullen zeer zwaar belast worden door lange steile hellingen. Daarnaast is het afhankelijk van het feit of u met lange treinen of korte treinen rijdt. Hoe langer de trein, hoe minder steil de helling mag zijn. Het kan ook zijn dat een trein af fabriek niet tegen een helling met een groter percentrage dan bijvoorbeeld 3% kan opklimmen.

Gaat u steiler, dan moet u rekening houden met de volgende zaken:
:* Extra slijtage aan de treinen;
:* Extra onderhoud door slijtage;
:* Rijden met korte treinen

===== Steile hellingen & tandrad =====
Wilt u echt steile hellingen toepassen, dan moet u uitwijken naar een tandradsysteem. Een tandradlocomotief kan hellingen tot 35% aan. In bochten mag het hellingpercentage meestal niet meer dan 25% zijn.

Er zijn een aantal fabrikanten die een tandradsysteem leveren. Voor standaard H0 is dat Fleischmann, voor H0e en H0m onder andere de firma Bemo, en voor de schaal N ook Fleischmann. In het artikel '''[[E04.05.03 - Fleischmann Tandradsysteem]]''' wordt uitgelegd hoe u een tandradtraject in de modelbaan kunt opnemen.

Ook bij het tandradsysteem geldt dat er een topboog en een voetboog aan de helling moeten zitten om de helling goed te kunnen laten nemen door de locomotief en de rijtuigen/wagens.

===== Rechte hellingen =====
De algemene regel is dan ook: Hellingpercentage voor hellingen in modelbanen moet niet boven de 3% uitkomen. Dat betekent een stijging van 30 millimeter per meter. Dit is de regel voor rechte hellingen.
:{| class="wikitable"; style="border:3px solid red"
| '''Stelregel: Maximale hellingspercentage voor modelspoor: 3% of 3 cm hoogteverschil per meter.'''
|}

===== Bogen in een helling =====
Een boog in een helling geeft een extra probleem. Door extra wrijving tussen de wielen en de spoorstaven is er meer weerstand, wat weer meer kracht kost om de trein naar boven te laten rijden. Daarom zou u in hellingen met bogen een kleiner hellingspercentage moeten kiezen, bijvoorbeeld maximaal 2%. Dat betekent dus een stijging van 20 millimeter per meter. Rijd u niet met zeer lange treinen, of wanneer de boog niet te krap is, dan kunt u de normale stijging van 3% aanhouden.

==== Hoe lang moet een helling zijn? ====
Dit is afhankelijk van twee dingen, de te overbruggen hoogte en het maximale hellingspercentage van 3%. Wanneer deze twee gegevens bekend zijn kunt u de lengte van de helling uitrekenen. Denk bij het bepalen van de hoogte ook aan een eventuele bovenleiding, de dikte van de onderbouw (plaat), de dikte van de opbouw van de isolatie en dergelijke. Bij een hoogteverschil van negen cm hebt u dan minimaal drie meter rijlengte nodig.

==== Sporen over elkaar heen ====
{{Afbeelding 2 naast elkaar
|Bestand= E0405-01.JPG
|Bestand2= E0405-02.JPG
|Grootte= Zeer klein
|Grootte2= Zeer klein
|Volgnummer= E04.05-06
|Volgnummer2= E04.05-07
|Omschrijving= Minimaal hoogteverschil schaal H0
|Omschrijving2= Minimaal hoogteverschil schaal N
|Maker= Ronald Koerts  
|Maker2= Ronald Koerts
|Type= Tekening
|Type2= Tekening
|Positie= Rechts
}}

U wilt met een viaduct of een brug twee sporen laten kruisen. De trein op het onderste niveau moet er nog wel vrij onderdoor kunnen. U dient dus rekening te houden met een aantal zaken:
* De schaal
* De dikte van de rails met bedding
* De dikte van de bodemplaat op het tweede niveau
* Het eventueel aanbrengen van bovenleiding

===== Minimale hoogte =====
Dan komt u toch al snel op een minimale hoogte uit. De minimale hoogte voor H0 is 75 mm voor gedeeltes zonder bovenleiding. Voor schaal N geldt minimaal 45 mm.

===== Stijgen en dalen tegelijk =====
Over elkaar heen hebt u dus een minimale hoogte nodig. De helling heeft daardoor een lengte van minimaal twee tot drie meter. U kunt deze lengte beperken door de twee sporen tegelijkertijd te laten stijgen en dalen. Dan hebt u in theorie de helft van de lengte van de helling nodig. Zie ook daarvoor het onderstaande voorbeeld voor de schaal H0.
{{Afbeelding 2 naast elkaar
|Bestand= E0405-03.JPG
|Bestand2= E0405-08.JPG
|Grootte= Normaal
|Grootte2= Klein
|Volgnummer= E04.05-08
|Volgnummer2= E04.05-09
|Omschrijving= H0: Sporen over elkaar heen
|Omschrijving2= H0: Sporen over elkaar heen in een 'acht'
|Maker= Ronald Koerts
|Maker2= Ronald Koerts
|Type= Tekening
|Type2= Tekening
}}

==== Klimspiraal of helix ====
Met een klimspiraal kunt u een boel ruimte winnen. Een klimspiraal wordt ook wel een Helix genoemd. Dit is de Duitse benaming. De helling comprimeert u tot niet meer dan de oppervlakte van een cirkel. Daardoor kunt u op een kleine ruimte veel hoogteverschil overwinnen. Hoogteverschillen tot 30 — 40 cm zijn geen uitzonderingen.

De diameter van de cirkel is afhankelijk van de hoogte tussen de niveaus en het hellingspercentage. Een minimale straal is toch wel 420 mm (diameter 840 mm) omdat deze straal voor veel locomotieven en rijtuigen de minimaal benodigde straal is.

===== Berekeningen =====
Op internet staan een aantal hulpmiddelen die kunnen helpen met berekenen van de afmetingen van een klimspiraal. De bekendste is de Excelsheet van Rainer Lüssi. Met zijn Excelsheet is een mooie klimspiraal te berekenen. Wij hebben deze Excelsheet vertaald naar het Nederlands en deze sheet is hier te downloaden (zie 'Meer informatie' hieronder).

==== Begin en einde van de helling ====
{{Afbeelding
|Bestand= Helling024iw.jpg
|Grootte= Klein
|Volgnummer= E04.05-10
|Maker= [http://www.nedrail1435.nl Nedrail1435]
|Omschrijving= Te scherpe hellinghoek
|Positie= Rechts
}}

De helling moet vloeiend verlopen anders zullen uw locomotieven blijven steken. Vooral bij langere stoomlocomotieven moet u er op letten dat er geen scherpe knikken bij het begin of einde van de hellingen voorkomen, want anders worden de middelste wielen van de loc opgetild, verliezen ze het contact met de rails en ontsporen, of krijgen geen stroom (eigenlijk spanning) meer toegevoerd en dan blijft de loc staan. Naast het stil gaan staan van de locomotief, kan het gebeuren dat één of meer rijtuigen of wagens ontkoppelen. Zie: figuur A en B hiernaast.

Een vloeiende overgang maken, gaat het gemakkelijkst door in de bodemplaat een deel los te zagen, en deze als een flap omhoog te buigen. Daardoor verkrijgt u een natuurlijke boog in het plaatmateriaal. Dit werkt alleen bij dunne bodemplaten. De straal die met het omhoog buigen bereikt wordt, is goed genoeg om het ontsporen en het ontkoppelen te voorkomen.

==== Hoe een helling bouwen? ====
Voor het bouwen van een helling zijn er verschillende methodes.

:# Met schuim
:# Met steunen
:# Met draadeinden

===== Met schuim =====
U kunt relatief eenvoudig met dak-isolatieplaten een helling fabriceren. U kunt daarvoor het materiaal Polystyreen Hardschuim HD300 gebruiken. Dit materiaal wordt ook wel 'Styrofoam', of 'blauwe Roofmate' genoemd. Het betreft een lichtblauw-gekleurd schuim met een vrij harde structuur, enigszins te vergelijken met Styropor (wit piepschuim), maar met een veel vastere structuur. Genoemd materiaal is verkrijgbaar via bouwmarkten of via bijvoorbeeld Harolds Grafik te Rotterdam.

De hellingen kunnen worden opgebouwd door genoemd materiaal op elkaar te stapelen (ook in de bogen). Polystyreen Hardschuim HD300 laat zich gemakkelijk versnijden met behulp van een Styrofoamsnijder of thermozaag.
{{Afbeelding 3 naast elkaar
|Bestand= Styroporschuim.jpg
|Bestand2= Styroporhelling.gif
|Bestand3= Thermozaag.jpg
|Grootte= 225px
|Grootte2= Middel
|Grootte3= 250px
|Volgnummer= E04.05-11
|Volgnummer2= E04.05-12
|Volgnummer3= E04.05-13
|Omschrijving= Polystyreen Hardschuim HD300 DOW Chemical Company
|Omschrijving2= Helling van Styropor-plaat
|Omschrijving3= Harolds Thermozaag B
|Maker= Styrocut – Düsseldorf (D)  
|Maker2= Hans van de Burgt  
|Maker3= Mieke de Boer
|Type= Foto
|Type2= Tekening
|Type3= Foto
}}

===== Met steunen =====
Een bekende methode is het op maat zagen van een aantal (houten) steunen. Deze plaatst u dan op de juiste plaats onder de onderbouw van de rails, om zo de hoogte in te gaan. Bij deze methode moeten de steunen zeer nauwkeurig op maat gezaagd worden. Daarnaast moeten deze ook zeer nauwkeurig op hun plek geplaatst worden.

===== Met draadeinden =====
Deze methode komt steeds meer in zwang. Met draadeinden wordt de helling op de juiste hoogte gebracht. De voordelen van deze methode zijn:

:* Gemakkelijk te bouwen
:* Lichte constructie
:* Hoogtes gemakkelijk af te stellen

Het principe is dat u de draadeinden in de onderbouw of een lager niveau plaatst. Deze bevestigt u met moeren aan de bodemplaat van het lagere niveau. U kunt dan de helling met platen opbouwen. Deze hoeven niet zo heel dik te zijn. De platen zet u ook weer vast met moeren of slagmoeren. Deze methode van bouwen wordt ook gebruikt bij het maken van een klimspiraal.

==== Het bouwen van een klimspiraal ====
Zoals eerder in dit artikel aangegeven zijn klimspiralen ruimtebepaarders. Grote hoogteverschillen kunnen mooi overwonnen worden.
{{Afbeelding 3 naast elkaar
|Bestand= E040501-07.JPG
|Bestand2= E040501-08.JPG
|Bestand3= E040501-09.JPG
|Grootte= Zeer klein
|Grootte2= Zeer klein
|Grootte3= Zeer klein
|Volgnummer= 04.05-14
|Volgnummer2= 04.05-15
|Volgnummer3= 04.05-16
|Omschrijving= Opbouw spiraal
|Omschrijving2= Opbouw spiraal
|Omschrijving3= Opbouw spiraal: Spiraal gereed
|Maker= Ronald Koerts
|Maker2= Ronald Koerts
|Maker3= Ronald Koerts
}}

===== Zelfbouw of kant-en-klaar? =====
Er zijn firma's die een kant-en-klaar systeem verkopen, waarbij u alleen maar de klimspiraal in elkaar hoeft te zetten. Deze oplossingen kunnen voor de niet handige modelbouwer een goede mogelijkheid zijn. Maar deze zijn meestal wel een stuk duurder dan zelfbouw.

===== Zelfbouw =====
Er zijn verschillende methodes om een klimspiraal te maken. Er zit vooral verschil in het ondersteunen van de rij-niveau’s van de klimspiraal. Daarbij kunt u dit doen met gebruikmaking van hout of draadeinden. De methode met draadeinden is toch wel de gemakkelijkste.

Voor de rest zitten er verschillen in het gebruik van hout. U moet altijd de rij-niveaus van de spiraal uit platen of planken zagen. U kunt ze uit één stuk zagen of in gedeelten. De laatste methode kan een besparing van hout geven, maar is het iets meer werk.

===== Draadeindmethode =====
Dit is een methode die, net als bij hellingen, het rijniveau ondersteunt op moeren en doorgaande draadeinden. De voordelen van de draadeindmethode zijn:

:* Een lichte constructie
:* Gemakkelijk te bouwen
:* Hoogtes gemakkelijk af te stellen

===== Berekeningen =====
Voor het berekenen van een klimspiraal hebt u een paar basisformules nodig. De standaardformule voor het bepalen van de lengte van een boog / cirkel en hoe u het hellingspercentage uitrekent. Rainer Lüssi heeft op zijn website een mooie Excelsheet staan voor het berekenen van een klimspiraal. Wij hebben deze Excelsheet vertaald naar het Nederlands, en deze is hier te downloaden (zie 'Meer informatie' hieronder).
:{| Class= "vatop"
|
'''Gegevens voor de berekeningen:'''
* Stralen, in millimeters, van de rails die u wilt gebruiken
* Het totale hoogteverschil, in millimeters
* Het hoogteverschil tussen de niveaus, in millimeters
* De Excelsheet van Rainer Lüssi of een afgeleide daarvan.
|
'''Benodigde materialen:'''
* Houten platen voor de rij-niveaus
* Houtlijm
* Draadeinden
* Bij het draadeind passende moeren en plaatjes (ringen).
|}
Welke maat draadeinden moet u nemen? Dat hangt een beetje van de hoogte af en hoe zwaar u het wil gaan maken. Hoe zwaarder het draadeind, hoe duurder deze is. Een draadeind M6 of M8 is al meer dan voldoende. Zelfs een draadeind M4 zou al voldoende moeten zijn, maar voor de stevigheid is minimaal M6 toch aan te bevelen.

===== Voorbeelden =====
In de volgende twee artikelen kunt u voorbeelden vinden van het bouwen van een klimspiraal. Het eerste artikel gaat over de methode van Rainer Lüssi en het tweede artikel over het kant-en-klaar systeem van de firma Modellplan.

:* Artikel [[E04.05.01 - Klimspiraal systeem Rainer Lussi]]
:* Artikel [[E04.05.02 - Klimspiraal Basis Plus Systeem]]

Daarnaast staat in het artikel [[E04.05.04 - Praktijkvoorbeeld klimspiraal]] een praktijkvoorbeeld van een zeer grote klimspiraal.

{{Linkssectie begin
|Box=Info
}}
{{Link extern
| Omschrijving= Download Excel-bestand
| Link= http://encyclopedie.beneluxspoor.net/docs/berekening_spiraal.xls
| ExtraInfo= Excelsheet voor berekeningen volgens Rainer Lussi
}}
{{Link extern
| Omschrijving= Website Harolds
| Link= http://www.harolds.nl
}}
{{Link extern
| Omschrijving= Website Modellplan
| Link= http://modellplan.de/oscmp/advanced_search_result.php?keywords=wendel&x=7&y=8
}}
{{Link extern
| Omschrijving= Website van Rainer Lüssi
| Link= http://www.stayathome.ch/gleiswendel.htm
| ExtraInfo= Methode voor het maken van klimspiralen
}}
{{Linkssectie tussenkop
|Koptekst= Encyclopedie:
}}
{{Link intern
|Link= E04.05.01 - Klimspiraal systeem Rainer Lussi
|Linknaam=Klimspiraal systeem Rainer Lüssi
}}
{{Link intern
|Link= E04.05.02 - Klimspiraal Basis Plus Systeem
|Linknaam= Klimspiraal Basis Plus Systeem
}}
{{Link intern
|Link= E04.05.03 - Fleischmann Tandradsysteem
|Linknaam= Fleischmann Tandradsysteem
}}
{{Link intern
|Link= E04.05.04 - Praktijkvoorbeeld klimspiraal
|Linknaam= Praktijkvoorbeeld klimspiraal
}}
{{Linkssectie einde}}
{{Voettekst
|Vorige= E04.04 - Onderbouwconstructies
|Volgende= E04.05.01 - Klimspiraal systeem Rainer Lussi
}}
[[Categorie: Alles|H]]
[[Categorie: Artikel|Hellingen/Klimspiralen]
[[Categorie: Bovenleiding|H]]
[[Categorie: Hellingen|H]]
[[Categorie: Ontwerp modelbaan|H]]
[[Categorie: Spoorwegbouw|H]]
[[Categorie: Hans van de Burgt|H]]
[[Categorie: Ronald Koerts|H]]

Inleiding bruggen en viaducten

2011-11-30T07:17:09Z

Rkoerts:

{{Koptekst
|Vorige= E06.06 - Bruggen en viaducten
|Volgende= E06.06.02 - Vaste bruggen
|Bron= nl.wikipedia
|Bewerking= Hans van de Burgt
|Niveau= Beginner
|Aantalwoorden= 00000
|Aantalplaatjes= 04
|Aantalfilmpjes= 00
}}
{{Inhoudsopgave|Links|Klein}}
=== Inleiding ===
Bruggen en viaducten zijn belangrijke sfeerbepalers op een modelspoorbaan. Een realistische scenery, naar Nederlands voorbeeld, zonder bruggen of viaducten is nauwelijks mogelijk, gezien ons waterrijke land. Een bewegende ophaalbrug over een kanaal kan net dat extraatje geven aan het dorpje dat u nabouwt. Maar een brug of viaduct kan ook heel functioneel zijn. Een trein over een brug laten rijden geeft doorgaans een prachtig gezicht. Daarnaast kunt u een trein gemakkelijk laten verdwijnen onder een verkeersviaduct.

In deze artikelenreeks 'Bruggen en viaducten' wordt aandacht besteed aan veel varianten als voorbeeld voor uw modelspoorbaan. Waar mogelijk wordt steeds ook aandacht besteed aan de spoortoepassing van een brug.
Tenslotte wordt een overzicht gegeven van wat er op bruggengebied te koop is bij de modelspoorhandel.

Een '''brug''' is een vaste of beweegbare verbinding voor het verkeer, tussen twee punten die gescheiden zijn door een rivier, kanaal (waterweg), kloof, dal, weg, spoorweg of een ander overbrugbaar obstakel.

Een brug kan ontworpen zijn om een spoorweg, rijbaan, kanaal of waterleiding (aquaduct) te dragen. Sommige bruggen hebben een beweegbaar brugdek, wanneer verkeer te hoog is om onder de brug door te gaan. Het brugdek wordt dan tijdelijk 'verwijderd'. Zulke bruggen worden alleen over een waterweg aangelegd, bij een kruising met een weg of spoorweg zal men de brug hoog genoeg maken of anders liever een gelijkvloerse kruising aanleggen.

Bruggen worden in de regel geconstrueerd uit beton, metselwerk, metaal (staal, vroeger gietijzer). Voor korte en kleinere bruggen worden andere materialen zoals hout en bamboe gebruikt. Een brug bestaat uit de volgende twee delen:
* de bovenbouw, waarover het verkeer e.d. gaat, en
* de onderbouw, met pijlers en funderingen, die de krachten van de brug op de ondergrond overbrengt.

Een lange brug wordt, als deze over een andere weg of spoorlijn loopt, ook wel een '''viaduct''' genoemd. Soms ook wel 'Fly-over' genoemd. Men onderscheidt o.a. een viaduct voor wegverkeer en een spoorviaduct, al naar gelang van het soort verkeer dat over het viaduct gaat. Een viaduct waarover alleen fietsverkeer gaat, wordt gewoonlijk fietsbrug genoemd.

Het woord 'viaduct' is een moderne afleiding van de Latijnse woorden 'via' (=weg) en 'ducere' (= vervoeging van 'dictum': leiden), analoog aan het Latijnse woord '''aquaduct''' . De eerste viaducten waren vaak op de zelfde wijze geconstrueerd als de Romeinse aquaducten, een overspanning bestaand uit een aantal bogen van min of meer gelijke breedte.
{{Afbeelding
|Bestand= 180px-Nederlands verkeersbord C19.png
|Grootte= 120px
|Volgnummer= E06.06.01-01
|Omschrijving= Nederlands verkeersbord
|Bron= http://nl.wikipedia.org
|Positie= Rechts
}}
'''Beperkte hoogte'''

Een belangrijk kenmerk van viaducten is de hoogte van de overspanning. Een hoogte van minimaal vier meter geldt voor het wegverkeer als voldoende, op snelwegen worden viaducten meestal gebouwd op een hoogte van 5,60 meter. Bij lagere viaducten worden verbodsborden geplaatst en worden extra maatregelen genomen om te voorkomen dat een onderlangs passerend voertuig het viaduct beschadigt.

=== Geschiedenis ===
De eerste bruggen waren eenvoudige houten stammen of planken die een kleine beek overspanden. Daarna werden exemplaren van steen gemaakt, maar in eerste instantie alleen om het hout te ondersteunen. De boogbrug van natuursteen met cement, werd voor het eerst door de Romeinen geconstrueerd. Veel van deze bruggen hebben de eeuwen doorstaan; de bekendste is wellicht het aquaduct 'Pont du Gard' in Frankrijk. Van baksteen gemetselde bruggen verschenen na de Romeinse tijd.

Met de industriële revolutie verscheen in 1779 de eerste gietijzeren brug, de 'Iron Bridge' in het Verenigd Koninkrijk. Maar pas na de uitvinding van staal werd het mogelijk echt grote overspanningen te maken. Sinds het begin van de 20e eeuw worden ook veel bruggen gemaakt van beton en sinds het einde van de 20e eeuw zelfs van vezelversterkte kunststof. De brugtechniek ontwikkelt zich steeds verder en de bruggen worden dan ook steeds langer.

=== Soorten bruggen ===
Bruggen kunnen in diverse types worden onderverdeeld in vaste en beweegbare bruggen.

==== Vaste bruggen ====
* Boogbrug
* Vakwerkbrug
* Liggerbrug

==== Beweegbare bruggen ====
{{Afbeelding
|Bestand= 220px-Nederlands verkeersbord J15.png
|Grootte= 120px
|Volgnummer= E06.06.01-02
|Omschrijving= Nederlands verkeersbord
|Bron= http://nl.wikipedia.org
|Positie= Rechts
}}
Op veel plaatsen waar verkeer het water kruist, is het niet mogelijk de brug zo hoog te maken dat al het waterverkeer ongestoord de brug kan passeren. Verder kan het nodig zijn (vanouds bij kastelen en steden) dat men de toegangsweg afsluit voor indringers. Vandaar dat er beweegbare bruggen zijn ontwikkeld.

De meest voorkomende vormen zijn:
* Ophaalbrug of valbrug
* (Rol-)Basculebrug
* Draaibrug
* Hefbrug
* Schipbrug
* Vlotbruggen

Naast deze bruggen die om of langs één van de assen bewegen zijn er de tijdelijke bruggen, die bijvoorbeeld gebouwd worden door de genie van het leger als er geen mogelijkheid bestaat een rivier over te steken. In dat geval wordt vaak een pontonbrug of een Baileybrug gebouwd.

==== Fly-over ====
{{Afbeelding
|Bestand= 280px-Flyover.jpg
|Grootte= 200px
|Volgnummer= E06.06.01-03
|Omschrijving= Fly-over
|Bron= http://nl.wikipedia.org
|Positie= Links
}}

Een bijzondere vorm van een spoorviaduct is de Fly-over.

Deze wordt meestal toegepast bij een knooppunt of aansluiting van spoorverbindingen, bijvoorbeeld op een emplacement. De Fly-over zorgt voor een betere doorstroming van het spoorverkeer. In situatie 1 moet een baanvak beveiligd moeten worden voor treinen uit een tegengestelde richting over de kruising. Om dit te voorkomen, wordt een viaduct voor één rijrichting (C) gebouwd over de rijbaan in de tegengestelde rijrichting (A). Vaak gaat C ook over B heen; Anders zou de helling veel te steil worden. Door ook over B heen te gaan wordt voldoende ruimte gecreëerd om te kunnen dalen.

==== Onderdoorgang of duiker ====
Een laatste veel voorkomende kruising tussen weg/spoorweg en water, is de onderdoorgang of duiker. In dit geval spreken we doorgaans niet over een brug. 
Een sloot of beek vindt zijn weg door een kleine ondertunneling. Vaak is de ingang van deze ondertunneling uitgevoerd in baksteen of beton.

=== Materiaalkeuze ===
{{Afbeelding
|Bestand= 260px-Sint-Servaasbrug Maastricht.jpg
|Grootte= 250px
|Volgnummer= E06.06.01-04
|Omschrijving= Stenen boogbrug Sint Servaasbrug Maastricht
|Bron= http://nl.wikipedia.org
|Positie= Rechts
}}
==== Steen ====
De evolutie van de bruggen gaat mee met de beschikbaarheid van de constructiematerialen. De Romeinse aquaducten zijn opgebouwd uit natuursteen en keramiek. Deze materialen kunnen goed druk opnemen, daarom wordt veel gebruikgemaakt van boogvormen in de brug. In later tijden werd gebruik gemaakt van bakstenen.

==== Gietijzer ====
Rond 1840 gebruikte men gietijzer. Dit materiaal is echter zeer bros, heeft een lage treksterkte, maar een hoge druksterkte. 
Gietijzer wordt geproduceerd in mallen. Het element dat men wenst te construeren, moet eerst in hout gemaakt worden. Deze houten kopie van het element drukt men in een mal gevormd met zand. Indien we nu het gietijzer in de zandvorm 'gieten', verkrijgen we de gewenste vorm. 
We kunnen dus een grote verscheidenheid aan vormen produceren. Uitwendig zal gietijzer een korrelige structuur hebben, omdat het in zand gevormd werd. Daardoor is gietijzer uitwendig goed te onderscheiden van smeedijzer en staal.

==== Smeedijzer ====
Vanaf 1860 worden constructie-elementen van smeedijzer gebruikt. Het voordeel van smeedijzer is de hogere treksterkte, maar het heeft een lagere druksterkte dan gietijzer. Smeedijzer werd eerst gebruikt ter vervanging van de gietijzeren balken, daar waar deze op buiging belast werden (zowel druk als trek). 
Voor de kolommen werd langere tijd gebruikgemaakt van gietijzer, omdat kolommen idealiter alleen op druk belast worden. Vanaf 1880 breekt staal als constructiemateriaal door. Staal heeft een grote druksterkte en treksterkte. Vandaar dat staal veel voor bruggen wordt gebruikt.

==== Gewapend beton ====
Vanaf de jaren '70 is beton een populair bouwmateriaal voor bruggen over rivieren en kanalen geworden.
De meeste bruggen worden echter nog gemaakt uit gewapend beton of voorgespannen beton.

==== Vezelversterkte kunststof ====
Bruggen kunnen tegenwoordig ook geheel of gedeeltelijk gemaakt worden van vezelversterkte kunststof, ook wel aangeduid met 'composiet'. Dit materiaal kent een zeer hoge sterkte, voor zowel druk als trek. Bruggen kunnen daardoor relatief licht en slank worden uitgevoerd. Ook kent dit materiaal een hoge duurzaamheid.

=== Constructiedelen ===
* Landhoofd, de overgang van een grondlichaam naar de brug
* Voegen
* Brugpijler
* Overspanning (bouwkunde)

(Wordt vervolgd)

{{Linkssectie begin
|Box= AlleenInfo
}}
{{Link extern
|Link= http://nl.wikipedia.org/wiki/Brug_(bouwwerk)
|Omschrijving = nl.wikipedia
|ExtraInfo= Goede inspiratiebronnen met veel foto's.
}}
{{Linkssectie einde}}

{{Voettekst
|Vorige= E06.06 - Bruggen en viaducten
|Volgende= E06.06.02 - Vaste bruggen
}}
[[Categorie: Alles|B]]
[[Categorie: Artikel|Bruggen en viaducten]]
[[Categorie: Scenery|Bruggen en viaducten]]
[[Categorie: Ontwerp modelbaan|Bruggen en viaducten]]
[[Categorie: Hans van de Burgt|B]]
[[Categorie: Artikel niet gereed]]

Het schakeltableau

2011-09-01T17:40:19Z

Rkoerts:

{{Koptekst
|Vorige= E10.14 - Centrale voedingsleiding
|Volgende= E10.15.01 - Bouwbeschrijving schakeltableau
|Auteur= Ronald Koerts
|Niveau= Beginner
|Aantalwoorden= 00000
|Aantalplaatjes= 08
|Aantalfilmpjes= 00
}}
{{Inhoudsopgave|Links|Klein}}
Het mooiste is natuurlijk dat u de wissels en seinen vanaf de zijkant van uw baan kunt besturen. Net als de commandopost zoals de treindienstleiders van Prorail / NS hebben. Dat moet geen enkel probleem zijn!

=== Digitaal ===
Een schakeltableau kan goed in combinatie met een digitale modelspoorbaan gebruikt worden. Een aantal combinaties zijn mogelijk, bij alle combinaties rijden de treinen via een digitale centrale.
{|
|
::* Schakelen via schakeltableau, analoog.
::* Schakelen via schakeltableau over LOCONET
::* Schakelen via schakeltableau over S88-bus
|}
==== Schakelen via schakeltableau, analoog ====
Dit is de meest eenvoudige vorm. De treinen worden bestuurd met de digitale centrale en de wissels worden met schakelaars omgeschakeld. Later aansluiten op het digitale systeem is goed te doen. Het schakelen van de wissels, seinen en ontkoppelaars gebeurt op de analoge manier. De wisselaandrijvingen worden op (moment)schakelaars (schakelaars voorzien van 'maak'-contacten) aangesloten en met een standaard analoge transformator van spanning voorzien. LED's kunnen gebruikt worden om de stand van het wissel aan te geven.

==== Schakelen via schakeltableau over LocoNET ====
Het LocoNet-protocol is zo uitgebreid dat modules (onderdelen) op elkaar kunnen reageren. Dit betekent dat naast het aansturen via treinbesturingssoftware ook stand-alone gebruik zonder computer mogelijk is. Voor het instellen van de modules is een computer nodig, daarna werkt het systeem zonder computer. Via treinbesturingssoftware kunt u ook uw schakeltableau bedienen. De schakelaars en LED's van het schakeltableau worden aangesloten op de diverse Loconet-modules. Voordeel is dat alléén de datakabels en een aantal draden voor de stroomvoorziening van de LED's benodigd zijn. De wisselaandrijvingen en seinen worden via LocoNet (wissel)decoders op het digitale systeem aangesloten.

==== Schakelen via schakeltableau over S88-bus ====
Sommige treinbesturingsprogramma's, zoals bijvoorbeeld Pahasoft's Koploper, kunnen ook overweg met meldingen via terugmelders over de S88-bus. Het treinbesturingsprogramma zorgt er dan voor dat een wissel of wisselstraat geschakeld wordt. De (moment)schakelaars worden aangesloten op de S88-terugmelder. LED's voor de terugmelding van de wisselstanden dienen apart aangesloten te worden. De wisselaandrijvingen en seinen worden met een (wissel)decoder op het digitale systeem aangesloten.

=== Zelfbouw of kopen? ===
Veel fabrikanten leveren kant-en-klare oplossingen in de stijl van de oude seinhuizen. Nog steeds zijn de bekende groene Fleischmann schakelkastjes en de blauwe schakelkastjes van Märklin te krijgen. Ühlenbrock brengt tegenwoordig een compleet programma van schakeltableau's voor besturing van de modelbaan, allemaal via LocoNet.
{{Afbeelding 3 naast elkaar
|Bestand= E10.15-06.jpg
|Grootte= 150px
|Bestand2= E10.15-07.jpg
|Grootte2= 150px
|Bestand3= E10.15-08.jpg
|Grootte3= 150px
|Volgnummer= E10.15-01
|Omschrijving= Schakelkastje Märklin
|Bron={{Bron conrad}}
|Volgnummer2= E10.15-02
|Omschrijving2= Element schakeltableau
|Bron2= Website Fleischmann.de
|Volgnummer3= E10.15-03
|Omschrijving3= Schakelkastje van Fleischmann
|Bron3= Website Fleischmann.de
}}
==== Zelfbouw ====
Het zelf bouwen van een schakeltableau is niet echt moeilijk. Met eenvoudige materialen is het goed zelf te maken. U kunt vrij eenvoudig met hout (bijvoorbeeld MDF), wat verf, een aantal (moment)schakelaars, LED's en weerstandjes een mooi schakeltableau bouwen.
{|
|[[bestand:E10.15-01.jpg|180px]]  
|[[bestand:E10.15-02.jpg|180px]]  
|[[bestand:E10.15-03.jpg|180px]]  
|[[bestand:E10.15-04.jpg|180px]]  
|[[bestand:E10.15.05.jpg|180px]]
|-
| E10.15-04 Zelfbouw besturingspost modelbaan Foto gemaakt door J. Teeuw
| E10.15-05 Zelfbouw besturingspost modelbaan Foto gemaakt door J. Teeuw
| E10.15-06 Achterkant besturingspost Foto gemaakt door J. Teeuw
| E10.15-07 Meters en regelaars Foto gemaakt door J. Teeuw
| E10.15-08 LED's en schakelaars Foto gemaakt door J. Teeuw
|}
==== Bouwbeschrijving ====
Een bouwbeschrijving van een schakeltablau kunt u in [[E10.15.01 - Bouwbeschrijving schakeltableau|artikel E10.15.01 Bouwbeschrijving schakeltableau]] vinden. Om de layout van uw baan op het schakeltableau aan te geven kunt u natuurlijk gebruik maken van bijvoorbeeld een tekenprogramma, maar het kan ook met Microsoft Excel gedaan worden. In [[E10.15.02 - Tekenen baanlayout schakeltableau|Artikel E10.15.02 Tekenen baanlayout schakeltableau]] is aangegeven hoe u dat met Excel kunt doen.
{{Linkssectie begin
|Box= AlleenInfo
}}
{{Link intern
|Omschrijving= Encyclopedie artikel
|Link= E10.15.01 - Bouwbeschrijving schakeltableau
|Linknaam= Bouwbeschrijving schakeltableau
}}
{{Link intern
|Omschrijving= Encyclopedie artikel
|Link= E10.15.02 - Tekenen baanlayout schakeltableau
|Linknaam= Tekenen baanlayout schakeltableau
}}
{{Linkssectie einde}}

{{Gerelateerde termen
|Termen= Marklin, Maerklin, Mærklin
}}
{{Voettekst
|Vorige= E10.14 - Centrale voedingsleiding
|Volgende= E10.15.01 - Bouwbeschrijving schakeltableau
}}
[[Categorie: Alles|H]]
[[Categorie: Artikel|Het schakeltableau]]
[[Categorie: Baanbesturing|Het schakeltableau]]
[[Categorie: Digitale baanbesturing|Het schakeltableau]]
[[Categorie: Ronald Koerts|H]]

TRIX Mobile Station

2011-09-01T17:37:48Z

Rkoerts:

{{Koptekst
|Vorige= E10.07.16 - TAMS Master Control
|Volgende= E10.07.18 - TRIX Mobile Station II
|Auteur=
|Niveau= Menu
|Aantalwoorden= 00000
|Aantalplaatjes= 02
|Aantalfilmpjes= 00
}}
{{Inhoudsopgave|Rechts|Klein}}
{{DigitaleCentrale
|Naam= Trix Mobile Station
|Afbeelding= E10.07.17-01.jpg
|Volgnummer= E10.07.17-01
|Fotograaf= {{Bron conrad}}
|Protocollen =Selectrix / DCC
|Snelheidsstappen= Selectrix: 31 / DCC 14, 28, 128
|AlgemeneBus= Niet Aanwezig
|Terugmelding=Niet Aanwezig
|ComputerInterface= Niet Aanwezig
|MaxBedienbaar= Selectrix: 119 / DCC 9999
|MaxOpslaan= 11
|MaxAantesturen= 11
|MaxAccessoires= 0
|MaxFuncties= Selectrix: 2 DCC: 8
|CVSchrijven= Ja
|CVLezen= Ja
|Programmeerspoor= Nee
|Wisselstraten= Niet mogelijk
|Railcom= Nee
|Multitractie= Nee
|Vermogen= 1,9 A
|Handleiding= [http://www.trix.nl/support/handleidingen-1/Handleiding_Trix_MobileStation_66920.pdf Gebruiksaanwijzing voor 66920]
|Website= [http://www.trix.nl/ Trix]
|Boosteraansluiting= Niet aanwezig
}}
----
=== Verschillen tussen de Trix en het Märklin Mobile Station ===
Aangezien Märklin de firma Trix in 2004 heeft overgenomen, werden ook de digitale centrales van Trix, aangepaste versies van de Märklin digitale centrales. Om het verschil duidelijk te maken, kreeg het Mobile Station een groene knop, inplaats van een rode knop, en heeft Märklin ondersteuning voor de protocollen Selectrix en DCC ingebouwd.

=== Update Mobile Station ===
Inmiddels is er een update van het Mobile Station uitgekomen. Na de update zijn de volgende nieuwe functies toegevoegd:

:* Programmeren van lange DCC-adressen
:* Ondersteuning van 128 rijstappen
:* bij DCC de mogelijkheid om alle CV's te programmeren

=== Varianten van het Mobile Station ===
Het Trix Mobile Station is in een aantal varianten op de markt gekomen, waarbij in 2010 de nieuwste versie, artikelnummer 66950, is uitgebracht. De nieuwste versie is functioneel uitgebreider.

{{Gerelateerde termen
|Termen= Marklin, Maerklin, Mærklin}}
{{Voettekst
|Vorige= E10.07.16 - TAMS Master Control
|Volgende= E10.07.18 - TRIX Mobile Station II
}}
[[Categorie: Alles|T]]
[[Categorie: Artikel|TRIX Mobile Station]]
[[Categorie: Baanbesturing|T]]
[[Categorie: DCC|T]]
[[categorie: Digitale centrale|T]]
[[Categorie: Digitale baanbesturing|T]]
[[Categorie: Ronald Koerts|T]]
[[Categorie: Selectrix|T]]

Tams Master Control

2011-09-01T17:37:32Z

Rkoerts:

{{Koptekst
|Vorige= E10.07.15 - Uhlenbrock IB-COM
|Volgende= E10.07.17 - TRIX Mobile Station
|Auteur= Ronald Koerts
|Niveau= Beginner
|Aantalwoorden= 00000
|Aantalplaatjes= 01
|Aantalfilmpjes= 00
}}
{{Inhoudsopgave|Rechts|Klein}}
{{DigitaleCentrale
|Naam= TAMS Master Control
|Afbeelding= E10.07.16-01.JPG
|Volgnummer= E10.07.16-01
|Fotograaf= {{Bron conrad}} / TAMS Elektronik
|Protocollen =DCC & Motorola
|Snelheidsstappen= DCC 14, 28 en 128 & Motorola 14 en 27
|AlgemeneBus= EasyNet
|Terugmelding= EasyNet, S88
|ComputerInterface= USB / Serieel
|MaxBedienbaar= DCC 10239, Motorola 255
|MaxOpslaan= 64
|MaxAantesturen= onbekend
|MaxAccessoires= DCC 2040, Motorola 1020
|MaxFuncties= DCC: 9, Motorola: 5
|CVSchrijven= Ja
|CVLezen= Ja
|Programmeerspoor= Ja
|Wisselstraten= Niet mogelijk
|Railcom= Ja
|Multitractie=ja
|Vermogen= Geen, aparte booster nodig.
|Handleiding= [http://www.tams-online.de/htmls/produkte/EasyControl/MasterControl_DE_1_4_5.pdf Duits: Handboek Master Control]
|Website= [http://www.tams-online.de/ Tams Elektronik]
|Boosteraansluiting-
}}
----
=== De EasyNet-bus ===
Op de EasyNet-bus van de TAMS kunnen maximaal extra 64 apparaten aangesloten, zoals bijv. een extra handregelaar. Via een EasyNet-verdeler kunnen, via een adapter, andere netwerkprotocollen aangesloten worden, zoals bijvoorbeeld apparaten voor XpressNet. EasyNet werkt met standaard netwerkkabels en netwerkaansluitingen.

=== Rembooster ===
Naast de aansluiting voor een booster, beschikt de TAMS Master Control ook over een aansluiting voor een rembooster. Hiermee kan met een gewone booster een stopsignaal op de rails gezet worden.

{{Voettekst
|Vorige= E10.07.15 - Uhlenbrock IB-COM
|Volgende= E10.07.17 - TRIX Mobile Station
}}
[[Categorie: Alles|T]]
[[Categorie: Artikel|TAMS Master Control]]
[[Categorie: Baanbesturing|TAMS Master Control]]
[[Categorie: Digitale centrale|TAMS Master Control]]
[[Categorie: Digitale baanbesturing|TAMS Master Control]]
[[Categorie: Ronald Koerts|T]]

[[Categorie: DCC|T]]
[[Categorie: Motorola|T]]
[[Categorie: S88|T]]

Sjabloon:Bron conrad

2011-09-01T17:36:22Z

Rkoerts:

<includeonly>[http://www.conrad-electronic.nl/tt/?tt=920_21741_87491_&r= Website Conrad.nl]</includeonly><noinclude>
;Functie
Met dit sjabloon voeg je een link naar conrad bijvoorbeeld onder een plaatje toe.

; Bijzonderheden en gedrag
Geen bijzonderheden
; Gebruik

<pre>
{{Bron conrad}}
</pre>
[[Categorie:Sjablonen categorie|Bron Conrad]]
</noinclude>

Uhlenbrock IB-COM

2011-09-01T17:35:04Z

Rkoerts:

{{Koptekst
|Vorige= E10.07.14 - Uhlenbrock_Intellibox_II
|Volgende= E10.07.16 - TAMS Master Control
|Auteur= Ronald Koerts
|Niveau= Beginner
|Aantalwoorden= 00000
|Aantalplaatjes= 01
|Aantalfilmpjes= 00
}}
{{Inhoudsopgave|Rechts|Klein}}
{{DigitaleCentrale
|Naam= Uhlenbrock IB-COM
|Afbeelding= E10.07.15-01.JPG
|Volgnummer= E10.07.15-01
|Fotograaf= {{Bron conrad}}
|Protocollen= DCC & Motorola
|Snelheidsstappen= DCC 14, 28 en 128 & Motorola 14
|AlgemeneBus= Loconet
|Terugmelding= Loconet, vanaf versie 2: ook S88
|ComputerInterface= USB
|MaxBedienbaar= DCC 9999, Motorola 255
|MaxOpslaan= Onbekend
|MaxAantesturen= 32
|MaxAccessoires= DCC 2000, Motorola 320
|MaxFuncties= DCC: 20 Via Loconet: 8
|CVSchrijven= Ja
|CVLezen= Ja
|Programmeerspoor= Nee
|Wisselstraten= Niet mogelijk
|Vermogen= 3,5 A
|Handleiding= [http://www.uhlenbrock.de/GERMANY/Download/1/Deutsch/I96EEA63-03F.apd/Bes65070-02.pdf Handboek IB-COM]
|Website= [http://www.uhlenbrock.de/ Uhlenbrock]
}}
----
=== De IB-COM ===
Dit is een variant op de bekende Intellibox-centrales. Deze centrale is puur bedoeld als interface tussen de modelbaan en de computer. Bij het gebruik van deze centrale dien je altijd een computer op de IB-COM aangesloten te hebben. Met aparte treinbesturingssoftware zoals Koploper, itrain of Win-Digipet kan je dan je modelspoorbaan besturen.

=== Twee versies ===
De eerste versies, tot eind 2009, zijn alleen voorzien van een Loconet aansluiting. De huidige generatie van IB-COM's hebben ook een S88-aansluiting gekregen. Hierdoor is het weer mogelijk om de al oude beszetmelders op basis van de S88-bus te gebruiken.

=== Software & drivers ===
Bij de IB-COM wordt een cd-rom meegeleverd met daarop een driver voor de meeste windows-versies (voor de USB-aansluiting) en een configuratie-programma voor het instellen van de IB-COM.

=== Speciale Opties ===
Net als bij de andere Intellibox-varianten heeft ook de IB-COM de mogelijkheid om via de speciale 'Sonderoptionen' ingesteld te worden. De lijst van de standaard intellibox moet ook gelden voor de IB-COM.

De lijst is opgezet door de heer R. Hamerling. Na jarenlang bijhouden en wijzigen van de lijst, heeft de heer Hamerling de lijst overgedragen aan de heer G. Wassink. De lijst is in het Engels opgesteld en u vind deze nu op de [http://www.wassedam.nl/inf_ib_so.php website] van de heer G. Wassink. Het gebruik van de opties is op eigen risico.
{{Voettekst
|Vorige= E10.07.14 - Uhlenbrock_Intellibox_II
|Volgende= E10.07.16 - TAMS Master Control
}}
[[Categorie: Alles|U]]
[[Categorie: Artikel|U]]
[[Categorie: Baanbesturing|U]]
[[Categorie: Digitale baanbesturing|U]]
[[Categorie: Digitale centrale|U]]
[[Categorie: DCC|U]]
[[Categorie: Motorola|U]]
[[Categorie: Loconet|U]]
[[Categorie: S88|U]]
[[Categorie: Ronald Koerts|U]]

Uhlenbrock IB-COM

2011-09-01T17:34:26Z

Rkoerts:

{{Koptekst
|Vorige= E10.07.14 - Uhlenbrock_Intellibox_II
|Volgende= E10.07.16 - TAMS Master Control
|Auteur= Ronald Koerts
|Niveau= Beginner
|Aantalwoorden= 00000
|Aantalplaatjes= 01
|Aantalfilmpjes= 00
}}
{{Inhoudsopgave|Rechts|Klein}}
{{DigitaleCentrale
|Naam= Uhlenbrock IB-COM
|Afbeelding= E10.07.15-01.JPG
|Volgnummer= E10.07.15-01
|Fotograaf= {{Bron conrad}} / [http://www.Ulhenbrock.de Ulhenbrock]
|Protocollen= DCC & Motorola
|Snelheidsstappen= DCC 14, 28 en 128 & Motorola 14
|AlgemeneBus= Loconet
|Terugmelding= Loconet, vanaf versie 2: ook S88
|ComputerInterface= USB
|MaxBedienbaar= DCC 9999, Motorola 255
|MaxOpslaan= Onbekend
|MaxAantesturen= 32
|MaxAccessoires= DCC 2000, Motorola 320
|MaxFuncties= DCC: 20 Via Loconet: 8
|CVSchrijven= Ja
|CVLezen= Ja
|Programmeerspoor= Nee
|Wisselstraten= Niet mogelijk
|Vermogen= 3,5 A
|Handleiding= [http://www.uhlenbrock.de/GERMANY/Download/1/Deutsch/I96EEA63-03F.apd/Bes65070-02.pdf Handboek IB-COM]
|Website= [http://www.uhlenbrock.de/ Uhlenbrock]
}}
----
=== De IB-COM ===
Dit is een variant op de bekende Intellibox-centrales. Deze centrale is puur bedoeld als interface tussen de modelbaan en de computer. Bij het gebruik van deze centrale dien je altijd een computer op de IB-COM aangesloten te hebben. Met aparte treinbesturingssoftware zoals Koploper, itrain of Win-Digipet kan je dan je modelspoorbaan besturen.

=== Twee versies ===
De eerste versies, tot eind 2009, zijn alleen voorzien van een Loconet aansluiting. De huidige generatie van IB-COM's hebben ook een S88-aansluiting gekregen. Hierdoor is het weer mogelijk om de al oude beszetmelders op basis van de S88-bus te gebruiken.

=== Software & drivers ===
Bij de IB-COM wordt een cd-rom meegeleverd met daarop een driver voor de meeste windows-versies (voor de USB-aansluiting) en een configuratie-programma voor het instellen van de IB-COM.

=== Speciale Opties ===
Net als bij de andere Intellibox-varianten heeft ook de IB-COM de mogelijkheid om via de speciale 'Sonderoptionen' ingesteld te worden. De lijst van de standaard intellibox moet ook gelden voor de IB-COM.

De lijst is opgezet door de heer R. Hamerling. Na jarenlang bijhouden en wijzigen van de lijst, heeft de heer Hamerling de lijst overgedragen aan de heer G. Wassink. De lijst is in het Engels opgesteld en u vind deze nu op de [http://www.wassedam.nl/inf_ib_so.php website] van de heer G. Wassink. Het gebruik van de opties is op eigen risico.
{{Voettekst
|Vorige= E10.07.14 - Uhlenbrock_Intellibox_II
|Volgende= E10.07.16 - TAMS Master Control
}}
[[Categorie: Alles|U]]
[[Categorie: Artikel|U]]
[[Categorie: Baanbesturing|U]]
[[Categorie: Digitale baanbesturing|U]]
[[Categorie: Digitale centrale|U]]
[[Categorie: DCC|U]]
[[Categorie: Motorola|U]]
[[Categorie: Loconet|U]]
[[Categorie: S88|U]]
[[Categorie: Ronald Koerts|U]]

Uhlenbrock Intellibox II

2011-09-01T17:33:38Z

Rkoerts:

{{Koptekst
|Vorige= E10.07.13 - MultimausPro
|Volgende= E10.07.15 - Uhlenbrock IB-COM
|Auteur= Ronald Koerts
|Niveau= Beginner
|Aantalwoorden= 00000
|Aantalplaatjes= 01
|Aantalfilmpjes= 00
}}
{{Inhoudsopgave|Rechts|Klein}}
{{DigitaleCentrale
|Naam= Uhlenbrock Intellibox II
|Afbeelding= E10.07.14-01.jpg
|Volgnummer= E10.07.14-01
|Fotograaf= {{Bron conrad}}
|Protocollen = DCC, Motorola, Selectrix
|Snelheidsstappen= DCC 14, 28 en 128, Motorola 14, Selectrix 31
|AlgemeneBus= Loconet
|Terugmelding= Loconet, S88
|ComputerInterface= USB
|MaxBedienbaar= DCC 9999, Motorola 255, Selectrix 111
|MaxOpslaan= Onbekend
|MaxAantesturen= DCC 119, Motorola 119, Selectrix 111
|MaxAccessoires= DCC: 2048 Motorola: 320
|MaxFuncties= DCC: 32767 Motorola: 4 Selectrix: 4
|CVSchrijven= Ja
|CVLezen= Ja
|Programmeerspoor= Ja
|Wisselstraten= Max. 80 wisselstraten met 24 wissels
|Vermogen= 3 A
|Handleiding= [http://www.uhlenbrock.de/germany/Download/1/Deutsch/I96EEA63-061.apd/Bes65100-01.pdf Gebruiksaanwijzing Intellibox II]
|Website= [http://www.uhlenbrock.de/ Uhlenbrock]
}}
----
=== Opvolger ===
Dit is de opvolger van de bekende [[E10.07.03 - Uhlenbrock Intellibox IR|Intellibox IR]].

=== Speciale Opties ===
Net als bij de eerste versies van de Intellibox, heeft Uhlenbrock een aantal extra instelopties ingebouwd die alléén via een speciale handeling te benaderen zijn. Een aantal instelopties zijn benoemd in de handleiding van de Intellibox II. Het is niet bekend of de lijst met speciale opties van de Intellibox I hetzelfde is als de lijst met speciale opties van de Intellibox II.
{{Voettekst
|Vorige=E10.07.13 - MultimausPro
|Volgende=E10.07.15 - Uhlenbrock IB-COM
}}
[[Categorie: Alles|U]]
[[Categorie: Artikel|U]]
[[Categorie: Baanbesturing|U]]
[[Categorie: Digitale centrale|U]]
[[Categorie: Digitale baanbesturing|U]]
[[Categorie: Ronald Koerts|U]]

[[Categorie: DCC|U]]
[[Categorie: Motorola|U]]
[[Categorie: Selectrix|U]]
[[Categorie: Loconet|U]]
[[Categorie: S88|U]]

Viessmann Commander

2011-09-01T17:33:20Z

Rkoerts:

{{Koptekst
|Vorige= E10.07.10 - Marklin Mobile Station
|Volgende= E10.07.12 - Raptor
|Auteur=
|Niveau= Menu
|Aantalwoorden= 00000
|Aantalplaatjes= 01
|Aantalfilmpjes= 00
}}
{{DigitaleCentrale
|Naam= Viessman Commander
|Afbeelding= E10.07.11-01.jpg
|Volgnummer= E10.07.11-01
|Fotograaf= {{Bron conrad}}
|Protocollen =Motorola en DCC
|Snelheidsstappen= Motorola 14 / DCC 14, 28 en 128
|AlgemeneBus= Eigen Viessmann bustypen HSB en LSB (LSB = Xpressnet compatible)
|Terugmelding= S88 (maximaal 160 terugmeldpunten) / Xpressnet
|ComputerInterface= via USB 2.0
|MaxBedienbaar= 9999
|MaxOpslaan= Onbekend
|MaxAantesturen= DCC 119, Motorola 119
|MaxAccessoires= Motorola: 254 / DCC: 1024
|MaxFuncties= 12
|CVSchrijven= Ja
|CVLezen= Ja
|Programmeerspoor= Ja
|Wisselstraten= ja
|Vermogen= 3 A
|Handleiding= Geen gebruiksaanwijzing gevonden, wel [http://www.viessmann-modell.com/cmsexp/images/file/Prospekte/Commander-GBS_InfoFlyer_2008_DE_web.pdf informatie] (PDF)
|Website= [http://www.viessmann-modell.com/ Viessmann]
}}
{{Voettekst
|Vorige= E10.07.10 - Marklin Mobile Station
|Volgende= E10.07.12 - Raptor
}}
[[Categorie: Alles|V]]
[[Categorie: Artikel|Viessmann Commander]]
[[Categorie: Baanbesturing|V]]
[[Categorie: Digitale centrale|V]]
[[Categorie: Digitale baanbesturing|V]]
[[Categorie: Ronald Koerts|V]]

[[Categorie: DCC|V]]
[[Categorie: Motorola|V]]
[[Categorie: S88|V]]
[[Categorie: XpressNet|V]]

Märklin Mobile Station

2011-09-01T17:33:03Z

Rkoerts:

{{Koptekst
|Vorige= E10.07.09 - Marklin Central Station II
|Volgende= E10.07.11 - Viessmann Commander
|Auteur= Redactie
|Niveau= Menu
|Aantalwoorden= 00000
|Aantalplaatjes= 01
|Aantalfilmpjes= 00
}}
{{Inhoudsopgave|Rechts|Klein}}
{{DigitaleCentrale
|Naam= Märklin Mobile Station
|Afbeelding= E10.07.10-01.jpg
|Volgnummer= E10.07.10-01
|Fotograaf= {{Bron conrad}}
|Protocollen = Mfx / Motorola / DCC
|Snelheidsstappen= Mfx 14 / Motorola 14 en 27
|AlgemeneBus= Niet Aanwezig
|Terugmelding=Niet Aanwezig
|ComputerInterface= Niet Aanwezig
|MaxBedienbaar= Motorola 255
|MaxOpslaan= 10
|MaxAantesturen= 10
|MaxAccessoires= 0
|MaxFuncties= 9
|CVSchrijven= Ja
|CVLezen= Ja
|Programmeerspoor= Nee
|Wisselstraten= Niet mogelijk
|Railcom= Nee
|Multitractie= Nee
|Vermogen= 1,2A of 1,9 A
|Handleiding= [http://www.marklin.nl/support/handleidingen-1/Handleiding_MobileStation_60652.pdf/view Gebruiksaanwijzing voor 60652]
|Website= [http://www.marklin.nl/ Märklin]
|Boosteraansluiting= Niet Aanwezig
}}
----
=== Varianten Mobile Station ===
Het Märklin Mobile Station is in een aantal varianten uitgebracht. De eerste twee versies verschillen in de bijleverde voeding, respectievelijk 1,9 Ampère en 1,2 Ampère.

{{Gerelateerde termen
|Termen= Marklin, Maerklin, Mærklin}}
{{Voettekst
|Vorige= E10.07.09 - Marklin Central Station II
|Volgende= E10.07.11 - Viessmann Commander
}}

[[Categorie: Alles|M]]
[[Categorie: Artikel|Marklin Mobile Station]]
[[Categorie: Baanbesturing|Mobile Station]]
[[categorie: Digitale centrale|Mobile Station]]
[[Categorie: Digitale baanbesturing|Mobile Station]]
[[Categorie: Ronald Koerts|M]]

[[Categorie: DCC|M]]
[[Categorie: Motorola|M]]
[[Categorie: MFX / M4|M]]

Knipperlichtschakelingen

2011-09-01T17:26:03Z

Rkoerts:

{{Koptekst
|Vorige= E16.02.07 - Detectieschakelingen
|Volgende= E16.03 - Elektronica digitaal
|Auteur= Fred Eikelboom
|Niveau= Beginner
|Aantalwoorden= 00000
|Aantalplaatjes= 12
|Aantalfilmpjes= 00
}}
{{Inhoudsopgave|Links|Klein}}
=== Knipperschakeling met transistoren ===
{{Afbeelding
|Bestand= Overweg_Knipperlicht01.gif
|Grootte= Gemiddeld
|Volgnummer= E16.02.08-01
|Omschrijving= Eenvoudig schema van knipper-LED met transistoren
|Type= Schema
|Maker= Fred Eikelboom
}}
Schakeling om een LED te laten knipperen met korte lichtflitsen (lichtpulsen). Transistor T1 moet een C-type zijn (dus BC547C), anders werkt de schakeling niet goed. De weerstand van 3,3 MΩ en de condensatorwaarde (Lees: Elco-waarde) bepalen de knipperfrequentie. De waarde van 180R geldt voor 20 mA LED's. Voor 2 mA LED's moet de waarde 1K8 of hoger zijn. De belastbaarheid van de, in deze schakeling, gebruikte weerstanden is <big>⅓</big> Watt.
----
=== Knipperschakelingen met een IC ===
Inplaats van transistoren, kunt u ook een IC toepassen. Dit scheelt weer tijd bij het opbouwen van de schakeling en heeft als bijkomend voordeel dat al door het wijzigen van de waarde van één component, het gedrag van de schakeling aan te passen is. De NE555 is uitstekend geschikt om er een knipperschakeling mee te maken, welke u kunt toepassen op uw modelspoorbaan.
{{Afbeelding 2 naast elkaar
|Bestand= 555.gif
|Grootte= Klein
|Volgnummer= E16.02.08-02
|Omschrijving= Timer IC NE555
|Type= Tekening
|Maker= Fred Eikelboom
|Bestand2= 555inw.gif
|Grootte2= Klein
|Volgnummer2= E16.02.08-03
|Omschrijving2= Inwendige opbouw van de NE555
|Type2= Tekening
|Maker2= Fred Eikelboom
}}
De NE555 is een IC, ontworpen voor gebruik in timers en multivibrator-toepassingen. De NE555 bestaat uit 23 transistoren, 2 diodes, en 16 weerstanden. Het blokschema van de NE555 ziet u in afbeelding E16.02.08-03. Het IC is in 1972 op de markt gekomen, en daarmee al meer dan 39 jaar (medio 2011) verkrijgbaar. Later verscheen er een uitvoering met twee stuks NE555 in één behuizing, en dat is de NE556. Deze kan inplaats van twee losse 555's gebruikt worden. Nog weer later verscheen een uitvoering met vier stuks 555 in één behuizing, en dat is de NE558. Deze kan inplaats van vier losse 555's (of twee losse 556's) gebruikt worden. Inwendig is het schema van de 558 iets gewijzigd/verbeterd t.o.v. de NE555. De 555 kan op drie verschillende manieren gebruikt worden:

:* In A-stabiele mode: de 555 fungeert als oscillator. (bijv. in alarminstallaties en toongeneratoren).

:* In Bi-stabiele mode: de 555 fungeert als flip-flop.

:* In Mono-stabiele mode: de 555 fungeert als 'one-shot'. (bijv. in timer-toepassingen).

==== De aansluitingen van de NE555 ====
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
! Pinnummer
! Naam
! Doel / Functie
|-
| '''1''' || GND || style="text-align:left;" | De massa (min), de 'lage' waarde
|-
| '''2''' || TR || style="text-align:left;" | Een korte puls, van 'hoog' naar 'laag' op de trigger, start de timer
|-
| '''3''' || Q || style="text-align:left;" | Tijdens het tijdsinterval blijft deze ingang/uitgang op VCC
|-
| '''4''' || R || style="text-align:left;" | Een tijdsinterval kan onderbroken worden door een korte 'lage' (0V) puls op de reset te zetten
|-
| '''5''' || CV || style="text-align:left;" | De controlespanning laat elektriciteit (spanning) toe naar de interne spanningsdeler (⅔ VCC)
|-
| '''6''' || THR || style="text-align:left;" | De nominale spanning waarbij het interval eindigt (het interval eindigt wanneer Uthr hoger is dan ⅔ VCC)
|-
| '''7''' || DIS || style="text-align:left;" | Verbonden met een condensator of elco, waarvan de ontladingstijd het tijdsinterval zal beïnvloeden
|-
| '''8''' || V+ || style="text-align:left;" | VCC De positieve voedingsspanning, die tussen 5 en 15 Volt moet liggen.
|}
Bron: WikiPedia.org

Verklaring van de afkortingen:
GND = Ground    CV = Contol Voltage   TR = Trigger   THR = Treshold 
::::: Q = Uitgang       DIS = Discharge          R = Reset        V+ = De positieve voeding-aansluiting 
Q kan positief of negatief zijn. Deze aansluiting kan namelijk naar de plus of naar de min geschakeld worden, vandaar de ietwat vreemde aanduiding met Q

Kijkt u voor de zekerheid even op de links onderaan deze pagina voor de specificaties. Er zijn namelijk typen voor max. 15 Volt en voor max. 18 Volt!
De belastbaarheid van de in deze schakelingen gebruikte weerstanden is <big>⅓</big> Watt. In alle hier getekende schema's met de NE555 staat een instelpotentiometer (instelbare regelbare weerstand) P1, hiermee stellen we de knipperfrequentie van de schakeling in. Mocht de juiste frequentie niet gehaald worden in één van de eindstanden van P1, dan kunt u de waarde van C1 groter of kleiner nemen. Dus bij een te hoge frequente van het signaal, inplaats van een elco van 10 µF een elco met een waarde van 22 µF nemen. Bij een te lage waarde van de knipperfrequentie kunt u voor C1 een lagere waarde nemen. Eventueel kan ook de waarde van R1 vergroot of verkleind worden. Voor R1 geen kleinere waarde nemen dan 1K2.
----
=== Eén rode knipperende LED ===
{{Afbeelding
|Bestand= NE555_1_LED.gif
|Grootte= Gemiddeld
|Volgnummer= E16.02.08-04
|Omschrijving= Schema van knipper-LED met IC
|Type= Schema
|Maker= Fred Eikelboom
}}
Voor bijv. het maken van een waarschuwingssignaal met één knipperende rode LED is de schakeling in afbeelding E16.02.08-04 (hierboven) prima geschikt.
----
=== Twee rode knipperende LED's ===
{{Afbeelding
|Bestand= NE555_2_LED.GIF
|Grootte= Gemiddeld
|Volgnummer= E16.02.08-05
|Omschrijving= Schema van twee knipper-LED's met IC
|Type= Schema
|Maker= Fred Eikelboom
}}
Door een extra weerstand en een extra LED te plaatsen, verkrijgen we een knipperlichtschakeling welke de LED's om-en-om laat knipperen. Voor bijv. het maken van een overweg, met aan weerszijden van het spoor één knipperende rode lamp is de schakeling in afbeelding E16.02.08-05 prima geschikt. Ook hier stellen we met Potmeter P1 de knipperfrequentie in.
----
=== Twee knipperende of continue brandende witte LED's voor WUBO ===
{{Afbeelding
|Bestand= NE555_2_LED_WUBO.PNG
|Grootte= Gemiddeld
|Volgnummer= E16.02.08-06
|Omschrijving= Schema van twee knipper-LED's voor WUBO
|Type= Schema
|Maker= Fred Eikelboom
}}
Door de schakeling uit afbeelding E16.02.08-05 (hierboven) te voorzien van een dubbelpolig relais en de bedrading iets te veranderen, verkrijgen
we een knipperlichtschakeling welke twee witte LED's continue laat branden en die wanneer het relais bekrachtigd wordt, beide LED's om-en-om laat knipperen. Ook hier stellen we met Potmeter P1 de knipperfrequentie in.
Voor een voorbeeld van een geschikt relais, zie de link onderaan deze pagina, bij 'Meer informatie'.
----
=== Gemeenschappelijke Anode/Kathode bij seinen met LED's ===
{{Afbeelding
|Bestand= Diode_GAnode_GKathode-01.PNG
|Grootte= Gemiddeld
|Volgnummer= E16.02.08-07
|Omschrijving= De verschillende schema's bij gemeenschappelijke Anode of -Kathode
|Type= Schema
|Maker= Fred Eikelboom
}}
De LED's in kant-en-klare seinen kunnen inwendig aangesloten zijn als 'gemeenschappelijke Anode' of 'gemeenschappelijke Kathode.
In tekening E16.02.08-07 (hierboven) ziet u wat dit inhoudt. Links op de tekening (GA), ziet u de 'gemeenschappelijke Anode'-aansluiting. Hierbij zijn beide Anodes van de LED's in het sein met elkaar verbonden. Rechts op de tekening (GK), ziet u de 'gemeenschappelijke Kathode'-aansluiting. Hierbij zijn beide Kathodes van de LED's in het sein met elkaar verbonden. We dienen dus bij kant-en-klare seinen te weten hoe de LED's inwendig (lees: in het sein) aangesloten zijn.
Dit wordt normaliter in de bijgeleverde documentatie van het sein vermeldt. Weet u dit niet, dan zult u met behulp van bijv. een universeelmeter (multimeter) moeten onderzoeken hoe de LED's inwendig aangesloten zijn. LET OP! Sluit ''nooit'' een kant-en-klaar sein, dat voorzien is van LED's, zomaar op een voedingsspanning aan, want dan hebt u zeer grote kans dat één- of meerdere LED's nooit meer branden.
----
=== WUBO-schakeling voor seinen met LED's met 'gemeenschappelijke Anode' ===
{{Afbeelding
|Bestand= NE555_2_LED_WUBO_MENNO.PNG
|Grootte= Gemiddeld
|Volgnummer= E16.02.08-08
|Omschrijving= Schema van twee knipper-LED's voor WUBO
|Type= Schema
|Maker= Menno Voorloop
}}
De schakeling uit afbeelding E16.02.08-08 (hierboven) is voor seinen met LED's, voorzien van een gemeenschappelijke Anode-aansluiting, zoals in veel kant-en-klare seinen toegepast wordt. We hebben nu een knipperlichtschakeling welke twee witte LED's continue laat branden en die wanneer het relais bekrachtigd wordt, beide witte LED's om-en-om laat knipperen.
Voor de duidelijkheid is het schema in afbeelding E16.02.08-08 (hierboven) tweemaal afgebeeld. In figuur A staat het relais getekent in de ruststand (er is geen spanning aanwezig op de stuuringang). Nu worden de witte LED's continue aangestuurd. In figuur B staat het relais getekend in de 'werkstand' (er is spanning aanwezig op de stuuringang, dus het relais in 'aangetrokken'). Nu worden de witte LED's om-en om aangestuurd. Transistor T1 inverteert (keert de polariteit om van) het signaal dat op pin 3 van het IC staat. Om de knipperfrequentie in te kunnen stellen, kunt u R2 door een instelPotentiometer van 500K vervangen.
----
=== Vier rode knipperende LED's ===
{{Afbeelding
|Bestand= NE555_4_LED.gif
|Grootte= Gemiddeld
|Volgnummer= E16.02.08-09
|Omschrijving= Schema van vier knipper-LED's met IC
|Type= Schema
|Maker= Fred Eikelboom
}}
Door twee extra LED's toe te voegen aan de schakeling in afbeelding E16.02.08-05 verkrijgen we een knipperlichtschakeling welke de vier LED's om-en-om laat knipperen. Hierbij branden altijd twee LED's tegelijkertijd. Voor bijv. het maken van een overweg met een AKI-installatie met aan weerszijden van het spoor twee afwisselend knipperende rode lampen is de schakeling in afbeelding E16.02.08-06 prima geschikt. We sluiten de LED's zo op de schakeling aan, dat er telkens twee LED's aan weerszijden tegelijkertijd knipperen (het schema van de bedrading volgt z.s.m.) Ook hier stellen we met potmeter P1 de knipperfrequentie in.
----
=== Twee rode en een witte knipperende LED (voor AKI) ===
Door een extra LED én een relais toe te voegen aan de schakeling in afbeelding E16.02.08-05 (hierboven) verkrijgen we een knipperlichtschakeling welke twee rode LED's, om-en-om laat knipperen. Zodra de stuurspanning op het relais wegvalt en de rode LED's uitgaan, zal de witte LED gaan knipperen met de halve frequentie van beide rode LED's. Andersom zullen, wanneer er spanning op de stuuringang gezet wordt, en de witte LED uitgaat, de rode LED's om-en-om gaan knipperen.
{{Afbeelding
|Bestand= 555_3_LED_1_Wit_2__Rood.png
|Grootte= Gemiddeld
|Volgnummer= E16.02.08-10
|Omschrijving= Schema van AKI met drie knipper-LED's
|Type= Schema
|Maker= Fred Eikelboom
}}
Voor de duidelijkheid is het schema in afbeelding E16.02.08-07 (hierboven) tweemaal afgebeeld. In figuur A staat het relais getekent in de ruststand (er is geen spanning aanwezig op de stuuringang). Nu wordt de witte LED aangestuurd, en zijn de rode LED's gedoofd.

In figuur B staat het relais getekend in de 'werkstand' (er is spanning aanwezig op de stuuringang, dus het relais in 'aangetrokken').
Nu worden de rode LED's om-en om aangestuurd, en is de witte LED gedoofd.
----
=== Vier rode en twee witte knipperende LED's (voor AKI) ===
Door drie extra LED's toe te voegen aan de schakeling in afbeelding E16.02.08-07 (hierboven) verkrijgen we een knipperlichtschakeling welke twee sets van twee rode LED's, of een witte LED laat knipperen. Zodra de stuurspanning op het relais wegvalt en de rode LED's uitgaan, zullen de witte LED's gaan knipperen met de halve frequentie van de vier rode LED's. Andersom zullen, wanneer er spanning op de stuuringang gezet wordt, en de witte LED's uitgaan, de rode LED's (per twee) om-en-om gaan knipperen.
{{Afbeelding
|Bestand= 555_6_LED_2_Wit_4_Rood.PNG
|Grootte= Gemiddeld
|Volgnummer= E16.02.08-11
|Omschrijving= Schema van AKI met zes knipper-LED's
|Type= Schema
|Maker= Fred Eikelboom
}}
Voor de duidelijkheid is het schema in afbeelding E16.02.08-11 (hierboven) tweemaal afgebeeld. In figuur A staat het relais getekent in de ruststand (er is geen spanning aanwezig op de stuuringang). Nu worden de witte LED's aangestuurd, en zijn de rode LED's gedoofd.

In figuur B staat het relais getekend in de 'werkstand' (er is spanning aanwezig op de stuuringang, dus het relais in 'aangetrokken').
Nu worden de rode LED's (per twee) om-en om aangestuurd, en zijn de witte LED's gedoofd.
=== Het bedradingschema voor de AKI-schakeling ===
{{Afbeelding
|Bestand= Overweg_AKI_Bedrading-01.gif
|Grootte= Gemiddeld
|Volgnummer= E16.02.08-12
|Omschrijving= Bedradingsschema van de LED's
|Type= Tekening
|Maker= Fred Eikelboom
}}
De bedrading vanaf de schakeling (de print) naar de LED's bestaat uit in totaal 5 draden (A1, A2, A3, B1 en B2 in afbeelding E16.02.08-11
). Met lettercode's en kleuren is aangegeven hoe de bedrading aangesloten dient te worden (zie ook het schema in afbeelding E16.02.08-12).
----
==== De knipperfrequentie van een AKI ====
Bij het grootspoor knipperen de rode lampen van een AKI met een frequente van 90 keer per minuut. De witte lamp knippert op de helft van die frequentie (45 keer per minuut). Bij het modelspoor is die frequentie van 90 per minuut eigenlijk te laag, omdat ons rijdend materieel (en eventuele scenery) een stuk kleiner is. Zou u echter die 90 knipperingen per minuut omrekenen naar bijv. schaal H0, dan verkrijgt u een veel te hoge frequentie. We moeten daarom een iets hogere knipperfrequentie kiezen dan bij het grootspoor, om onze modelspoor-AKI er natuurgetrouw uit te laten zien. Een frequentie van 100 tot 110 per minuut komt dan veel natuurgetrouwer op ons over. Maar dit is ook weer een kwestie van persoonlijke smaak. U kunt het beste de frequentie van de AKI-schakeling zo instellen dat u er tevreden mee bent, want daar gaat het in modelspoorland toch eigenlijk om.
{{Linkssectie begin
|Box= AlleenInfo
}}
{{Linkssectie tussenkop
|Koptekst=Datasheets (gegevensbladen) van componenten
}}
{{Link extern
|Link= http://www.alldatasheet.com/view.jsp?Searchword=NE555
|Omschrijving = Informatie over de NE555 op website Alldatasheet
}}
{{Link extern
|Link= http://www.datasheetcatalog.com/datasheets_pdf/N/E/5/5/NE555.shtml
|Omschrijving = Informatie over de NE555 op website Datasheetcatalog
}}
{{Linkssectie tussenkop
|Koptekst=WikiPedia informatie
}}
{{Link extern
|Link= http://nl.wikipedia.org/wiki/NE555
|Omschrijving = Informatie over de NE555 op website WikiPedia
}}
{{Linkssectie tussenkop
|Koptekst=Relais informatie
}}
{{Link conrad}}
{{Link extern
|Link= http://www.conrad-electronic.nl/tt/?tt=920_0_87491_&r=http%3A%2F%2Fshop.conrad.nl%2F504394.html
|Omschrijving = Website conrad: Relais
}}
{{Linkssectie einde}}

{{Voettekst
|Vorige= E16.02.07 - Detectieschakelingen
|Volgende= E16.03 - Elektronica digitaal

}}
[[Categorie: Alles|K]]
[[Categorie: Artikel|K]]
[[Categorie: Elektronica|K]]
[[Categorie: Praktijk|K]]
[[Categorie: Spoorwegbouw|K]]
[[Categorie: Scenery|K]]

Detectieschakelingen

2011-09-01T17:24:57Z

Rkoerts:

{{Koptekst
|Vorige= E16.02.06 - Stootjuk met schakelaar
|Volgende= E16.02.08 - Knipperlichtschakelingen
|Auteur= Fred Eikelboom
|Niveau= Beginner
|Aantalwoorden= 00000
|Aantalplaatjes= 15
|Aantalfilmpjes= 00
}}
{{Inhoudsopgave|Links|Klein}}
=== Sensoren voor detectie van naderende treinen ===
Voor het detecteren van naderende treinen op onze modelspoorbaan kunnen we gebruikmaken van lichtgevoelige cellen (optosensoren), stroomdetectie, en sensoren die gevoelig zijn voor magnetisme (zoals reedcontacten en Hallsensoren). Hier krijgt u uitleg over het toepassen van een aantal van die sensoren.

=== Opto-sensoren ===
===== Aandachtspunten =====
Bij het aansturen van de regel-elektronica voor een overweg dienen we rekening te houden met voldoende afstand van de Opto-sensoren tot de overweg.

Ook de positie van de sensoren is belangrijk. U moet ook rekening houden met de snelheid van de treinen. Wanneer een Opto-sensor te dicht bij een overweg wordt geplaatst, loopt u het risico, dat op het moment dat een trein passeert, de slagbomen nog niet volledig gesloten zijn.

Het is dus zaak om ervoor te zorgen dat de Optosensoren zich op dusdanige afstand van de overweg bevinden, dat ook met de trein op topsnelheid, de AHOB geheel gesloten is, kort voordat de trein de overweg passeert. Ook wanneer de Opto-sensoren 'de verkeerde kant op kijken' zullen de slagbomen te laat gesloten worden/zijn.

===== Theorie en praktijk =====
{{Afbeelding 2 naast elkaar
|Bestand= Overweg_lichtsluis01.gif
|Grootte= 450px
|Volgnummer= E16.02.07-01
|Omschrijving= Lichtsluizen foutief opgesteld
|Type= Tekening
|Maker= Fred Eikelboom
|Bestand2= Overweg_lichtsluis02.gif
|Grootte2= 450px
|Volgnummer2= E16.02.07-02
|Omschrijving2= Lichtsluizen goed opgesteld
|Type2= Tekening
|Maker2= Fred Eikelboom
}}
Op tekening E16.02.07-01 hierboven, zien we dat de sensoren dwars op de rails 'kijken'. Pas wanneer de trein die vanaf punt A bij punt B aankomt, zullen de bomen in beweging komen. Hetzelfde geldt wanneer de trein vanaf punt A bij punt C aankomt. Gevolg is dat de trein al op de overweg rijdt, terwijl de bomen nog niet volledig gesloten zijn. U moet er dus voor zorgen dat de trein eerder 'gezien' wordt. Dat kunt u doen door de sensoren verder van de overweg te plaatsen en ook door te zorgen dat de sensoren 'in de richting van de trein kijken' zoals in tekening E16.02.07-02 hierboven, aangegeven is. De trein komende vanaf punt A, zal nu eerder door het 'blikveld' van de sensor bij punt B of C rijden en daardoor zullen de bomen eerder dicht gaan.

Wanneer er naast het getekende spoor nog een ander spoor ligt, zou het kunnen dat de treinen op dat andere spoor ook door de sensoren gezien worden. Dan moeten we de hoek en de positie van de sensoren zodanig kiezen, dat die andere trein niet 'stoort' op de werking van onze overweg. Willen we echter dat de sensoren beide sporen 'in de gaten houden', dan moeten we er voor zorgdragen dat beide sporen goed door de sensoren gezien worden. Dat vereist soms enig experimenteren met de opstelling. Een overweging zou hierbij kunnen zijn, om de reflectie-Opto-sensoren in de treintafel te verzinken, en deze schuin- of recht naar boven te laten 'kijken'. Het hangt echter van de situatie op uw baan af, welke opstelling het beste is.

=== Typen Opto-sensoren ===
Er bestaan twee hoofdsoorten: Opto-sensoren die werken d.m.v. reflectie en Opto-sensoren welke 'aangestraald' worden door een LED of Infrarood-LED.

* Bij de eerste zit in de behuizing van de sensor een 'ontvanger' (een lichtgevoelige diode of transistor) en tevens een 'zender' die een zichtbare of onzichtbare (infrarood)lichtstraal uitstraalt. Bij weerkaatsing van de lichtbundel zal de sensor actief worden. Er zijn echter ook sensoren die bij het wegvallen van de weerkaatsing actief worden. En ook bestaan er sensoren waarbij dit gedrag ingesteld kan worden, zodat we de keuze hebben tussen '' actief'', of ''niet actief'' bij weerkaatsing van de lichtstraal.

* Bij de tweede hebben we te maken met een aparte 'ontvanger' (een lichtgevoelige diode of transistor in de sensor) en een 'zender' (een LED, of een Infrarood-LED, welke licht uitstraalt). De 'zender' en de 'ontvanger' bevinden zich op enige afstand van elkaar. Wanneer nu een loc of een trein tussen de 'zender' en de 'ontvanger' komt, zal de sensor actief worden.

=== Detectie d.m.v lichtsluis met IC ===
Voor signalering van naderende treinen bij overwegen, kunt u ook zelf een lichtsluis bouwen en de lichtsluis met een S88-bezetmeldprint verbinden. Hierboven werden lichtsluizen toegepast voor het bewaken van een overweg. Een ander voorbeeld van toepassing van een lichtsluis is, het bij meerdere sporen - zoals bijv. parallel lopende sporen in een schaduwstation - samen met het programma 'Koploper' en één lichtsluis, de treinenloop 'in de gaten houden'.
{{Afbeelding 2 naast elkaar
|Bestand= IS471F-01.gif
|Grootte= 400px
|Volgnummer= E16.02.07-03
|Omschrijving= Testschema van de fabrikant
|Type= Tekening
|Maker= Fred Eikelboom       
|Bestand2= IS471F-02.gif
|Grootte2= 400px
|Volgnummer2= E16.02.08-04
|Omschrijving2= Zelfbouw lichtsluis
|Type2= Tekening
|Maker2= Fred Eikelboom
}}
Op de tekening in afbeelding E16.02.07-03 staat het originele schema van Sharp. Hierin is R1 de belasting. De minimale waarde voor R1 is 280 Ω (Ohm), bij een voedingsspanning van 5 Volt. Dit i.v.m. de maximale stroom die via pen 2 mag lopen. Sluiten we bijv. op de pennen 1 en 2 een relais aan, dan mag dit dus geen kleinere spoelweerstand hebben dan 280 Ω. Bij 12 Volt voedingsspanning zou dit relais een minimale spoelweerstand van 2000 Ω moeten hebben.

==== Toepassing van een relais ====
Om nu veel meer vrijheid te hebben bij het kiezen van een relais, plaatsen we schakeltransistor T1 (zie afbeeldig E16.02.07-04). De basis van transistor T1 verbindt u via een weerstand van minimaal 82K met pin 2. De Emitter van T1 verbindt u met pin 1 (de massa), en op de Collector van T1 sluit u een relais aan. De andere zijde van het relais verbindt u met pin 1 (de plus). Zolang nu de stroom door het relais niet hoger wordt dan 95 mA, kunnen we hier vrijwel elk relais toepassen. U moet nu alleen nog rekening houden met de spoelspanning van het relais en de hoogte van de voedingsspanning. Wanneer we bijv. een 5 Volts relais hebben en dit willen gebruiken bij een 12 Volts voedingsspanning, dan moet er in serie met het relais een voorschakelweerstand opgenomen worden. De waarde van de voorschakelweerstand berekenen we als volgt: Stel, relaisspoelspanning is 12 V, stroom door relais is 60 mA (0,06 A) en de voedingsspanning is 16 Volt Over T1 valt 0,7 Volt We moeten hier een spanningsverschil van (16-12)-0,7=3,3 Volt wegwerken. Volgens meneer Ω berekenen we dan de waarde met de formule R=U/I. R = 3,3/0,06 = 55 Ω. Standaardwaarde volgens de E-reeks is 56R, dus die waarde passen we dan toe. Bij een relaisspoelspanning van 5 Volt en een voedingsspanning van 12 Volt, krijgen we: (12-5)-0,7 =6,3 Volt weg te werken. R = 6,3/0,06 = 105 Ω. Volgens de E-reeks hier een weerstand met een waarde van 120R toepassen, of (en dat trucje past de auteur nog wel eens toe) met de multimeter uit een aantal 100 Ω weerstanden een exemplaar selecteren dat minimaal 105 Ω is).
----
{{Afbeelding
|Bestand= Collimatorlenzen_Conrad_187674.jpg
|Grootte= Klein
|Volgnummer= E16.02.07-05
|Omschrijving= Collimatorlenzen voor het bundelen van de lichtstraal van LED's
|Bron= www.Conrad.nl
}}

==== De reikwijdte ====
Volgens diverse berichten op Internet is de maximaal toegestane afstand tussen de IR-Led en de IS471F een metertje of 11. Of dat ook zo is, heeft de auteur niet uitgegeprobeerd (in de testopstelling werd een afstand van 80 cm moeiteloos overbrugd). Maar voor de meeste toepassingen in 'modelspoor-land' zal de reikwijdte vast wel voldoen. Mocht dat toch niet zo zijn, dan zijn er speciale voorzetlenzen, zogenaamde collimatorlenzen (zie foto E16.02.07-05), te koop, waarmee de lichtstraal van de IR-Led beter gebundeld kan worden (zie ook de link bij 'Meerinformatie').

==== De werking van de schakeling ====
Wanneer de lichtstraal tussen de IR-LED SFH409 en het IC onderbroken wordt, zal het relais aantrekken. Hiermee kunt u een spanning doorgeven (via een relaiscontact) naar bijv. een bezetmeldprint, een motor, of wat u maar wilt. U zou zelfs het relais weg kunnen laten en de Collector van de transistor rechtstreeks op een andere schakeling aan kunnen sluiten, maar of dat goed gaat is niet altijd zeker. Daarom past de auteur altijd een relais toe, dan worden de diverse spanningen mooi gescheiden.

==== Het IC ====
Op één van de brede zijden van het IC bevindt zich een klein 'bobbeltje'. Vlak onder dit 'bobbeltje' bevindt zich het lichtgevoelige gedeelte van het IC. De IS471F stuurt de SFH409 aan met een gemoduleerd signaal. Hierdoor is de schakeling niet- of nauwelijks gevoelig voor sterk omgevingslicht. Dit waarborgt een storingvrije en betrouwbare werking. Het IC werkt binnen een ruim voedingsspanningsbereik; namelijk van 4,5 tot 16 Volt. U kunt het IC dus vrij vaak op een bestaande (lees: 'reeds aanwezige') voedingsspanning aansluiten.

==== Ontstoring ====
C1 en C2 dienen om eventuele stoorpulsen te onderdrukken. Deze stoorpulsen kunnen er voor zorgen dat het IC begint te 'klapperen', of onbetrouwbaar werkt. Deze ontstoorcondensatoren dienen dan ook altijd aanwezig te zijn in de schakeling. Voor C1 kunt u eventueel een 0,47 µF/35 Volt TantaalElco gebruiken. Deze neemt veel minder ruimte in beslag, én ontstoort stukken beter dan een gewone elektrolytische condensator (Elco).
----

==== Detectie m.b.v. bezetmelders ====
{{Afbeelding
|Bestand= Overwegdetector02.gif
|Grootte= 650px
|Volgnummer= E16.02.07-06
|Omschrijving= Detectie d.m.v. meldsecties
|Type= Tekening
|Maker= Fred Eikelboom
}}
Inplaats van lichtsluizen, kunnen we ook gebruikmaken van detectie m.b.v. meldsecties. We isoleren een stuk rails en sluiten daar een detectieschakeling op aan. We passen nu bezetmelders toe die werken op het principe van stroomdetectie, zoals de zelfbouwdetector (zie tekening E16.02.07-06 en de foto's E16.02.07-07 en E16.02.07-08).
{{Afbeelding 3 naast elkaar
|Bestand= DHZ_Detectorschema01.gif
|Grootte= Klein
|Volgnummer= E16.02.07-07
|Omschrijving= Het schema van de zelfbouwdetector
|Type=Tekening
|Maker= Fred Eikelboom
|Bestand2= Detector01.gif
|Grootte2= Klein
|Volgnummer2= E16.02.07-08
|Omschrijving2= Eén condensator is geplaatst aan de onderzijde van het printje   
|Maker2= Fred Eikelboom
|Bestand3= Detector02.gif
|Grootte3= Klein
|Volgnummer3= E16.02.07-09
|Omschrijving3= Het prototype van de zelfbouwdetector
|Maker3= Fred Eikelboom
}}
Die detectieschakeling kan dan weer via een relais onze overwegbeveiliging aansturen. Let op! De lengte van het spoor tussen de punten A en B dient altijd groter te zijn dan onze langste trein. Ook dient er in de laatste wagen c.q. het laatste rijtuig een stroomgebruiker aanwezig te zijn. Die stroomgebruiker kan bestaan uit een LED of simpel een weerstandje van 10K. Ook kan, inplaats van een weerstandje, gebruik worden gemaakt van weerstandslak. Simpel een beetje weerstandslak op de plaats aanbrengen waar de isolatiering in het wiel zit. Door de weerstandlak contact te laten maken met het wiel en de as heeft dit hetzelfde effect als een weerstandje. Wel is het zaak om met een multimeter te controleren of de weerstandswaarde tussen de as en het wiel ongeveer de juiste waarde heeft. Is de waarde te laag, dan stroomt er 'kostbare' stroom nodeloos weg.

Het verdient overigens aanbeveling om altijd twee wagens (of rijtuigen) achter aan de trein te laten meerijden die voorzien zijn van een stroomgebruiker. Dit omdat een loc vrij zwaar is en daarom goed contact maakt met de spoorstaven, maar het getrokken materieel een stuk lichter is. Daardoor bestaat de kans dat er, indien u maar één voertuig gebruikt, een korte onderbreking in het stroomverbruik is. Dit zou dan weer ongewenste effecten kunnen hebben, zoals bijv. het voortijdige openen van onze modeloverwegbomen.

De beide condensatoren van 10 nF/50 V in afbeelding E16.02.07-04, dienen voor het onderdrukken van stoorpulsen. Die stoorpulsen kunnen afkomstig zijn uit het lichtnet, en/of veroorzaakt worden door bijv. het (uit)schakelen van wisselspoelen e.d. Diode D1 in afbeelding E16.02.07-03 is een zogenaamde 'blusdiode'. Het doel van deze diode is om de tegen-EMK-impuls te onderdrukken, die ontstaat bij het uitschakelen van de stroom door de relaisspoel. Door deze tegen-EMK-impuls onstaat een vrij hoge spanning, en die kan de transistor laten doorslaan, waardoor deze defect raakt. Daarom moet u in gelijkspanningsschakelingen altijd een blusdiode toepassen bij relais die verbonden zijn met een transistor, of een andere elektronische halfgeleidercomponent. Let op! De kathode van de blusdiode moet ''altijd aan de +zijde van de relaisspoel'' komen.

De transistor in afbeelding E16.02.07-04 is een BC547C. De weerstand heeft hier een waarde van 22K. Dat is een richtwaarde. De waarde hangt mede af van de gevoeligheid van de detectorschakeling en de gevoeligheid van het toegepaste relais. Er is namelijk een verschil aanwezig tussen de diverse typen relais. Het ene 12 V-relais trekt bijv. bij 9,2 Volt aan en een ander type trekt bijv. bij 8,9 Volt aan. Om uzelf veel soldeer- en testwerk te besparen, kunt u inplaats van de 22K weerstand, een serieschakeling toepassen van een 2K2 weerstand en een 25K instelpot. Dan kunt u de schakeling heel snel op de juiste gevoeligheid instellen.

=== Zelfbouw diode-set ===
Normaliter steekt u de draden van de diodes en de weerstand door de gaatjes in de print en moet u op 10 plaatsen aan de (stroken)print solderen. Daar het de voorkeur verdient om zo weinig mogelijk aan gaatjesprint/strokenprint te solderen, (omdat de kans aanwezig is dat u tijdens het solderen per ongeluk een paar printsporen met elkaar verbindt), is de bijgaande oplossing bedacht. Doordat er door deze constructiemethode nog maar twee draden zijn, is er aan de onderzijde van de strokenprint een stuk minder te solderen.
{{Afbeelding
|Bestand= Diodeset maken.gif
|Grootte= Gemiddeld
|Volgnummer= E16.02.07-10
|Omschrijving= Het maken van de zelfbouw diode-set
|Type= Tekening
|Maker= Fred Eikelboom
}}
Let op! Bij het ene diodepaar moeten de ringen op de diodes beiden ''naar links'' wijzen, en bij het andere diodepaar moeten de ringen op de diodes beiden ''naar rechts'' wijzen (zie D, afbeelding E16.02.07-10). U gaat als volgt te werk: Draad van de diodes inkorten tot ongeveer 6 mm lengte en aan elkaar solderen (zie A, afbeelding E16.02.07-10). Herhaal deze handeling bij de andere twee diodes. Neem een platbektang met dunne, halfronde punten (zogenaamde [[E13.01 - Het gereedschap van de modelspoorder#Tangen|telefoontang]]), en houdt de draad zo dicht mogelijk bij het bolletje (de behuizing) vast. Buig nu, zo dicht mogelijk bij het bolletje, de draad haaks om (zie B, afbeelding E16.02.07-10). Herhaal deze handeling bij de andere diode. Het andere diodepaar behandelt u op dezelfde wijze, maar nu moeten de draden iets verder van de bolletjes af omgebogen worden (zie C, afbeelding E16.02.07-10). De bedoeling is, dat de draden over het eerder gemaakte diodepaar heen vallen (zie D, afbeelding E16.02.07-10). Nu neemt u de 4K7-weerstand en legt deze op de diodes. Daarna draait u de aansluitdraden van de weerstand om de draden van de diodes (zie E, afbeelding E16.02.07-10), en soldeert u het geheel aan elkaar. Voor de duidelijkheid staat de weerstand hier onder de diodes getekend, op foto E16.02.07-09 ziet u de weerstand achter de diodes.

=== De werking van het geheel ===
==== De functie van de diodes in de diodeset ====
Bij een diode hebben we te maken met de zogenaamde 'stapspanning'. Dit is het spanningsverschil dat over de diode staat, wanneer deze in geleiding is. De stapspanning is echter afhankelijk van het type diode én de hoogte van de stroom die er doorheen vloeit (de stroomsterkte). De stapspanning variëert dan ook tussen ongeveer 0,2 V en 0,75 V, afhankelijk van het type diode én de stroomsterkte. In de diodeset staan, per tak, twee diodes in serie, waardoor er een voldoende hoge spanning over de diodes ontstaat, om een achterliggende schakeling (zoals bijv. een S88-print) aan te sturen. Daar hier gebruik gemaakt wordt van twee antiparallel geschakelde takken, zal die stapspanning in beide richtingen van de (wissel)stroom over de diodeset aanwezig zijn.

==== De functie van de weerstand in de diodeset ====
De weerstand tussen de diodes in de afbeeldingen E16.02.07-07 en E16.02.07-10 heeft een dubbele functie.
* Dient voor het instellen van de gevoeligheid van de PC817. Bij een hogere waarde reageert de PC817 iets eerder, en bij een lagere waarde zal deze iets later reageren.
* Geeft een stukje van het digitale signaal (=de digitale informatie) door, dat door de stapspanning die over de beide in serie geschakelde diodes staat 'wegvalt'.

De weerstand zal omdat hij niet 'richtinggevoelig' is, in beide richtingen van de (wissel)stroom zijn werk doen en geeft dan ook in beide richtingen van de wisselstroom het digitale signaal door, en dat 50 keer per seconde (de frequentie van de netspanning is 50 Herz). Let op! Bij toepassing van een diodeset voor detectiedoeleinden bij 'Analoog', kan de weerstand vervallen, omdat deze dan geen enkele functie heeft.
----
=== Detectie met schakelrails ===

{{Afbeelding 2 naast elkaar
|Bestand= Schakelrails_Conrad_403614.jpg
|Bestand2= Schakelrails_Conrad_244851.jpg
|Grootte= 275px
|Grootte2= 275px
|Volgnummer= E16.02.07-11
|Volgnummer2= E16.02.07-12
|Omschrijving= Tillig schakelrails
|Omschrijving2= Roco Geoline schakelrails
|Bron= {{Bron conrad}}
|Bron2= {{Bron conrad}}
}}

{{Afbeelding 2 naast elkaar
|Bestand= Schakelrails_Conrad_214585.jpg
|Bestand2= Schakelrails_Conrad_213913.jpg
|Grootte= 275px
|Grootte2= 275px
|Volgnummer= E16.02.07-13
|Volgnummer2= E16.02.07-14
|Omschrijving= Fleischmann Profirail schakelrails
|Omschrijving2= Märklin schakelrails
|Bron= {{Bron conrad}}
|Bron2= {{Bron conrad}}
}}
Voor het detecteren van naderend materieel kunt u ook gebruik maken van schakelrails. Dit zijn korte stukken rails, waarin een schakelaar gebouwd is, meestal een Reed-contact. U plaatst vòòr- en na de overweg een schakelrails in het spoor. Wanneer materieel over de schakelaar rijdt, zal de schakelaar in de schakelrails gesloten worden, en zo een signaal geven aan onze overwegbeveiliging.
----

=== Detectie met Reedcontacten ===
{{Afbeelding
|Bestand= Digitaal800px-Reed_switch.jpg
|Grootte= 200px
|Volgnummer= E16.02.07-15
|Omschrijving= Reed-contact
|Bron= André Karwath en [http://nl.wikipedia.org/wiki/Bestand:Reed_switch_(aka).jpg Wikipedia]
}}
Een Reed-contact is een zogenaamde pulscontact. Dit schakelaartje wordt geactiveerd door een magnetisch veld. Door een Reed-contact tussen de spoorstaven te plaatsen, zal wanneer een loc, trein of treinstel voorbij rijdt, welke voorzien is van een kleine magneet, het Reed-contact kortstondig een pulsje afgeven. Het Reed-contact is een klein schakelaartje in een, met gas gevuld, glazen buisje (zie foto E16.02.07-15 hierboven).
{{Linkssectie begin
|Box= AlleenInfo
}}
{{Linkssectie tussenkop
|Koptekst= Elektronica webshops
}}
{{Link conrad}}
}}
{{Linkssectie tussenkop
|Koptekst= Voorzetlenzen voor LED's
}}
{{Link extern
|Link= http://www.conrad-electronic.nl/tt/?tt=920_0_87491_&r=http%3A%2F%2Fwww2.conrad.nl%2Fgoto.php%3Fartikel%3D187674
|Omschrijving = Meer over Collimatorlenzen op de website van Conrad
}}
{{Linkssectie tussenkop
|Koptekst= Encyclopedie
}}
{{Link intern
|Link= E10.05 - Terugmelding
|Linknaam= Informatie over terugmelding
}}
{{Linkssectie einde}}
{{Voettekst
|Vorige= E16.02.06 - Stootjuk met schakelaar
|Volgende= E16.02.08 - Knipperlichtschakelingen
}}
[[Categorie: Alles|D]]
[[Categorie: Artikel|D]]
[[Categorie: Detectie|D]]
[[Categorie: Elektronica|D]]
[[Categorie: Praktijk|D]]
[[Categorie: Spoorwegbouw|D]]
[[Categorie: Scenery|D]]
[[Categorie: Technieken|D]]
[[Categorie: Fred Eikelboom|D]]

Detectieschakelingen

2011-09-01T17:23:54Z

Rkoerts:

{{Koptekst
|Vorige= E16.02.06 - Stootjuk met schakelaar
|Volgende= E16.02.08 - Knipperlichtschakelingen
|Auteur= Fred Eikelboom
|Niveau= Beginner
|Aantalwoorden= 00000
|Aantalplaatjes= 15
|Aantalfilmpjes= 00
}}
{{Inhoudsopgave|Links|Klein}}
=== Sensoren voor detectie van naderende treinen ===
Voor het detecteren van naderende treinen op onze modelspoorbaan kunnen we gebruikmaken van lichtgevoelige cellen (optosensoren), stroomdetectie, en sensoren die gevoelig zijn voor magnetisme (zoals reedcontacten en Hallsensoren). Hier krijgt u uitleg over het toepassen van een aantal van die sensoren.

=== Opto-sensoren ===
===== Aandachtspunten =====
Bij het aansturen van de regel-elektronica voor een overweg dienen we rekening te houden met voldoende afstand van de Opto-sensoren tot de overweg.

Ook de positie van de sensoren is belangrijk. U moet ook rekening houden met de snelheid van de treinen. Wanneer een Opto-sensor te dicht bij een overweg wordt geplaatst, loopt u het risico, dat op het moment dat een trein passeert, de slagbomen nog niet volledig gesloten zijn.

Het is dus zaak om ervoor te zorgen dat de Optosensoren zich op dusdanige afstand van de overweg bevinden, dat ook met de trein op topsnelheid, de AHOB geheel gesloten is, kort voordat de trein de overweg passeert. Ook wanneer de Opto-sensoren 'de verkeerde kant op kijken' zullen de slagbomen te laat gesloten worden/zijn.

===== Theorie en praktijk =====
{{Afbeelding 2 naast elkaar
|Bestand= Overweg_lichtsluis01.gif
|Grootte= 450px
|Volgnummer= E16.02.07-01
|Omschrijving= Lichtsluizen foutief opgesteld
|Type= Tekening
|Maker= Fred Eikelboom
|Bestand2= Overweg_lichtsluis02.gif
|Grootte2= 450px
|Volgnummer2= E16.02.07-02
|Omschrijving2= Lichtsluizen goed opgesteld
|Type2= Tekening
|Maker2= Fred Eikelboom
}}
Op tekening E16.02.07-01 hierboven, zien we dat de sensoren dwars op de rails 'kijken'. Pas wanneer de trein die vanaf punt A bij punt B aankomt, zullen de bomen in beweging komen. Hetzelfde geldt wanneer de trein vanaf punt A bij punt C aankomt. Gevolg is dat de trein al op de overweg rijdt, terwijl de bomen nog niet volledig gesloten zijn. U moet er dus voor zorgen dat de trein eerder 'gezien' wordt. Dat kunt u doen door de sensoren verder van de overweg te plaatsen en ook door te zorgen dat de sensoren 'in de richting van de trein kijken' zoals in tekening E16.02.07-02 hierboven, aangegeven is. De trein komende vanaf punt A, zal nu eerder door het 'blikveld' van de sensor bij punt B of C rijden en daardoor zullen de bomen eerder dicht gaan.

Wanneer er naast het getekende spoor nog een ander spoor ligt, zou het kunnen dat de treinen op dat andere spoor ook door de sensoren gezien worden. Dan moeten we de hoek en de positie van de sensoren zodanig kiezen, dat die andere trein niet 'stoort' op de werking van onze overweg. Willen we echter dat de sensoren beide sporen 'in de gaten houden', dan moeten we er voor zorgdragen dat beide sporen goed door de sensoren gezien worden. Dat vereist soms enig experimenteren met de opstelling. Een overweging zou hierbij kunnen zijn, om de reflectie-Opto-sensoren in de treintafel te verzinken, en deze schuin- of recht naar boven te laten 'kijken'. Het hangt echter van de situatie op uw baan af, welke opstelling het beste is.

=== Typen Opto-sensoren ===
Er bestaan twee hoofdsoorten: Opto-sensoren die werken d.m.v. reflectie en Opto-sensoren welke 'aangestraald' worden door een LED of Infrarood-LED.

* Bij de eerste zit in de behuizing van de sensor een 'ontvanger' (een lichtgevoelige diode of transistor) en tevens een 'zender' die een zichtbare of onzichtbare (infrarood)lichtstraal uitstraalt. Bij weerkaatsing van de lichtbundel zal de sensor actief worden. Er zijn echter ook sensoren die bij het wegvallen van de weerkaatsing actief worden. En ook bestaan er sensoren waarbij dit gedrag ingesteld kan worden, zodat we de keuze hebben tussen '' actief'', of ''niet actief'' bij weerkaatsing van de lichtstraal.

* Bij de tweede hebben we te maken met een aparte 'ontvanger' (een lichtgevoelige diode of transistor in de sensor) en een 'zender' (een LED, of een Infrarood-LED, welke licht uitstraalt). De 'zender' en de 'ontvanger' bevinden zich op enige afstand van elkaar. Wanneer nu een loc of een trein tussen de 'zender' en de 'ontvanger' komt, zal de sensor actief worden.

=== Detectie d.m.v lichtsluis met IC ===
Voor signalering van naderende treinen bij overwegen, kunt u ook zelf een lichtsluis bouwen en de lichtsluis met een S88-bezetmeldprint verbinden. Hierboven werden lichtsluizen toegepast voor het bewaken van een overweg. Een ander voorbeeld van toepassing van een lichtsluis is, het bij meerdere sporen - zoals bijv. parallel lopende sporen in een schaduwstation - samen met het programma 'Koploper' en één lichtsluis, de treinenloop 'in de gaten houden'.
{{Afbeelding 2 naast elkaar
|Bestand= IS471F-01.gif
|Grootte= 400px
|Volgnummer= E16.02.07-03
|Omschrijving= Testschema van de fabrikant
|Type= Tekening
|Maker= Fred Eikelboom       
|Bestand2= IS471F-02.gif
|Grootte2= 400px
|Volgnummer2= E16.02.08-04
|Omschrijving2= Zelfbouw lichtsluis
|Type2= Tekening
|Maker2= Fred Eikelboom
}}
Op de tekening in afbeelding E16.02.07-03 staat het originele schema van Sharp. Hierin is R1 de belasting. De minimale waarde voor R1 is 280 Ω (Ohm), bij een voedingsspanning van 5 Volt. Dit i.v.m. de maximale stroom die via pen 2 mag lopen. Sluiten we bijv. op de pennen 1 en 2 een relais aan, dan mag dit dus geen kleinere spoelweerstand hebben dan 280 Ω. Bij 12 Volt voedingsspanning zou dit relais een minimale spoelweerstand van 2000 Ω moeten hebben.

==== Toepassing van een relais ====
Om nu veel meer vrijheid te hebben bij het kiezen van een relais, plaatsen we schakeltransistor T1 (zie afbeeldig E16.02.07-04). De basis van transistor T1 verbindt u via een weerstand van minimaal 82K met pin 2. De Emitter van T1 verbindt u met pin 1 (de massa), en op de Collector van T1 sluit u een relais aan. De andere zijde van het relais verbindt u met pin 1 (de plus). Zolang nu de stroom door het relais niet hoger wordt dan 95 mA, kunnen we hier vrijwel elk relais toepassen. U moet nu alleen nog rekening houden met de spoelspanning van het relais en de hoogte van de voedingsspanning. Wanneer we bijv. een 5 Volts relais hebben en dit willen gebruiken bij een 12 Volts voedingsspanning, dan moet er in serie met het relais een voorschakelweerstand opgenomen worden. De waarde van de voorschakelweerstand berekenen we als volgt: Stel, relaisspoelspanning is 12 V, stroom door relais is 60 mA (0,06 A) en de voedingsspanning is 16 Volt Over T1 valt 0,7 Volt We moeten hier een spanningsverschil van (16-12)-0,7=3,3 Volt wegwerken. Volgens meneer Ω berekenen we dan de waarde met de formule R=U/I. R = 3,3/0,06 = 55 Ω. Standaardwaarde volgens de E-reeks is 56R, dus die waarde passen we dan toe. Bij een relaisspoelspanning van 5 Volt en een voedingsspanning van 12 Volt, krijgen we: (12-5)-0,7 =6,3 Volt weg te werken. R = 6,3/0,06 = 105 Ω. Volgens de E-reeks hier een weerstand met een waarde van 120R toepassen, of (en dat trucje past de auteur nog wel eens toe) met de multimeter uit een aantal 100 Ω weerstanden een exemplaar selecteren dat minimaal 105 Ω is).
----
{{Afbeelding
|Bestand= Collimatorlenzen_Conrad_187674.jpg
|Grootte= Klein
|Volgnummer= E16.02.07-05
|Omschrijving= Collimatorlenzen voor het bundelen van de lichtstraal van LED's
|Bron= www.Conrad.nl
}}

==== De reikwijdte ====
Volgens diverse berichten op Internet is de maximaal toegestane afstand tussen de IR-Led en de IS471F een metertje of 11. Of dat ook zo is, heeft de auteur niet uitgegeprobeerd (in de testopstelling werd een afstand van 80 cm moeiteloos overbrugd). Maar voor de meeste toepassingen in 'modelspoor-land' zal de reikwijdte vast wel voldoen. Mocht dat toch niet zo zijn, dan zijn er speciale voorzetlenzen, zogenaamde collimatorlenzen (zie foto E16.02.07-05), te koop, waarmee de lichtstraal van de IR-Led beter gebundeld kan worden (zie ook de link bij 'Meerinformatie').

==== De werking van de schakeling ====
Wanneer de lichtstraal tussen de IR-LED SFH409 en het IC onderbroken wordt, zal het relais aantrekken. Hiermee kunt u een spanning doorgeven (via een relaiscontact) naar bijv. een bezetmeldprint, een motor, of wat u maar wilt. U zou zelfs het relais weg kunnen laten en de Collector van de transistor rechtstreeks op een andere schakeling aan kunnen sluiten, maar of dat goed gaat is niet altijd zeker. Daarom past de auteur altijd een relais toe, dan worden de diverse spanningen mooi gescheiden.

==== Het IC ====
Op één van de brede zijden van het IC bevindt zich een klein 'bobbeltje'. Vlak onder dit 'bobbeltje' bevindt zich het lichtgevoelige gedeelte van het IC. De IS471F stuurt de SFH409 aan met een gemoduleerd signaal. Hierdoor is de schakeling niet- of nauwelijks gevoelig voor sterk omgevingslicht. Dit waarborgt een storingvrije en betrouwbare werking. Het IC werkt binnen een ruim voedingsspanningsbereik; namelijk van 4,5 tot 16 Volt. U kunt het IC dus vrij vaak op een bestaande (lees: 'reeds aanwezige') voedingsspanning aansluiten.

==== Ontstoring ====
C1 en C2 dienen om eventuele stoorpulsen te onderdrukken. Deze stoorpulsen kunnen er voor zorgen dat het IC begint te 'klapperen', of onbetrouwbaar werkt. Deze ontstoorcondensatoren dienen dan ook altijd aanwezig te zijn in de schakeling. Voor C1 kunt u eventueel een 0,47 µF/35 Volt TantaalElco gebruiken. Deze neemt veel minder ruimte in beslag, én ontstoort stukken beter dan een gewone elektrolytische condensator (Elco).
----

==== Detectie m.b.v. bezetmelders ====
{{Afbeelding
|Bestand= Overwegdetector02.gif
|Grootte= 650px
|Volgnummer= E16.02.07-06
|Omschrijving= Detectie d.m.v. meldsecties
|Type= Tekening
|Maker= Fred Eikelboom
}}
Inplaats van lichtsluizen, kunnen we ook gebruikmaken van detectie m.b.v. meldsecties. We isoleren een stuk rails en sluiten daar een detectieschakeling op aan. We passen nu bezetmelders toe die werken op het principe van stroomdetectie, zoals de zelfbouwdetector (zie tekening E16.02.07-06 en de foto's E16.02.07-07 en E16.02.07-08).
{{Afbeelding 3 naast elkaar
|Bestand= DHZ_Detectorschema01.gif
|Grootte= Klein
|Volgnummer= E16.02.07-07
|Omschrijving= Het schema van de zelfbouwdetector
|Type=Tekening
|Maker= Fred Eikelboom
|Bestand2= Detector01.gif
|Grootte2= Klein
|Volgnummer2= E16.02.07-08
|Omschrijving2= Eén condensator is geplaatst aan de onderzijde van het printje   
|Maker2= Fred Eikelboom
|Bestand3= Detector02.gif
|Grootte3= Klein
|Volgnummer3= E16.02.07-09
|Omschrijving3= Het prototype van de zelfbouwdetector
|Maker3= Fred Eikelboom
}}
Die detectieschakeling kan dan weer via een relais onze overwegbeveiliging aansturen. Let op! De lengte van het spoor tussen de punten A en B dient altijd groter te zijn dan onze langste trein. Ook dient er in de laatste wagen c.q. het laatste rijtuig een stroomgebruiker aanwezig te zijn. Die stroomgebruiker kan bestaan uit een LED of simpel een weerstandje van 10K. Ook kan, inplaats van een weerstandje, gebruik worden gemaakt van weerstandslak. Simpel een beetje weerstandslak op de plaats aanbrengen waar de isolatiering in het wiel zit. Door de weerstandlak contact te laten maken met het wiel en de as heeft dit hetzelfde effect als een weerstandje. Wel is het zaak om met een multimeter te controleren of de weerstandswaarde tussen de as en het wiel ongeveer de juiste waarde heeft. Is de waarde te laag, dan stroomt er 'kostbare' stroom nodeloos weg.

Het verdient overigens aanbeveling om altijd twee wagens (of rijtuigen) achter aan de trein te laten meerijden die voorzien zijn van een stroomgebruiker. Dit omdat een loc vrij zwaar is en daarom goed contact maakt met de spoorstaven, maar het getrokken materieel een stuk lichter is. Daardoor bestaat de kans dat er, indien u maar één voertuig gebruikt, een korte onderbreking in het stroomverbruik is. Dit zou dan weer ongewenste effecten kunnen hebben, zoals bijv. het voortijdige openen van onze modeloverwegbomen.

De beide condensatoren van 10 nF/50 V in afbeelding E16.02.07-04, dienen voor het onderdrukken van stoorpulsen. Die stoorpulsen kunnen afkomstig zijn uit het lichtnet, en/of veroorzaakt worden door bijv. het (uit)schakelen van wisselspoelen e.d. Diode D1 in afbeelding E16.02.07-03 is een zogenaamde 'blusdiode'. Het doel van deze diode is om de tegen-EMK-impuls te onderdrukken, die ontstaat bij het uitschakelen van de stroom door de relaisspoel. Door deze tegen-EMK-impuls onstaat een vrij hoge spanning, en die kan de transistor laten doorslaan, waardoor deze defect raakt. Daarom moet u in gelijkspanningsschakelingen altijd een blusdiode toepassen bij relais die verbonden zijn met een transistor, of een andere elektronische halfgeleidercomponent. Let op! De kathode van de blusdiode moet ''altijd aan de +zijde van de relaisspoel'' komen.

De transistor in afbeelding E16.02.07-04 is een BC547C. De weerstand heeft hier een waarde van 22K. Dat is een richtwaarde. De waarde hangt mede af van de gevoeligheid van de detectorschakeling en de gevoeligheid van het toegepaste relais. Er is namelijk een verschil aanwezig tussen de diverse typen relais. Het ene 12 V-relais trekt bijv. bij 9,2 Volt aan en een ander type trekt bijv. bij 8,9 Volt aan. Om uzelf veel soldeer- en testwerk te besparen, kunt u inplaats van de 22K weerstand, een serieschakeling toepassen van een 2K2 weerstand en een 25K instelpot. Dan kunt u de schakeling heel snel op de juiste gevoeligheid instellen.

=== Zelfbouw diode-set ===
Normaliter steekt u de draden van de diodes en de weerstand door de gaatjes in de print en moet u op 10 plaatsen aan de (stroken)print solderen. Daar het de voorkeur verdient om zo weinig mogelijk aan gaatjesprint/strokenprint te solderen, (omdat de kans aanwezig is dat u tijdens het solderen per ongeluk een paar printsporen met elkaar verbindt), is de bijgaande oplossing bedacht. Doordat er door deze constructiemethode nog maar twee draden zijn, is er aan de onderzijde van de strokenprint een stuk minder te solderen.
{{Afbeelding
|Bestand= Diodeset maken.gif
|Grootte= Gemiddeld
|Volgnummer= E16.02.07-10
|Omschrijving= Het maken van de zelfbouw diode-set
|Type= Tekening
|Maker= Fred Eikelboom
}}
Let op! Bij het ene diodepaar moeten de ringen op de diodes beiden ''naar links'' wijzen, en bij het andere diodepaar moeten de ringen op de diodes beiden ''naar rechts'' wijzen (zie D, afbeelding E16.02.07-10). U gaat als volgt te werk: Draad van de diodes inkorten tot ongeveer 6 mm lengte en aan elkaar solderen (zie A, afbeelding E16.02.07-10). Herhaal deze handeling bij de andere twee diodes. Neem een platbektang met dunne, halfronde punten (zogenaamde [[E13.01 - Het gereedschap van de modelspoorder#Tangen|telefoontang]]), en houdt de draad zo dicht mogelijk bij het bolletje (de behuizing) vast. Buig nu, zo dicht mogelijk bij het bolletje, de draad haaks om (zie B, afbeelding E16.02.07-10). Herhaal deze handeling bij de andere diode. Het andere diodepaar behandelt u op dezelfde wijze, maar nu moeten de draden iets verder van de bolletjes af omgebogen worden (zie C, afbeelding E16.02.07-10). De bedoeling is, dat de draden over het eerder gemaakte diodepaar heen vallen (zie D, afbeelding E16.02.07-10). Nu neemt u de 4K7-weerstand en legt deze op de diodes. Daarna draait u de aansluitdraden van de weerstand om de draden van de diodes (zie E, afbeelding E16.02.07-10), en soldeert u het geheel aan elkaar. Voor de duidelijkheid staat de weerstand hier onder de diodes getekend, op foto E16.02.07-09 ziet u de weerstand achter de diodes.

=== De werking van het geheel ===
==== De functie van de diodes in de diodeset ====
Bij een diode hebben we te maken met de zogenaamde 'stapspanning'. Dit is het spanningsverschil dat over de diode staat, wanneer deze in geleiding is. De stapspanning is echter afhankelijk van het type diode én de hoogte van de stroom die er doorheen vloeit (de stroomsterkte). De stapspanning variëert dan ook tussen ongeveer 0,2 V en 0,75 V, afhankelijk van het type diode én de stroomsterkte. In de diodeset staan, per tak, twee diodes in serie, waardoor er een voldoende hoge spanning over de diodes ontstaat, om een achterliggende schakeling (zoals bijv. een S88-print) aan te sturen. Daar hier gebruik gemaakt wordt van twee antiparallel geschakelde takken, zal die stapspanning in beide richtingen van de (wissel)stroom over de diodeset aanwezig zijn.

==== De functie van de weerstand in de diodeset ====
De weerstand tussen de diodes in de afbeeldingen E16.02.07-07 en E16.02.07-10 heeft een dubbele functie.
* Dient voor het instellen van de gevoeligheid van de PC817. Bij een hogere waarde reageert de PC817 iets eerder, en bij een lagere waarde zal deze iets later reageren.
* Geeft een stukje van het digitale signaal (=de digitale informatie) door, dat door de stapspanning die over de beide in serie geschakelde diodes staat 'wegvalt'.

De weerstand zal omdat hij niet 'richtinggevoelig' is, in beide richtingen van de (wissel)stroom zijn werk doen en geeft dan ook in beide richtingen van de wisselstroom het digitale signaal door, en dat 50 keer per seconde (de frequentie van de netspanning is 50 Herz). Let op! Bij toepassing van een diodeset voor detectiedoeleinden bij 'Analoog', kan de weerstand vervallen, omdat deze dan geen enkele functie heeft.
----
=== Detectie met schakelrails ===

{{Afbeelding 2 naast elkaar
|Bestand= Schakelrails_Conrad_403614.jpg
|Bestand2= Schakelrails_Conrad_244851.jpg
|Grootte= 275px
|Grootte2= 275px
|Volgnummer= E16.02.07-11
|Volgnummer2= E16.02.07-12
|Omschrijving= Tillig schakelrails
|Omschrijving2= Roco Geoline schakelrails
|Bron= {{Bron conrad}}
|Bron2= {{Bron conrad}}
}}

{{Afbeelding 2 naast elkaar
|Bestand= Schakelrails_Conrad_214585.jpg
|Bestand2= Schakelrails_Conrad_213913.jpg
|Grootte= 275px
|Grootte2= 275px
|Volgnummer= E16.02.07-13
|Volgnummer2= E16.02.07-14
|Omschrijving= Fleischmann Profirail schakelrails
|Omschrijving2= Märklin schakelrails
|Bron= {{Bron conrad}}
|Bron2= {{Bron conrad}}
}}
Voor het detecteren van naderend materieel kunt u ook gebruik maken van schakelrails. Dit zijn korte stukken rails, waarin een schakelaar gebouwd is, meestal een Reed-contact. U plaatst vòòr- en na de overweg een schakelrails in het spoor. Wanneer materieel over de schakelaar rijdt, zal de schakelaar in de schakelrails gesloten worden, en zo een signaal geven aan onze overwegbeveiliging.
----

=== Detectie met Reedcontacten ===
{{Afbeelding
|Bestand= Digitaal800px-Reed_switch.jpg
|Grootte= 200px
|Volgnummer= E16.02.07-15
|Omschrijving= Reed-contact
|Bron= André Karwath en [http://nl.wikipedia.org/wiki/Bestand:Reed_switch_(aka).jpg Wikipedia]
}}
Een Reed-contact is een zogenaamde pulscontact. Dit schakelaartje wordt geactiveerd door een magnetisch veld. Door een Reed-contact tussen de spoorstaven te plaatsen, zal wanneer een loc, trein of treinstel voorbij rijdt, welke voorzien is van een kleine magneet, het Reed-contact kortstondig een pulsje afgeven. Het Reed-contact is een klein schakelaartje in een, met gas gevuld, glazen buisje (zie foto E16.02.07-15 hierboven).
{{Linkssectie begin
|Box= AlleenInfo
}}
{{Linkssectie tussenkop
|Koptekst= Voorzetlenzen voor LED's
}}
{{Link conrad}}
{{Link extern
|Link= http://www.conrad-electronic.nl/tt/?tt=920_0_87491_&r=http%3A%2F%2Fwww2.conrad.nl%2Fgoto.php%3Fartikel%3D187674
|Omschrijving = Meer over Collimatorlenzen op de website van Conrad
}}
{{Linkssectie tussenkop
|Koptekst= Encyclopedie
}}
{{Link intern
|Link= E10.05 - Terugmelding
|Linknaam= Informatie over terugmelding
}}
{{Linkssectie einde}}
{{Voettekst
|Vorige= E16.02.06 - Stootjuk met schakelaar
|Volgende= E16.02.08 - Knipperlichtschakelingen
}}
[[Categorie: Alles|D]]
[[Categorie: Artikel|D]]
[[Categorie: Detectie|D]]
[[Categorie: Elektronica|D]]
[[Categorie: Praktijk|D]]
[[Categorie: Spoorwegbouw|D]]
[[Categorie: Scenery|D]]
[[Categorie: Technieken|D]]
[[Categorie: Fred Eikelboom|D]]

Universele knipper en flitserprint voor leds

2011-09-01T17:22:03Z

Rkoerts:

{{Koptekst
|Vorige= E16.02.04 - Hoe sluit u LED's aan?
|Volgende= E16.02.06 - Stootjuk met schakelaar
|Auteur= Peter Giling
|Auteur2= Ronald Koerts
|Niveau= Gevorderde
|Aantalwoorden= 00000
|Aantalplaatjes= 05
|Aantalfilmpjes= 00
}}
{{Inhoudsopgave|Links|Klein}}
=== Inleiding ===
Knipperende lampjes en LED's doen het altijd goed op een modelbaan. Denk maar, bij het uitbeelden van werkzaamheden op de weg, waar een aantal auto's oranje zwaailichten nodig hebben, of ongelukken waarbij politie en andere hulpdiensten aanwezig zijn. Maar ook een overweg heeft diverse knipperlichten die aangestuurd dienen te worden. Nu kunt u deze LED's aansturen met een kant-en-klaar gekocht printje, maar u kunt deze ook zelf bouwen. Hieronder staat een printje uitgewerkt. Het printje is ontworpen en bedacht door Peter Giling.

=== Het printje ===
Het printje is opgebouwd rond een kleine microprocessor, waardoor er uit verschillende programma's gekozen kan worden. Dit biedt diverse mogelijkheden. De onderdelen van de print zijn standaard-onderdelen en geen SMD-onderdelen, dus voor iedereen goed te solderen. De print heeft een formaat van 17 bij 27 mm. Op de print kunnen maximaal vijf LED's aangesloten worden. De print mag aangesloten worden op een gelijkspanning van 7 tot 16 Volt.
{{Afbeelding
|Bestand= E16-02-05-01.JPG
|Grootte= Klein
|Volgnummer= E16.02.05-01
|Omschrijving= De gebouwde print
|Maker= Peter Giling
}}
=== Werking ===
In de microprocessor zijn de verschillende programma's aanwezig. Om het juiste programma te selecteren, dient men de jumper te plaatsen en dan weer te verwijderen. Bij elke keer dat de jumper wordt geplaatst en weer verwijderd, schakelt de processor over naar het volgende programma.

Voor het gebruik bij Nederlandse overwegen moet u Pin 5 op de print gebruiken. Pin 5 is een ingang, waarmee gekozen kan worden tussen twee knipperende rode LED's en één witte knipperende LED.

=== Aansluiten print ===
De voeding bestaat uit niets meer dan een transistor en een zenerdiode en is zodanig geconstrueerd dat verkeerd aansluiten geen probleem vormt.

=== Aansluiten LED's ===
Op de print kunnen maximaal vijf LED's aangesloten worden. Deze LED's delen allemaal een gezamenlijke min (-). Het toepassen van voorschakelweerstanden voor de LED's is niet nodig. De aansluitingen op de print hebben deze voorschakelweerstand al. De LED's kunnen rechtstreeks aangesloten worden.

=== Programma's ===
In onderstaande tabel staan alle beschikbare programma's (peildatum 27 juli 2010). Deze lijst zal nog uitgebreid worden.

{| class="wikitable"

! style="width:40%;" | Programma
! style="width:20%"; colspan="3" | Gebruikte LED's
! style="width:40%;" | Opmerkingen
|-
| || '''1e taak''' || '''2e taak''' || '''3e taak''' ||
|-
| Nightrider || Alle 5 || || ||
|-
| Twee onafhankelijk flitsende LED's voor politieauto || 1 en 2 || 3 en 4 || || Gebruik blauwe LED's
|-
| Twee onafhankelijk flitsende LED's voor ronddraaiende lampen || 1 en 2 || 3 en 4 || || Gebruik oranje LED's
|-
| Voor op een hoog gebouw || Alle 5 || || ||
|-
| Verkeersopstopping || Alle 5 || || ||
|-
| Normale knippering voor gevaarlijke situaties || 1 en 2 || 3 en 4 || ||
|-
| Verkeerslichten (Ned) || 1 Rood || 2 Geel || 3 Groen ||
|-
| Verkeerslichten (Duits) || 1 Rood || 2 Geel || 3 Groen ||
|-
| Overweg(licht alleen, Nederland) || 1 Wit || 2 Rood || 3 Rood || Verbind pin 5 aan aarde om het patroon te veranderen
|-
| Overweg Duits met bomen || 1 Geel || 2 C || || 3 erin, 4 eruit.
|}
=== De Hardware & Software ===
De print bevat weinig onderdelen. Deze zijn goed verkrijgbaar bij de grotere leveranciers.
{{Afbeelding 3 naast elkaar
|Bestand= E16-02-05-05.JPG
|Grootte= Gemiddeld
|Volgnummer= E16.02.05-02
|Omschrijving= Onderdelen op de print
|Maker= Peter Giling    
|Bestand2= E16-02-05-04.JPG
|Grootte2= Gemiddeld
|Volgnummer2= E16.02.05-03
|Omschrijving2= Onderkant van de print
|Maker2= Peter Giling    
|Bestand3= E16-02-05-03.JPG
|Grootte3= Gemiddeld
|Volgnummer3= E16.02.05-04
|Omschrijving3= Bovenkant van de print
|Maker3= Peter Giling
|Type= Tekening
|Type2= Tekening
|Type3= Tekening
}}
==== Microprocessor ====
Deze print is gebouwd rondom een Microchip, type PIC12C675.

==== Software ====
Het programma in de PIC is geschreven in PicSimulator IDE Basic, van [http://www.oshonsoft.com/pic.html Oshonsoft] De firmware is te downloaden van de RocRail-Wiki en wel op deze pagina: [http://wiki.rocrail.net/doku.php?id=bs-1-nl BS-1 Universele LED Flitser/knipperunit]

==== Onderdelenlijst ====
{| class="wikitable"
! Aantal
! Onderdeel op print
! Onderdeel
|-
| 5 stuks || R1 t/m R5 || Weerstand 330 Ohm
|-
| 1 stuks || R6 || Weerstand 4,7 KOhm
|-
| 1 stuks || R7 || Weerstand 10 KOhm
|-
| 1 stuks || D1 || Zener diode 5V1 400 mW
|-
| 1 stuks || C1 || Condensator 100 nF
|-
| 1 stuks || T1 || Transistor BC337-40
|-
| 1 stuks || U1 || PIC12F675 DIL8
|-
| 1 stuks || Socket voor PIC || DIL8
|-
| 1 stuks || Jp1 || Header 2 pins + jumper
|}

==== Schema ====
{{Afbeelding
|Bestand= E16-02-05-02.JPG
|Grootte= Groot
|Volgnummer= E16.02.05-05
|Omschrijving= Schema van de print
|Maker= Peter Giling
|Type= Schema
}}
=== Nabouwen ===
Voor het nabouwen dient men de beschikking te hebben over de mogelijkheid om de microprocessor te programmeren. Daardoor is deze print misschien niet helemaal geschikt voor het nabouwen door de beginner. Voor meer informatie kunt u kijken op de website van RocRail [http://wiki.rocrail.net/doku.php?id=bs-1-nl BS-1 Universele knipperprint]. Hier vind u ook de firmware voor de microprocessor en de schema's in PDF-formaat.
{{Linkssectie begin}}
{{Link extern
|Omschrijving= Website van Rocrail, print BS-01
|Link= http://wiki.rocrail.net/doku.php?id=bs-1-nl
}}
{{Link extern
|Omschrijving= Website van Oshonsoft
|Link= http://www.oshonsoft.com/pic.html
}}
{{Link conrad}}
{{Linkssectie einde}}
{{Voettekst
|Vorige= E16.02.04 - Hoe sluit u LED's aan?
|Volgende= E16.02.06 - Stootjuk met schakelaar
}}
[[Categorie: Alles|U]]
[[Categorie: Artikel|U]]
[[Categorie: Elektronica|U]]
[[categorie: Elektronica analoog|U]]
[[Categorie: LED|U]]
[[Categorie: Peter Giling|U]]
[[Categorie: Software|U]]

[[Categorie: Ronald Koerts|U]]

Elektronica basis

2011-09-01T17:21:14Z

Rkoerts:

{{Koptekst
|Vorige= E16 - Elektronica
|Volgende= E16.02 - Elektronica analoog
|Auteur= Dick van der Knaap
|Auteur2= Fred Eikelboom
|Niveau= Menu
|Aantalwoorden= 00000
|Aantalplaatjes= 12
|Aantalfilmpjes= 00
}}
{{Inhoudsopgave|Links|Klein|GeenTekst}}
=== Tolerantie ===
Één van de zaken die bij elektronica in de gaten gehouden moeten worden, is de zogenaamde tolerantie bij de componenten. Hieronder wordt verstaan dat de waarde van een bepaalde eigenschap, bijvoorbeeld de weerstand, niet altijd is wat die moet zijn. Bedenk, dat het hier meestal gaat om onderdelen die in massa geproduceerd worden, vaak geheel machinaal, zoals weerstandjes. De tolerantie wordt, normaal gesproken, op het onderdeel weergegeven. Bij een tolerantie van bijvoorbeeld 10% bij een weerstand van 50Ω betekent dat, bij een spanning van 5 V, dat de stroomsterkte door de weerstand tussen 90 en 110 mA kan zijn, een verschil van 20%!
Meestal zal dat niet erg zijn, maar bij gevoelige componenten, zoals LED's en transistoren, kan dat het 'overlijden' van de component betekenen.

=== Typen Weerstanden ===
De weerstand bestaat in meerdere typen:
* De koolfilmweerstand, waarop een dun laagje kool is aangebracht
* De metaalfilmweerstand, waarop een dun laagje metaal is aangebracht
* De draadgewonden weerstand. Bij dit type is een stuk weerstanddraad om een keramische kern gewikkeld. De lengte én de diameter van de draad bepalen de weerstandswaarde

=== Weerstandcodering ===
Weerstandswaarden worden aangeduid met het Ohm-teken: Ω.
In schema's wordt het symbool gebruikt zoals aangegeven in tekening E16.01-01.
{{Afbeelding
|Bestand=Weerst_symbool01.gif
|Grootte=40px
|Volgnummer=E16.01-01
|Omschrijving=Schemasymbool van een weerstand
|Maker=Fred Eikelboom
|Type=Tekening
}}
In schema's worden afkortingen voor de waardes gebruikt.
Zouden we alle weerstandwaarden voluit in het schema noteren, dan zou het schema onleesbaar worden.
Bij waarden onder de één Ω (Ohm) wordt het op deze manier aangegeven: er staat een R vòòr de waardeaanduiding: R47 = 0,47Ω. Er kan ook een letter tussen de cijfers staan: 1E8 = 1,8Ω. 
Bij waarden onder de 1000 Ω wordt vaak een R achteraan de waarde toegevoegd; zo wordt 56 Ω geschreven als 56R, en 720 Ω als 720R. 
Bij waarden van 1000 Ω en hoger gaat het zo: 1000 Ω = 1K,   4700 Ω = 4K7,   12000 Ω = 12K,   1000000 Ω = 1M,   3300000 Ω = 3M3 enz. Weerstanden zijn ingedeeld in E-Reeksen. De volgende E-reeksen zijn in de handel: E3, E6, E12, E24, E48, E96 en E192.

In de E12-reeks (standaard waarden) komen de volgende waarden voor:
10, 12, 15, 18, 22, 27, 33, 39, 47, 56, 68, 82. Hierin zitten b.v. de waarden 12 Ω, 220 Ω, 33K, 560K enz. In de E24-reeks (precisieweerstanden) komen de volgende waarden voor: 10, 11, 12, 13, 15, 16, 18, 20, 22, 24, 27, 30, 33, 36, 39, 43, 47, 51, 56, 62, 68, 75, 82, 91. Hierin zitten b.v. de waarden 11 Ω, 240 Ω, 36K, 510K enz.

=== Kleurcode codering van weerstanden ===
Weerstanden zijn voorzien van een gestandaardiseerde code in de vorm van gekleurde ringen.
{{Afbeelding
|Bestand=Weerst_code01.gif
|Grootte=Zeer groot
|Volgnummer=E16.01-02
|Omschrijving=Kleurcodering van koolfilmweerstanden
|Maker=Fred Eikelboom
|Type=Tabel
}}
Bij koolfilm-weerstanden staan vier ringen op de weerstand. We moeten de weerstand met de zilveren of gouden ring aan de rechterzijde vasthouden (zie tabel E16.01-02). Daarna kunnen we aan de hand van de kleurcode de waarde achterhalen. Wanneer we een weerstand hebben met de kleuren: bruin-zwart-rood-goud, dan is de waarde 1 0 × 100 = 1000Ω ofwel 1K, met een tolerantie van 5%. Een weerstand met de kleuren oranje-wit-geel-rood heeft een waarde van 3 9 × 10K = 390K met een tolerantie van 2%. Een weerstand met de kleuren groen-blauw-goud-goud heeft een waarde van 5 6 × 0,1 = 5,6Ω met een tolerantie van 5%.
Soms staan er maar drie ringen op de weerstand, dan heeft deze een tolerantie van 20%.
----
{{Afbeelding
|Bestand=Weerst_code02.gif
|Grootte=Zeer groot
|Volgnummer=E16.01-03
|Omschrijving=Kleurcodering van metaalfilmweerstanden
|Maker=Fred Eikelboom
|Type=Tabel
}}
Bij metaalfilm-weerstanden staan vijf (en soms zes) ringen op de weerstand.
We moeten de weerstand met de ringen aan de linkerzijde vasthouden (zie tabel E16.01-03). Daarna kunnen we aan de hand van de kleurcode de waarde achterhalen. Wanneer we een weerstand hebben met de kleuren: bruin-bruin-zwart-rood-goud, dan is de waarde 1 1 0 × 100 = 11K met een tolerantie van 5%. Een weerstand met de kleuren oranje-wit-zwart-rood-rood heeft een waarde van 3 9 0 × 100 = 39K met een tolerantie van 2%. Een weerstand met de kleuren groen-blauw-bruin-blauw-groen heeft een waarde van 5 6 1 × 1M = 561MegaΩ met een tolerantie van 0,5%. Een eventuele zesde ring geeft de temperatuurcoëfficiënt aan. (561MegaΩ wordt in vaktermen '561 Meg' genoemd)

=== Condensatoren ===
In schema's wordt een condensator aangegeven zoals afgebeeld in tekening E16.01-04.
{{Afbeelding
|Bestand= Condensator_symbool01.gif
|Grootte=50px
|Volgnummer=E16.01-04
|Omschrijving=Schemasymbool van een condensator
|Maker=Fred Eikelboom
|Type=Tekening
}}
Een condensator wordt gebruikt voor verschillende doeleinden, zoals ontstoring (bijv. op de elektromotor van een model-locomotief of model-treinstel).
Dit type condensator heeft geen polariteit. Het maakt dus niets uit hoe we een condensator aansluiten.

De waarde van een condensator wordt in Farad als volgt aangegeven: 1 µF = 1000nF = 1000000pf. µF= microFarad, nF = nanoFarad en pF = picoFarad. 
De waardeaanduiding op een condensator met kleine waarde bestaat uit een code; 
Bijvoorbeeld u33 = 0,33µF of u1 = 0,1µF. Dus: het opgedrukte getal direkt achter de komma zetten is de waarde. 
Staan er alléén getallen op de condensator, dan gaat het zo; 
Het meest rechtse getal is de vermenigvuldigingsfactor: 2 = × 100, 3 = × 1000, 4 = × 10000 enz. 
472 = 47 + 00 = 4700 pf = 4,7nF of 0,0047µF,   223 = 22 + 000 = 22000 pF = 22nF of 0,022µF,   473 = 47 + 000 = 47000 pF = 47nF of 0,047µF,   102 = 10 + 00 = 1000pF = 1nF of 0,001µF. 
Achter de cijfers kan een letter staan, die duidt de temperatuurcoëfficiënt aan.

=== Elektrolytische Condensatoren (Elco's) ===
In schema's wordt een Elco aangegeven zoals afgebeeld in tekening E16.01-05.
{{Afbeelding
|Bestand=Elco_symbool01.gif
|Grootte=50px
|Volgnummer=E16.01-05
|Omschrijving=Schemasymbool van een Elco
|Maker=Fred Eikelboom
|Type=Tekening
}}
De Elco is ook een condensator, maar dan een condensator met een zeer grote elektrische capaciteit. De benaming 'Elco' is de afkorting van Elektrolytische Condensator. Dit betekent dat de Elco gevuld is met een Elektroliet. Deze Elektroliet bevindt zich tussen twee stroken opgerold materiaal: de kathode, bestaande uit aluminiumfolie, en de anode, bestaande uit sterk opgeruwd aluminiumfolie met daarop een dun laagje aluminiumoxide.
{{Afbeelding
|Bestand= Elcoos.GIF
|Grootte= 450px
|Volgnummer= E16.01-06
|Omschrijving= Aansluitingen van diverse typen Elco's
|Maker= Klaas Zondervan
|Type= Tekening
}}
De Elco heeft een speciale eigenschap, hij is namelijk polair. Dat betekent dat de Elco een positieve pool (de plus), en een negatieve pool (de min) heeft. Er zijn twee hoofdtypen Elco's te onderscheiden:
* De axiale Elco, waarbij aan weerszijden van de behuizing een aansluitdraad zit.
* De radiale Elco, waarbij beide aansluitdraden aan één zijde van de behuizing zitten.
Bij de radiale Elco is door middel van een lengteverschil van de aansluitdraden aangegeven, wat plus en min zijn. De langste draad is hierbij de plus-aansluiting (zie links op tekening E16.01.06 hierboven). Bij de axiale Elco is op de behuizing aangegeven wat de plus- of min-aansluiting is(zie rechts op tekening E16.01.06 hierboven).

Een Elco kan stroom opslaan (net als een accu) en wordt dan ook vaak gebruikt voor het opslaan (bufferen) van stroom. De bekendste toepassing is het afvlakken van de gelijkgerichte spanning in voedingen ('afvlakken' betekent vermindering van de rimpelspanning) en bij LED-verlichting in rijtuigen (LED-strip's) kunnen we de Elco gebruiken om het knipperen van de LED's tegen te gaan. Let op! Een Elco mag nooit op een wisselspanning (AC) aangesloten worden, anders raakt deze binnen de kortste keren defect, vanwege oververhitting! En een Elco mag nooit verkeerd-om op de voedingsspanning aangesloten worden, dat overleeft de Elco ook niet!

=== Diode ===
De diode, die maar in één richting stroom doorlaat, wordt o.a. gebruikt voor gelijkrichting. Een diode heeft twee aansluitingen, de Anode en de Kathode.
{{Afbeelding
|Bestand= Schemasymbool_diode01.gif
|Grootte= 50px
|Volgnummer= E16.01-07
|Omschrijving= Schemasymbool van een Diode
|Maker= Fred Eikelboom
|Type= Tekening
}}
In tekening E16.01-07 staat het schema-symbool van de diode. Het streepje geeft de Kathode aan. Ook op de behuizing is een streep afgedrukt. Deze streep geeft eveneens de Kathode aan.

Bij zelfbouw modelspoor-elektronica worden de 1N4148, 1N4007, BYV28-200 of 1N5408 vaak gebruikt. De 1N4148 kan 100 mA verwerken bij maximaal 75V. De 1N4007 kan maximaal 1 A verwerken bij 1000 V. De BYV28-200 kan maximaal 3 A verwerken bij 200 V en de 1N5408 kan maximaal 3 A verwerken bij 1000 V.

De BYV28-200 is uitermate geschikt voor detectieschakelingen (in combinatie met een stuk geïsoleerde rails).

=== Bruggelijkrichter (Brugcel) ===
{{Afbeelding
|Bestand= Gelijkrichter01.gif
|Grootte= 350px
|Volgnummer= E16.01-08
|Omschrijving= Gelijkrichtschakelingen
|Maker= Fred Eikelboom
|Type= Tekening
}}
Gelijkrichters dienen om een wisselspanning in een gelijkspanning om te zetten. Er bestaan drie basisschakelingen:

1) de enkelfazige/enkelzijdige met één diode
(zie fig.1). Frequentie op de uitgang = 50 Hz.

2) de dubbelfazige/enkelzijdige met twee diodes en een middenaftakking op de trafo
(zie fig.2). Frequentie op de uitgang = 100 Hz.

3) de enkelfazige/dubbelzijdige met een bruggelijkrichter
(zie fig.3). Frequentie op de uitgang = 100 Hz.

De dioden in fig.1 en fig.2 moeten minstens een sperspanning hebben van 2 × de topwaarde van de wisselspanning. 
{{Afbeelding
|Bestand= Gelijkrichter02.gif
|Grootte= 180px
|Volgnummer= E16.01-09
|Omschrijving= Bruggelijkrichters
|Maker= Fred Eikelboom
|Type= Tekening
}}
De bruggelijkrichter bestaat uit vier dioden in een behuizing, de brugcel (Zie tekening E16.01-09) of uit vier losse dioden die in brug geschakeld zijn (zie tekening links-onder). Dit is de Greatz-schakeling, genoemd naar de uitvinder ervan.

Achter de gelijkrichter hebben we een pulserende gelijkspanning, daarom wordt een Elco geplaatst(met grote capaciteit) om de rimpelspanning te verminderen. De onbelaste spanning achter de Elco is 1,414 × de AC-spanning die op de ingang van de gelijkrichter staat, minus de stapspanning over twee diodes van 1,4 Volt. Dus bij een ingangsspanning van 12 V AC staat er op de Elco een spanning van: (12 × 1,414) - 1,4 = 15,56 Volt.

In figuur 2 geleidt afwisselend de dioden A of B.
In figuur 3 geleiden afwisselend de diodeparen A en A' of B en B'.

Op een brugcel staat een code: de B van brug, dan de maximale spanning: bijv. 40 Volt, daarna de C van Current (stroom in mA), en daarachter de maximaal toelaatbare continu-stroom, in dit geval 2200 mA oftwel 2,2 A.
{{Afbeelding
|Bestand= Gelijkrichter03.gif
|Grootte= 150px
|Volgnummer= E16.01-10
|Omschrijving= Brugcel (Bruggelijkrichter)
|Maker= Fred Eikelboom
|Type= Tekening
}}
Er zijn ook typen waarop achter de C twee waarden aangegeven staan: bijv. C3300/2200. Het eerste getal is de maximaal toelaatbare continu-stroom, wanneer de brugcel op een voldoende groot koelelement gemonteerd is, én er koelpasta tussen de brugcel en het koelelement aangebracht is. Het tweede getal (achter de schuine streep) is de maximaal toelaatbare stroom, wanneer de brugcel vrij opgesteld is, dus zonder aanvullende koelingmaatregelen.

=== Zenerdiode ===
Zenerdioden zijn genoemd naar C.M. Zener, een Amerikaanse natuurkundige, die het Zener-effect ontdekte. De Zenerdiode heeft, net als de gewone diode, een Kathode en een Anode. Op de behuizing zit een ring welke de Kathodezijde aangeeft. Er bestaan gewone Zenerdioden, maar ook Zenerdioden welke het zgn. 'Avalance' (Engels) of 'lawine'-effect hebben. Bij de laatste typen neemt de inwendige weerstand plotseling sterk af van enkele tientallen MegaOhm tot ongeveer 100 Ohm wanneer ze in geleiding komen (c.q. doorslaan).
{{Afbeelding
|Bestand= Zener_symbool01.gif
|Grootte= 40px
|Volgnummer= E16.01-11
|Omschrijving= Schemasymbool Zenerdiode
|Maker= Fred Eikelboom
|Type= Tekening
}}
De Zenerdiode wordt normaliter aangesloten in sperrichting. Er bestaan echter ook Zenerdiodes voor lage spanningen(lager dan 2 Volt), welke in doorlaatrichting aangesloten dienen te worden. Zodra de aangelegde spanning boven de doorslagspanning (Zenerspanning) komt, gaat de Zenerdiode geleiden. De spanning over de Zenerdiode blijft dan redelijk constant.
{{Afbeelding
|Bestand= Zener_symbool02.gif
|Grootte= 40px
|Volgnummer= E16.01-12
|Omschrijving= 2e Schemasymbool Zenerdiode
|Maker= Fred Eikelboom
|Type= Tekening
}}
Er moet in serie met de Zenerdiode een weerstand worden aangesloten (meestal aan de Kathodezijde), om er voor te zorgen dat de maximale stroom niet overschreden wordt. Voor een goede werking van de Zenerdiode is een minimumstroom benodigd. Bij ongeveer 5 tot 10 mA bereiken we goede resultaten.
{{Linkssectie begin}}
{{Link extern
|Link= http://nl.wikipedia.org/wiki/E-reeks
|Omschrijving= Meer over de E-reeks
}}
{{Link extern
|Link= http://nl.wikipedia.org/wiki/Condensator
|Omschrijving= Meer over de Condensator
}}
{{Link extern
|Link= http://nl.wikipedia.org/wiki/Elektrolytische_condensator
|Omschrijving= Meer over de Elco
}}
{{Link extern
|Link= http://nl.wikipedia.org/wiki/Diode
|Omschrijving= Meer over de Diode
}}
{{Link extern
|Link= http://nl.wikipedia.org/wiki/Gelijkrichter
|Omschrijving= Meer over de Gelijkrichter
}}
{{Link extern
|Link= http://nl.wikipedia.org/wiki/Zenerdiode
|Omschrijving= Meer over de Zenerdiode
}}
{{Link conrad}}
{{Linkssectie einde}}
{{Voettekst
|Vorige= E16 - Elektronica
|Volgende= E16.02 - Elektronica analoog
}}
[[Categorie: Alles|E]]
[[Categorie: Artikel|Elektronica Basis]]
[[Categorie: Elektronica|Elektronica Basis]]
[[Categorie: LED|E]]
[[Categorie: Dick van der Knaap|E]]
[[Categorie: Fred Eikelboom|E]]

Etsen van seinen

2011-09-01T17:18:29Z

Rkoerts:

{{Koptekst
|Vorige= E11.17 - Solderen
|Volgende= E11.19 - Bouwpakketten
|Auteur= Dolf van Wunnik
|Niveau= Gevorderde
|Aantalwoorden= 00000
|Aantalplaatjes= 09
|Aantalfilmpjes= 00
}}
=== HET ETSEN VAN LICHTSEINEN ===
Het idee hiervoor ontstond na het lezen van een artikel in een stokoud blad; 'Maak Het Zelf – Elektrische Spoorbaan'. De beschrijvingen op 'het net' van Jan Huchshorn en van de heren v.d. Werken deden de rest. Het etsen van seinen en andere attributen begint met het tekenen van de onderdelen op de PC. In dit geval met het tekenprogramma OpenOffice Draw. Ietwat omslachtig, maar goed te doen. Omdat het gebruikte messing de negatief-fotomessingplaat van Conrad is (Artikelnr. 529060), moeten de onderdelen in wit getekend worden op een zwarte achtergrond.
{{Afbeelding
|Bestand= Foto_1.jpg
|Grootte= Zeer Groot
|Volgnummer= E11.18-01
|Omschrijving= Het tekenprogramma OpenOffice Draw
|Maker= Dolf van Wunnik
}}

Wanneer dat gebeurd is gaan we een veelvoud van de onderdelen zo gunstig mogelijk plaatsen op een oppervlakte gelijk aan die van de messingplaat. Als voorbeeld een plaatje waar vijfmaal de seinplaat, de lampenkast, de paalvoet, het bordesje, de ladder en nog enkele andere onderdelen geplaatst zijn. De montagetekening moet getekend zijn in zowel normaalbeeld, als in spiegelbeeld.

[[Bestand:Foto_2.jpg]] 
E11.18-02 
Foto: Dolf van Wunnik

Deze zijn afgedrukt met een Inkjetprinter, op Inkjet-transparanten in zowel 'normaalbeeld' als 'spiegelbeeld'. Het smalle buitenste kader is om beide tekeningen op elkaar te positioneren, waarbij de bedrukte zijden tegen elkaar moeten liggen. Het brede kader is voor de stevigheid, daar de messingplaat in de etsmachine tussen profielen geplaatst wordt. Alle onderdelen zijn met smalle baantjes van 0,5 mm met elkaar verbonden, zodat ze tijdens het etsen niet uit het kader vallen en uit de etsvloeistof gefilterd moeten worden.

[[Bestand:Foto_3.jpg]] 
E11.18-03 
Foto: Dolf van Wunnik

Nu worden de beide helften op elkaar gepositioneerd en aan elkaar geplakt tot een soort envelopje waartussen de messingplaat geschoven kan worden. 
'''Denk aan de lichtgevoeligheid !! Alléén geel licht gebruiken.''' Daar de zelfgebouwde belichtingskast enkelzijdig belicht, moet tijdens dit proces de plaat omgedraaid worden. Angst voor verschuiven bleek onnodig, want het gebruikte materiaal bleek aan elkaar te plakken. In deze lichtbak zijn professionele UV-buizen gebruikt waardoor de belichtingstijd zeer kort kan zijn. De belichtingstijd moet tijdens een proef worden vastgesteld.

[[Bestand:Foto_4.jpg]] 
E11.18-04 
Foto: Dolf van Wunnik

Nadat elke zijde 15 seconden belicht is, wordt de plaat meteen ontwikkeld in negatief-ontwikkelaar van Conrad (Artikelnr. 529052). Daarvan is de ontwikkeltijd niet kritisch en kan ruim genomen worden. Na het ontwikkelen meteen de plaat afspoelen in water. Het materiaal is nu niet meer lichtgevoelig en kan bij normaal licht verder bewerkt worden.

[[Bestand:Foto_5.jpg]] 
E11.18-05 
Foto: Dolf van Wunnik

Tijd om de zelfgebouwde etsmachine tevoorschijn te halen. Deze is gemaakt van een voorraadbus (Blokker), waarbij in het deksel een verschuifbare constructie gemaakt is van kunststof profielen, waartussen de te etsen plaat geklemd kan worden. De vloeistof wordt in beweging gebracht door de lucht uit een aquariumpompje. In het deksel kan eventueel nog een gat gemaakt worden om er een aquariumverwarming door te steken die de etsvloeistof gaat verwarmen. In dit geval niet nodig daar als etsvloeistof koperchloride gebruikt wordt.

[[Bestand:Foto_6.jpg]] 
E11.18-06 
Foto: Dolf van Wunnik

Zoals gezegd, wordt als etsvloeistof koperchloride gebruikt in een samenstelling gevonden op de website 'Circuits Online' en wel in de volgende samenstelling.
* 67% water.
* 25% zoutzuur van 30%.
*   8% waterstofperoxide van 30%.

Het samenstellen, in die volgorde (dus eerst het zoutzuur aan het water toevoegen en vermengen, pas daarna de waterstofperoxide toevoegen en daarna het geheel vermengen), van de vloeistof en het etsen gebeurt het liefste in de buitenlucht of bij een goede afzuiging. 
Dit in verband met eventuele kwalijke dampen. '''DENK AAN BESCHERMING VAN HANDEN, OGEN EN KLEDING !!''' Het etsen kan nu beginnen.

[[Bestand:Foto_7.jpg]] 
E11.18-07 
Foto: Dolf van Wunnik

Na een snelle etstijd is dit het resultaat:

[[Bestand:Foto_8.jpg]] 
E11.18-08 
Foto: Dolf van Wunnik

Een thinnerbad doet de rest: 
[[Bestand:Foto_9.jpg]] 
E11.18-09 
Foto: Dolf van Wunnik

{{Linkssectie begin
|Box= AlleenInfo
}}
{{Link conrad}}
{{Link extern
|Omschrijving= Website Conrad
|Link= http://www.conrad-electronic.nl/tt/?tt=920_0_87491_&r=%2Fgoto.php%3Fartikel%3D529060
|ExtraInfo= Lichtgevoelige messingplaat
}}
{{Link extern
|Omschrijving= Website Conrad
|Link= http://www.conrad-electronic.nl/tt/?tt=920_0_87491_&r=%2Fgoto.php%3Fartikel%3D529052
|ExtraInfo= Negatief-ontwikkelaar
}}
{{Link extern
|Omschrijving= Website van de heren v.d.Werken
|Link= http://home.wanadoo.nl/wvdwerken
}}
{{Linkssectie einde}}

{{Voettekst
|Vorige= E11.17 - Solderen
|Volgende= E11.19 - Bouwpakketten
}}

[[Categorie: Alles|E]]
[[Categorie: Artikel|Etsen van seinen]]
[[Categorie: Praktijk|Etsen, Seinen]]
[[Categorie: Seinen|Etsen]]
[[Categorie: Materialen|Etsen]]
[[Categorie: Dolf van Wunnik|E]]

Hulpschakeling motorische wisselaandrijvingen

2011-09-01T17:15:59Z

Rkoerts:

{{Koptekst
|Vorige= E10.04 - Wissels digitaliseren
|Volgende= E10.04.02 - Puntstuk wissel polariseren
|Auteur= Ronald Koerts
|Niveau= Gevorderde
|Aantalwoorden= 00000
|Aantalplaatjes= 04
|Aantalfilmpjes= 00
}}
{{Inhoudsopgave|Links|Klein}}
=== Inleiding ===
Motor-wisselaandrijvingen worden steeds populairder onder de modelspoorders. Dit omdat Conrad onder de artikelnummers 219998 en 219999 motor-wisselaandrijvingen levert, die goedkoop zijn en een goede prijs / kwaliteit verhouding hebben. Daarnaast zijn er aandrijvingen zoals de Hoffmann- en Tortoise-aandrijvingen die veel worden gebruikt.

=== Aansluiten ===
Doordat dit motoraandrijvingen zijn, kunnen deze niet op iedere wisseldecoder aangesloten worden. Het gemakkelijkst digitaliseren gaat door gebruik te maken van speciale motor-wisseldecoders. Bijna alle fabrikanten leveren een motor-versie van hun wisseldecoder. Deze 'motor-wisseldecoders' zijn meestal iets duurder dan de standaard magneetspoel-wisseldecoders.

=== Hulpschakeling ===
Rechtstreeks aansluiten van deze aandrijvingen op een normale magneetspoel-wisseldecoder zal een bijzonder effect geven: De aandrijving zal maar naar één kant werken. Dit effect is met een kleine hulpschakeling op te lossen. Met deze hulpschakeling zal de aandrijving wel naar twee kanten werken.
{{Afbeelding
|Bestand= E10.04-12.jpg
|Grootte= Normaal
|Volgnummer= E10.04.01-01
|Omschrijving= Schema toepassing hulpschakeling
|Type= Tekening
|Maker= Beneluxspoor-gebruiker
}}

=== Twee versies ===
Er zijn twee versies van de hulpschakeling 'in omloop'. Één voor wisseldecoders zoals de populaire ROCO 10775 en één voor wisseldecoders zoals de Viessman 5211 en de Märklin K83. De verschillen hebben te maken met de polariteit van de gezamelijke aansluiting van de wisseldecoder. Deze is plus (+) of min (-) en dan is het schema iets anders.

====Versie voor gemeenschappelijke plus====
Dit is de LENZ LA010 hulpschakeling. De firma Lenz levert deze kant-en-klare hulpschakeling om motoraandrijvingen om te zetten. De hulpschakeling is onder artikelnummer LA010 bij de firma Lenz te krijgen. Zelfbouw van de schakeling is goed te doen. Er zijn maar een paar onderdelen en een stukje experimenteer-printplaat voor nodig. Het schema van de schakeling staat hieronder aangegeven. Deze schakeling werkt met de populaire ROCO 10775 wisseldecoder.

{{Afbeelding 2 naast elkaar
|Bestand= E10.04-09.jpg|
|Bestand2= E10.04-10.jpg|
|Grootte= Klein
|Grootte2= Klein
|Volgnummer= E10.04.01-02
|Volgnummer2= E10.04.01-03
|Omschrijving= Schema hulpschakeling, versie voor gemeenschappelijke plus
|Omschrijving2= Printplaat-layout, hulpschakeling versie voor gemeenschappelijke plus
|Type= Tekening
|Type2= Tekening
|Maker= BeneluxSpoor-gebruiker
|Maker2= BeneluxSpoor-gebruiker: Cori
}}

====Versie voor gemeenschappelijke min====
Deze versie is voor wisseldecoders met een gemeenschappelijke min. Daarvoor heb je een iets ander schema en print nodig. Deze schakeling werkt met de Viessman 5211 wisseldecoder en de Märklin K83 wisseldecoder.
{{Afbeelding
|Bestand= E10.04-11.jpg
|Grootte= Normaal
|Volgnummer= E10.04.01-04
|Omschrijving= Printplaat-layout hulpschakeling, versie voor gemeenschappelijke min
|Type= Tekening
|Maker= Wim Ros
}}
{{Linkssectie begin}}
{{Link conrad}}
{{Link extern
|Link= http://www.lenz.com
|Omschrijving= Website Lenz
}}
{{Link extern
|Link= http://www.roco.cc
|Omschrijving= Website Roco
}}
{{Link extern
|Link= http://www.hoffmann-antrieb.de
|Omschrijving= Website Hoffmann
}}
}}
{{Link extern
|Link= http://nl.wikipedia.org/wiki/Transistor
|Omschrijving= Wikipedia-artikel over de transistor
}}
{{Linkssectie einde}}
{{Gerelateerde termen
|Termen= Marklin, Maerklin, Mærklin
}}
{{Voettekst
|Vorige= E10.04 - Wissels digitaliseren
|Volgende= E10.04.02 - Puntstuk wissel polariseren
}}
[[Categorie: Alles|H]]
[[Categorie: Artikel|Hulpschakeling motorwisselaandrijvingen]]
[[Categorie: Baanbesturing|Hulpschakeling motorwisselaandrijvingen]]
[[Categorie: Bedrading|Hulpschakeling motorwisselaandrijvingen]]
[[Categorie: Digitale baanbesturing|Hulpschakeling motorwisselaandrijvingen]]
[[Categorie: Hulpschakeling digitaal|Hulpschakeling motorwisselaandrijvingen]]
[[Categorie: Ronald Koerts|H]]
[[Categorie: Wissels|H]]

Verkeerslichten

2011-09-01T17:14:52Z

Rkoerts:

{{Koptekst
|Vorige= E08.02.02 - Overwegen in model
|Volgende= E08.04 - Straatverlichting
|Auteur= Ronald Koerts
|Niveau= Beginner
|Aantalwoorden= 00000
|Aantalplaatjes= 00
|Aantalfilmpjes= 00
}}
{{Inhoudsopgave|Rechts|Klein}}
=== Verkeerslichten ===
Veel modelbanen hebben ze, en ze horen ook in het hedendaagse straatbeeld: de verkeerslichten. In de volksmond worden ze nog steeds 'stoplichten' genoemd.

Soms lijkt het alsof ze op de meest vreemde plaatsen staan en er alleen maar staan om de automobilist te pesten. In feite worden ze in verschillende vormen op verschillende plaatsen toegepast:
* Bij drukke, onoverzichtelijke en gevaarlijke kruisingen
* Bij voetgangersoversteekplaatsen
* Bij toegangen naar fabrieksterreinen. Meestal alleen met een rood en groen licht en in combinatie met een slagboom of hekwerk
* Bij toegangen naar Parkeergarages. Meestal alléén met een rood en groen licht en in combinatie met een slagboom of hekwerk
* Bij werken aan de weg om het verkeer in goede banen te leiden

Verkeerslichten bestaan niet alleen uit de palen (of masten) met de lichten. Tot de installatie behoren ook lussen in het wegdek (om te kunnen detecteren of er voertuigen/fietsers aanwezig zijn en zo ja, waar ze zich bevinden) en in de berm een kast met de benodigde regelapparatuur.

=== Verkeerslichten in Duitsland en het Verenigd Koninkrijk ===
In Nederland springt het verkeerslicht direct van rood op groen. In Duitsland en het Verenigd Koninkrijk gaat naast het rode licht, ook nog korte tijd het oranje licht branden en daarna springt het verkeerslicht naar groen.

=== Verkeerslichten in model ===
Diverse Duitse fabrikanten leveren verkeerslichten naar Duits model. Daarnaast zijn het meestal verkeerslichten voor het autoverkeer. Verkeerslichten voor het openbaar vervoer zijn nog niet bij de grote fabrikanten te krijgen. Verkeerslichten naar Nederlands model zijn bij de Duitsers niet te krijgen. Wilt u toch echt Nederlands uitziende verkeerslichten, dan zult u deze zelf moeten bouwen.

=== Werkende verkeerslichten? ===
Het is al een hele tijd mogelijk om met wat elektronica de lampen (of LED's) van de verkeerslichten zo echt mogelijk te laten branden. Daarvoor hebben diverse fabrikanten een schakeling in hun assortiment. De benodigde schakelingen kunnen ook zelf gebouwd worden, op Internet staan enkele bouwbeschrijvingen. Zie voor meer informatie de Links onderaan deze pagina.
Nu het mogelijk is om voertuigen over de wegen van de modelbaan te laten rijden, zijn er ook fabrikanten die de onderdelen leveren om auto’s netjes te laten stoppen voor een verkeerslicht. Net zoals de seinen langs de modelspoorbaan, kunnen deze ook met de computer bediend worden. Een aantal treinbesturingssoftware-pakketten zijn aangepast voor het rijden met modelauto’s op de modelbaan. Zie voor meer informatie het artikel over het [[E12.02.01 - Systeem Faller Car System|Faller Car System]].

De meeste fabrikanten leveren alléén voor schaal H0 (1:87). Faller levert sinds kort verkeerslichten voor schaal N (1:160).

{{Linkssectie begin
|Box= Info
}}
{{Linkssectie tussenkop
|Koptekst= Hieronder staan een aantal fabrikanten van bouwpakketten en kant-en-klare verkeerslichten vermeld:
}}
{{Link extern
|Omschrijving= Website Faller
|Link= http://faller.de
|ExtraInfo= Levert vooral verkeerslichten in combinatie met- of voor het FCS-systeem
}}
{{Link extern
|Omschrijving= Website Busch
|Link= http://www.busch-model.com
|ExtraInfo= Levert diverse soorten verkeerslichten en voetgangersverkeerslichten, uit diverse landen
}}
{{Link conrad
|ExtraInfo= Levert diverse verkeerslichten van verschillende fabrikanten via het Internet
}}
{{Linkssectie tussenkop
|Koptekst= Zelfbouwschakelingen voor het laten werken van verkeerslichten:
}}
{{Link extern
|Omschrijving= Website Funkyrail
|Link= http://www.funkyrail.nl/fr-zelfbouw-stoplicht.htm
}}
{{Link extern
|Omschrijving= Website van Dhr. Paisley
|Link= http://home.cogeco.ca/~rpaisley4/20step.html
}}
{{Linkssectie tussenkop
|Koptekst= Meer informatie over verkeerslichten in Nederland:
}}
{{Link extern
|Omschrijving= Website WIkiPedia met informatie over de Negenoog
|Link= http://nl.wikipedia.org/wiki/Negenoog_%28verkeerslicht%29
}}
{{Link extern
|Omschrijving= Website WIkiPedia over het verkeerslicht
|Link= http://nl.wikipedia.org/wiki/Verkeerslicht
}}
{{Linkssectie einde}}
{{Voettekst
|Vorige= E08.02.02 - Overwegen in model
|Volgende= E08.04 - Straatverlichting
}}
[[Categorie: Alles|V]]
[[Categorie: Artikel|Verkeerslichten]]
[[Categorie: Detectie|V]]
[[Categorie: Scenery|V]]
[[Categorie: Wegenbouw|V]]
[[Categorie: Ronald Koerts|V]]

Märklin Mobile Station II

2011-09-01T17:11:27Z

Rkoerts:

{{Koptekst
|Vorige= E10.07.18 - TRIX Mobile Station II
|Volgende= E10.07.20 - PIKO Digi-1
|Auteur=
|Niveau= Menu
|Aantalwoorden= 00000
|Aantalplaatjes= 01
|Aantalfilmpjes= 00
}}
{{Inhoudsopgave|Rechts|Klein}}
{{DigitaleCentrale
|Naam= Märklin Mobile Station II
|Afbeelding= E10.07.19-01.jpg
|Volgnummer= E10.07.19-01
|Fotograaf= {{Bron conrad}}
|Protocollen = Mfx / Motorola / DCC
|Snelheidsstappen= Mfx 14 en 27 / Motorola 14 en 27 / DCC 14, 28 en 128
|AlgemeneBus= Niet Aanwezig
|Terugmelding= Niet Aanwezig
|ComputerInterface= Niet Aanwezig
|MaxBedienbaar= Motorola 255 / DCC 9999
|MaxOpslaan= 11
|MaxAantesturen= 11
|MaxAccessoires= 320
|MaxFuncties= Motorola: 9 / DCC: 16
|CVSchrijven= Ja
|CVLezen= Ja
|Programmeerspoor= Nee
|Wisselstraten= Niet mogelijk
|Railcom= Nee
|Multitractie= Nee
|Vermogen= 1,9 A
|Handleiding=
|Website= [http://www.marklin.nl/ Märklin]
|Boosteraansluiting= Niet Aanwezig
}}
=== Versies van de Mobile Station ===
Het verschil tussen Märklin Mobile Station I en Märklin Mobile Station II is, naast het verschil in ontwerp/design, ook het verschil in aanstuurmogelijkheden van sein- en wisseldecoders. Met het nieuwe Märklin Mobile Station II kunnen tot 320 seinen en/of wissels worden aangestuurd. Daarnaast heeft Märklin ondersteuning voor het DCC-Protocol ingebouwd.

=== Verschillen tussen de Trix en het Märklin Mobile Station===
Aangezien Märklin de firma Trix in 2004 heeft overgenomen, werden ook de digitale centrales van Trix gewijzigd. Dit werden aangepaste versies van de Märklin digitale centrales. Om het verschil duidelijk te maken, kreeg het Mobile Station een groene knop, inplaats van een rode knop.

{{Gerelateerde termen
|Termen= Marklin, Maerklin, Mærklin}}
{{Voettekst
|Vorige= E10.07.18 - TRIX Mobile Station II
|Volgende= E10.07.20 - PIKO Digi-1
}}
[[Categorie: Alles|M]]
[[Categorie: Artikel|M]]
[[Categorie: Baanbesturing|M]]
[[categorie: Digitale centrale|M]]
[[Categorie: Digitale baanbesturing|M]]
[[Categorie: Ronald Koerts|M]]

[[Categorie: DCC|M]]
[[Categorie: Motorola|M]]
[[Categorie: MFX / M4|M]]

TRIX Mobile Station II

2011-09-01T17:10:29Z

Rkoerts:

{{Koptekst
|Vorige= E10.07.17 - TRIX Mobile Station
|Volgende= E10.07.19 - Marklin Mobile Station II
|Auteur=
|Niveau= Menu
|Aantalwoorden= 00000
|Aantalplaatjes= 01
|Aantalfilmpjes= 00
}}
{{Inhoudsopgave|Rechts|Klein}}
{{DigitaleCentrale
|Naam= Trix Mobile Station II
|Afbeelding= E10.07.18-01.jpg
|Volgnummer= E10.07.18-01
|Fotograaf= {{Bron conrad}}
|Protocollen= Selectrix / DCC
|Snelheidsstappen= Selectrix: 31 / DCC 14, 28, 128
|AlgemeneBus= Niet Aanwezig
|Terugmelding= Niet Aanwezig
|ComputerInterface= Niet Aanwezig
|MaxBedienbaar= Selectrix: 119 / DCC 9999
|MaxOpslaan= 11
|MaxAantesturen= 11
|MaxAccessoires= 320
|MaxFuncties= Selectrix: 2 / DCC: 16
|CVSchrijven= Ja
|CVLezen= Ja
|Programmeerspoor= Nee
|Wisselstraten= Niet mogelijk
|Railcom= Nee
|Multitractie= Nee
|Vermogen= 1,9 A
|Handleiding= [http://medienpdb.maerklin.de/trix/produkte/66950_Mobile-Station_Trix_DE_EN.pdf Trix]
|Website= [http://www.trix.nl/ Trix]
|Boosteraansluiting= Niet aanwezig
}}
=== Verschillen tussen de Trix en het Märklin Mobile Station ===
Aangezien Märklin de firma Trix in 2004 heeft overgenomen, werden ook de digitale centrales van Trix gewijzigd. Dit werden aangepaste versies van de Märklin digitale centrales. Om het verschil duidelijk te maken, kreeg het Mobile Station een groene knop, inplaats van een rode knop, en heeft Märklin ondersteuning voor de Selectrix- en DCC-protocollen ingebouwd.

=== Verschillende versies Mobile Station ===
Het verschil tussen Mobile Station I en Mobile Station II is, naast het verschil in ontwerp/design, ook het verschil in aanstuurmogelijkheden van sein- en wisseldecoders. Met het nieuwe Mobile Station II kunnen tot 320 seinen en/of wissels worden aangestuurd.

{{Gerelateerde termen
|Termen= Marklin, Maerklin, Mærklin}}

{{Voettekst
|Vorige= E10.07.17 - TRIX Mobile Station
|Volgende= E10.07.19 - Marklin Mobile Station II
}}
[[Categorie: Alles|T]]
[[Categorie: Artikel|T]]
[[Categorie: Baanbesturing|T]]
[[categorie: Digitale centrale|T]]
[[Categorie: Digitale baanbesturing|T]]
[[Categorie: Ronald Koerts|T]]

[[Categorie: DCC|T]]
[[Categorie: Selectrix|T]]

Terugmelding en/of bezetmelding

2011-09-01T17:09:53Z

Rkoerts:

{{Koptekst
|Vorige= E10.04.02 - Puntstuk wissel polariseren
|Volgende= E10.05.01 - Uhlenbrock Loconet-adapter 63840
|Auteur= Fred Stevens
|Niveau= Beginner
|Aantalwoorden= 00000
|Aantalplaatjes= 06
|Aantalfilmpjes= 00
}}
{{Inhoudsopgave|Links|Klein}}
Nu we digitaal kunnen rijden en de wissels digitaal kunnen omzetten, is de basis gelegd voor het geautomatiseerd rijden. Wij, als mens, kunnen zien waar een trein zich op de modelbaan bevindt. Wij hebben de handen om de rijregelaar en de wissels te bedienen. Wilt u dit door een computer laten doen, dan moet de computer 'handen', 'ogen' en 'hersens' krijgen. Met deze drie onderdelen kan de computer uw modeltreinen laten rijden. In dit en de volgende hoofdstukken leggen wij uit wat de ogen, handen en de hersenen van de computer zijn. De terugmelding noemen we de ogen van de computer. Hierdoor weet de computer waar een locomotief zich op de modelbaan bevind.

=== Terugmelders ===
De 'ogen' dus. Terugmelders zijn er in veel verschillende varianten. De meest bekende terugmelders/bezetmelders zijn de volgende:
{|
|
* Reedcontacten (Terugmelder)
* Schakelrails (Terugmelder)
* Massadetectie (Terugmelder)
* Stroomdetectie (Bezetmelder)
* Stroomdetectie (Gecombineerde bezetmelder en terugmelder op één print)
|}
=== Reedcontacten ===
Reed-contacten of schakelrails zijn zogenaamde pulscontacten. Wanneer een loc of treinstel voorbij rijdt, genereren ze heel kort een pulsje, dat door de terugmelder moet worden gezien. Het Reed-contact is een klein schakelaartje in een glazen buisje. Dit schakelaartje wordt geactiveerd wanneer er een magneet in de buurt komt. Door een Reed-contact tussen de spoorstaven te plaatsen, èn een magneetje onder de trein te bevestigen, zal bij het voorbijrijden van de trein het Reed-contact bekrachtigd worden.
{{Afbeelding
|Bestand= Digitaal800px-Reed_switch.jpg
|Grootte= 200px
|Volgnummer= E10.05-01
|Omschrijving= Reed-contact
|Bron= André Karwath en [http://nl.wikipedia.org/wiki/Bestand:Reed_switch_(aka).jpg Wikipedia]
}}

===Schakelrails ===
Märklin biedt een speciale schakelrails. Deze rails is voorzien van twee kleine pallen, die boven de railbedding uitsteken, en twee schakelaars bedienen. De sleper onder de loc drukt - afhankelijk van de rijrichting - de ene of de andere schakelaar kortstondig in.
{{Afbeelding
|Bestand= DigitaalSchakelrail.jpg
|Grootte= 300px
|Volgnummer= E10.05-02
|Omschrijving= Märklin schakelrails
|Bron= {{Bron conrad}}
}}

=== Massadetectie ===
Massadetectie is een terugmeldtechniek voor Drierail. Bij Drierail staat de plus (via de rode draad) op de puntcontacten en de massa (via de bruine draad) op de spoorstaven. U zult nu één spoorstaaf moeten isoleren in de rails. Op deze geïsoleerde spoorstaaf sluit u de terugmelder aan. Wanneer nu een trein over de geïsoleerde spoorstaaf rijdt, en daarmee dus beide spoorstaven verbindt, genereert dit een terugmelding. Het systeem weet nu dat er zich een trein bevindt op de plek van die terugmelder. Bij massadetectie is de kans op een correcte terugmelding veel groter dan bij een reedcontact of schakelrails. Deze laatste twee geven één enkele puls af, en als die gemist wordt (of niet komt), zal er geen terugmelding plaatsvinden. Bij massadetectie is er, als gevolg van de lengte van het geïsoleerde deel, een veel grotere kans op detectie, en daarmee neemt de betrouwbaarheid toe.
{{Afbeelding
|Bestand= DigitaalBm3rail.jpg‎
|Grootte= 275px
|Volgnummer= E10.05-03
|Omschrijving= 16-voudige massadetectie.
|Bron= Huib Maaskant [http://www.floodland.nl/aim/info_bmd16n_1.htm BMD16]
}}
Schematisch weergegeven ziet het er als volgt uit: (van links naar rechts) reedcontact, massadetectie, schakelrails.
{{Afbeelding
|Bestand= DigitaalInfo_terugmelding_2_2.gif]]
|Grootte= Klein
|Volgnummer= E10.05-04
|Bron= Huib Maaskant - [http://www.floodland.nl/aim/ Avontuur in miniatuur]
}}

=== Stroomdetectie ===
Stroomdetectie is een bezetmeldingstechniek die toepasbaar is op zowel Drie- als Tweerail. Stroomdetectie werkt - zoals de naam al zegt - op basis van het detecteren van stroom. Bij Tweerail isoleert u een deel van één spoorstaaf en daar sluit u de bezetmelder op aan. Zodra een trein (of loc) op dit gedeelte komt zal er, omdat de trein (of loc) een stroomverbruiker is, stroom gaan lopen over het bezetmeldcontact. Hierdoor detecteert de bezetmelder dus dat dit specifieke deel in gebruik is, en genereert een bezetmelding. Deze manier van detecteren is uiterst betrouwbaar, mits u de hieronder vermelde ''Diodeschakeling'' toepast. Bij Drierail werkt dit hetzelfde, alleen nu isoleert u, of één van de spoorstaven, of de puntcontacten, en daar sluit u de bezetmelder op aan. 
Er bestaan ook printen waarop de bezetmelder en de terugmelder gecombineerd zijn.
{{Afbeelding
|Bestand= DigitaalBM16N-SD.jpg‎
|Grootte= 275px
|Volgnummer= E10.05-05
|Omschrijving= 16-voudige stroomdetectie.
|Bron= Huib Maaskant [http://www.floodland.nl/aim/info_bmd16n_sd_1.htm BMD16N SD]
}}
Schematisch weergegeven ziet het er als volgt uit:
{{Afbeelding
|Bestand= DigitaalInfo_terugmelding_3_2.gif‎
|Grootte=6 50px
|Volgnummer= E10.05-06
|Omschrijving= Aansluitingen t.b.v. stroomdetectie.
|Bron= Huib Maaskant - [http://www.floodland.nl/aim/ Avontuur in miniatuur]
}}

=== Diodeschakeling ===
Bij het gebruik van stroomdetectie dient u voor de ongedetecteerde stukken een [[E16.03.03 - Diodeschakeling|diodeschakeling]] toe te passen. Hiermee worden mogelijke problemen met de bezetmelding voorkomen. Nu we weten hoe alle vormen van bezetmelding werken, gaan we bekijken hoe we dit allemaal gaan aansluiten aan de centrale.

===S88 ===
Op dit moment is het S88-systeem één van de meest gangbare manieren om terugmelders/bezetmelders aan te sluiten. Het voordeel van deze melders is, dat ze vrij goedkoop zijn, en goed zelf te bouwen. Twee nadelen kenmerken het S88-systeem:
* Het ene is de gevoeligheid van de kabels, waarmee u de melders aan elkaar koppelt. Hierop is tegenwoordig een oplossing bedacht in de vorm van S88-N, waarbij in plaats van de normale bandkabels, een netwerkkabel (een zogenaamde Patchcable) gebruikt wordt. 
* Het andere nadeel is dat S88 één lange keten moet zijn. Dus aftakkingen zijn niet toegestaan. Nu is dit op een normale baan niet snel een probleem, maar het kan op grotere en complexere banen wel een probleem zijn.

=== Loconet ===
De andere, steeds populairdere vorm van aansluiten, is middels Loconet. Loconet is een door Digitrax ontwikkeld protocol, waarbij u vrijwel elke structuur mag implementeren behalve een ring netwerk. Deze manier van aansluiten kenmerkt zich door een zeer betrouwbaar functioneren, waarbij het grote voordeel is dat op het Loconet veel meer dan alleen maar bezetmelders aangesloten kunnen worden. Het nadeel van Loconet is eigenlijk alleen de prijs; gemiddeld genomen betaal je het dubbele voor Loconet-melders. Na enkele zelfbouw-initiatieven door handige hobbyïsten is door Uhlenbrock ook onderkent dat er een markt is voor een hybridevorm tussen deze twee systemen. Dus bracht dit bedrijf in 2010 de S88 - Loconetadapter op de markt. Hiermee zijn de voordelen van goedkope S88-bezetmelders te combineren met de toegestane structuur van Loconet en zijn betrouwbaarheid.

=== XpressNet ===
XpressNet is een protocol van Lenz en wordt ook gebruikt voor de Roco Multimaus.
Dit protocol kan ook gebruikt worden om Lenz stroomdetectiemelders aan te sluiten. Door het verschijnen van zelfbouwprojecten zoals de [http://www.tinet.cat/~fmco/download_en.html GenLI-S88] van Paco of de [http://www.sleutelspoor.nl/technieken/s88XPressNetLI.htm S88XpressNetLI] van Karst Drenth waarmee S88 kan worden gebruikt op XpressNet is de specifieke Lenz/Roco -melder niet meer noodzakelijk op het XpressNet.
{{Linkssectie begin
|Box=Info
}}
{{Linkssectie tussenkop
|Koptekst= Meer over terugmelding
}}
{{Link extern
|Link= http://www.tinet.cat/~fmco/download_en.html
|Omschrijving= GenLI-S88
}}
{{Link extern
|Link= http://www.sleutelspoor.nl/technieken/s88XPressNetLI.htm S88XpressNetLI
|Omschrijving= Karst Drenth / Wim Ros: S88XpressNetLI
}}
{{Link extern
|Link= http://www.floodland.nl/aim/
|Omschrijving= Huib Maaskant Avontuur in miniatuur
}}
{{Linkssectie tussenkop
|Koptekst= Encyclopedie
}}
{{Link intern
|Link= E16.03.03 - Diodeschakeling
|Linknaam= De diodeschakeling
}}
{{Link intern
|Link= E16.02.07_-_Detectieschakelingen
|Linknaam= Artikel over detectie
}}
{{Link intern
|Link= E10.05.01 - Uhlenbrock Loconet-adapter 63840
|Linknaam= Artikel over Uhlenbrock Loconet-adapter 63840
}}
{{Linkssectie einde}}
{{Gerelateerde termen
|Termen= Marklin, Maerklin, Mærklin
}}
{{Voettekst
|Vorige= E10.04.02 - Puntstuk wissel polariseren
|Volgende= E10.05.01 - Uhlenbrock Loconet-adapter 63840
}}
[[Categorie: Alles|T]]
[[Categorie: Artikel|T]]
[[Categorie: Bedrading|T]]
[[Categorie: Baanbesturing|T]]
[[Categorie: Detectie|T]]
[[Categorie: Digitale baanbesturing|T]]
[[Categorie: Fred Stevens|T]]

Bouwbeschrijving schakeltableau

2011-09-01T17:08:38Z

Rkoerts:

{{Koptekst
|Vorige= E10.15 - Het schakeltableau
|Volgende= E10.15.02 - Tekenen baanlayout schakeltableau
|Auteur= Henk Phielix
|Niveau= Beginner
|Aantalwoorden= 00000
|Aantalplaatjes= 08
|Aantalfilmpjes= 00
}}
{{Inhoudsopgave|Links|Klein}}
Onderstaand vindt u een bouwbeschrijving voor een schakeltableau c.q. schakelpaneel. Met dit schakelpaneel kunt u de wissels en seinen schakelen en de wisselstand teruggemeld krijgen. Er zijn verschillende methoden voor het bouwen van een schakeltableau. Dit is er maar één van. Het bouwen van een schakeltableau is niet moeilijk, maar een beetje ervaring met solderen is wel gemakkelijk.

=== Afmetingen ===
De afmetingen van het schakeltableau in deze bouwbeschrijving is 420 mm breed, 297 mm hoog (de grootte van een vel A3) . De totale grootte zal ongeveer 500 mm breed en 300 - 350 mm hoog zijn. Voor heel grote modelbanen kan het verstandiger zijn om een groter paneel te bouwen.

=== Materialen ===
Voor het bouwen van het schakelpaneel heeft u de volgende materialen nodig:
{{Afbeelding
|Bestand= E10.15.01-01.jpg
|Grootte= Normaal
|Volgnummer= E10.15.01-01
|Omschrijving= Benodigde onderdelen
|Maker= R. Koerts
}}
{| class="vatop"
| style="width:30%;" |
===== Bouwmarkt =====
* Onderbouw schakeltableau – MDF 9 mm
* Bovenblad schakeltableau – MDF 4 mm
* Houtlijm voor verlijmen delen
* Schroeven voor delen
* Verf (en eventueel kwasten)
| style="width:30%;" |
===== Elektronica-vakhandel =====
* Momentschakelaars in twee kleuren (1 x maakcontact)
* LED-houders voor 3 mm-LED's
* LED's 3 mm in twee kleuren
* Weerstanden (Waarde is afhankelijk van spanning en gebruikte LED's)
* Kroonsteentjes
* Montagedraad
|
===== Optioneel =====
* Connectoren (verbinding baan - schakelpaneel)
* Kabels horende bij connectoren

===== Overige =====
* Weergave baanplan op gelamineerd A3-papier.
Het meeste materiaal is normaal verkrijgbaar bij de reguliere bouwmarkt en Elektrovakhandel. De verschillende onderdelen zijn ook te verkrijgen via de diverse internetwinkels, zoals Dick Best en Conrad.
|}
=== Baanplan ===
Een schakeltabelau heeft een weergave van het baanplan. Dat kunt u op verschillende manieren weergeven en maken op uw schakeltableau:
::* Op de ondergrond verven
::* Met tape en stickers aangeven
::* Op papier printen

De diverse methoden hebben hun voor- en nadelen. U kunt een aantal methoden uitproberen en met degene die u het beste bevalt het definitieve schakeltableau bouwen.

=== Tekenen baanplan ===
In dit voorbeeld is gekozen voor het tekenen van het baanplan in Excel. Dit omdat het een vrij gemakkelijk programma is wat bijna iedereen op zijn of haar computer heeft. Natuurlijk kan het ook met het programma OpenOffice Calc gedaan worden.
{{Afbeelding
|Bestand= E10.15.01-02.jpg
|Grootte= 250px
|Volgnummer= E10.15.01-02
|Omschrijving= Layout modelbaan
|Maker= H. Phielix
}}
In de tekening worden alleen de situaties weergegeven waarin wissels zijn opgenomen. Geef alle wissels een uniek nummer, bijvoorbeeld W1, W2, enz. Bij het opzetten van de tekening moet rekening worden gehouden met voldoende ruimte voor de plaatsing van de drukknopjes en LED-houders bij de wissels. Om er zeker van te zijn dat u voldoende ruimte hebt om de schakelaartjes en LED-houders bij uw wissels te kunnen plaatsen, is het aan te raden een setje schakelaartjes en LED-houders bij de hand te hebben. In [[E10.15.02 - Tekenen baanlayout schakeltableau|artikel E10.15.02]] vindt u een omschrijving van het tekenen van een baanplan met Microsoft Excel.

=== Printen ===
U kunt op een aantal manieren het baanplan op de gewenste grootte van A3 krijgen. Op A4 printen en dan vergroten onder het kopiëerapparaat naar A3. Dit is wel te doen, maar de kwaliteit van de afdruk kan minder zijn. Het direct printen op A3-formaat geeft het beste resultaat. Kunt u niet zelf op A3-formaat printen, dan kunt u dat eventueel bij een printshop laten doen.

==== Lamineren ====
Nadat het baanplan is uitgeprint op A3 formaat, moet deze print worden gelamineerd. Hierdoor blijft de tekening netter. Het plastic beschermt de print tegen vuil en vermindert de vervaging van de print. Het lamineren kan bij de printshop worden gedaan.

'''Advies:''' laat meerdere exemplaren printen en lamineren. De kosten zijn minimaal. Mocht u in het vervolgproces een foutje maken, dan heeft u nog een exemplaar achter de hand en kunt u verder werken.

=== Aftekenen schakelaars en LED-houders ===
Nu u het baanplan geprint en gelamineerd heeft, kunt u verder met het aftekenen van de posities van de schakelaartjes en de LED-houders. Om de juiste posities van de schakelaartjes en LED-houders te bepalen, is het aan te raden een setje schakelaartjes en LED-houders bij de hand te hebben. De afmetingen van de schakelaartjes en LED-houders bepalen waar de gaatjes in de print gemaakt moeten worden.

=== Gaten stansen ===
Nu de posities van de te boren gaatjes zijn bepaald, komen we bij de volgende stap. Het direct gaatjes boren in een gelamineerd document is meestal geen succes. De kans dat het boortje de zaak stuktrekt is groot. We kiezen dus de veilige weg door de gaatjes er met een holpijpje uit te slaan. Leg het document op een stuk hout en stans de gaatjes erin.
''Let even goed op de doorsnede, de doorsnede van de schakelaartjes is vaak anders dan van de LED-houders.''

=== Bevestigen baanplan ===
Als alle gaatjes zijn gestanst, kan het baanplan op de bovenplaat worden bevestigd.

==== Bovenplaat ====
Als ondergrond gebruiken we hier een plaatje MDF met een dikte van vier mm. Waar u even op moet letten is de maximale dikte van het plaatje MDF, welke wordt bepaald door de maximale ruimte tussen de onderkant van de drukknopjes en het bevestigingsmoertje en de ruimte tussen de onderkant van LED-houders en het bevestigingsmoertje.

==== Verven ====
U kunt er voor kiezen om uw schakelpaneel te verven in de gewenste kleur. Dat kunt u het gemakkelijkst doen voordat de A3 wordt bevestigd.

==== Verlijmen ====
Wanneer het plaatje op maat gezaagd is, kan het baanplan op het plaatje worden gelijmd. U kunt dit met meerdere soorten lijm doen, maar gewone houtlijm werkt prima. ''Let er wel op dat het geheel mooi strak en vlak is, dus geen bobbels door de lijm.'' Laat het geheel goed drogen (één dag). Na het drogen kunnen we de gaatjes boren. Neem een boortje dat ongeveer één mm groter is dan nodig is voor de bevestiging van de schakelaartjes en de LED-houders. Hierdoor kunt u later eventuele afwijkingen corrigeren om de zaak mooi recht onder- c.q. naast elkaar te krijgen.

=== Montage schakelaars en LED-houders ===
Wanneer alle gaatjes geboord zijn, kunnen de schakelaartjes en LED-houders gemonteerd worden op het paneel. Let op dat u, voor wat betreft de kleur, consequent bent bij het plaatsen van de schakelaartjes. Welke kleur is niet belangrijk, als alle schakelaartjes voor 'rechtdoor' maar van één en dezelfde kleur zijn en alle schakelaartjes voor 'afbuigend' ook allemaal van dezelfde, maar een andere, kleur zijn.

=== Het elektrische deel ===
Nu gaan we verder met het elektrische gedeelte van de bouw van het schakeltableau. Hierbij dienen de verschillende onderdelen aan elkaar gesoldeerd te worden. Enige ervaring maakt het project wel eenvoudiger. Neem voor het solderen ruim de tijd. Meer informatie over solderen is te vinden in [[E11.17 - Solderen|artikel E11.17]].

==== Schema ====
Volgens onderstaand schema worden de schakelaars en LED's aangesloten op de wissels. Daarbij wordt er uitgegaan van een analoge baan. Dit schema is ook te gebruiken op een digitale baan voor het analoog bedienen van de wissels.

'''Let op!''' De schakeling voor dit schakelpaneel is gebaseerd op wissels met 'eindafschakeling'.
{{Afbeelding
|Bestand= E10.15.01-08.gif
|Grootte= 600px
|Volgnummer= E10.15.01-03
|Omschrijving= Schema voor terugmelding van de wisselstanden met LED's, voor wisselstroom en gelijkstroom Na drukken op schakelaar één zal het wissel omklappen, de eindschakelaar in stand B gaan staan en de groene LED gaan branden. Drukken we daarna op schakelaar twee, dan zal het wissel omklappen naar de andere stand, zal de eindschakelaar weer in stand A gaan staan en de rode LED zal gaan branden.
|Maker= Fred Eikelboom / Ronald Koerts
}}
==== Kroonsteentjes ====
Monteer aan de onderkant van het paneel enkele klemmenstrippen. Klein formaat kroonsteentjes voldoen prima. Geef duidelijk aan voor welke aansluiting de klemmen bedoeld zijn. Net zoals op het baanplan bijv. W1, W2, enz.

==== LED's ====
Breng nu de LED's aan in de LED-houders van drie mm. De juiste kleuren op de juiste plaats. B.v. groen voor 'rechtdoor' en rood voor 'afbuigend'. LED's hebben een lange en een korte aansluitpoot (aansluitdraad). Om het uzelf gemakkelijk te maken en de kans op fouten te minimaliseren, is het aan te bevelen de LED's allemaal met b.v. de lange poot in dezelfde richting te monteren. Let op! LED's zijn polariteitgevoelig en moeten dus allemaal op dezelfde wijze worden aangesloten, anders werkt het niet.
{{Afbeelding 2 naast elkaar
|Bestand= E10.15.01-06.jpg
|Grootte= 250px
|Bestand2= E10.15.01-07.jpg
|Grootte2= 250px
|Volgnummer= E10.15.01-04
|Omschrijving= Onderkant schakeltabeleau
|Maker= H. Phielix
|Volgnummer2= E10.15.01-05
|Omschrijving2= Onderkant schakeltabelau
|Maker2=H. Phielix
}}
==== Schakelaars ====
Nu kunt u beginnen met het doorverbinden van de schakelaartjes en LED's per wisselsituatie, volgens het schema. Het kan verstandig zijn om op een klad-blad een overzicht te maken met alle verbindingen en nummering.

==== Voorschakelweerstand ====
'''Let op!''' Vergeet niet de weerstand op te nemen in de schakeling. Een LED ''moet altijd worden gevoed via een voorschakelweerstand''. De waarde van de weerstand is afhankelijk van de te gebruiken spanning én de stapspannings-waarden (ook wel 'brandspanning' genoemd) van de LED. Uitleg over het berekenen van de waarde van de weerstand kunt u in [[E16.02.02 - LED voorschakelweerstand berekenen|artikel E16.02.02]] vinden.

'''Tip:''' bouw of soldeer eerst een testschakeling c.q. in een testopstelling, zodat u weet hoe het precies moet. Dat voorkomt teleurstellingen en veel (zoek)ellende achteraf.

==== Koppeling baan - Schakeltableau ====
Hoe u de koppeling tussen de baan en het bedieningspaneel wilt gaan doen (wilt verwezenlijken), is een persoonlijke keuze. U kunt er voor kiezen dit met een kabel rechtstreeks te doen, of u kunt er voor kiezen de aansluiting via een steker/contactdoos uit te voeren. Voordeel van het laatste is, dat u het bedieningspaneel in geval van werkzaamheden of storingen, los kunt koppelen om elders te kunnen werken.
{{Afbeelding
|Bestand= E10.15.01-05.jpg
|Grootte= 250px
|Volgnummer= E10.15.01-06
|Omschrijving= Koppeling d.m.v. printerkabels
|Maker= H. Phielix
}}
Bij het schakeltableau op de foto's is ervoor gekozen om de aansluiting uit te voeren met printerkabels. Kabels en chassisdelen (connectoren) zijn los verkrijgbaar in de elektronica hobbyzaak. De chassisdelen worden in het achterwandje van de onderbouw gemonteerd.

===== Aansluiting d.m.v. rechtstreekse kabel =====
Wanneer u er voor kiest het schakelpaneel rechtstreeks met een kabel aan te sluiten, dan moeten de draden (paren) welke naar de wissels gaan, worden aangesloten op de respectievelijke plaatsen op het klemmenblok.

===== Aansluiting d.m.v. stekers en contactdoosjes =====
Als u er voor kiest het schakelpaneel via een kabel met steker aan te sluiten, dan moeten er doorverbindingen komen tussen het klemmenblok (W1, W2, voeding, enz.) en het (de) chassisde(e)l(en) die u in de achterwand hebt gemonteerd. Ook hier dient u dan weer duidelijk aan te geven welke klemmen waarvoor zijn bedoeld (W1, W2, voeding, enz.) Afhankelijk van het aantal wissels en het aantal beschikbare contacten, zult u dus met één of meerdere chassisdelen moeten gaan werken. Er zijn verschillende uitvoeringen in de handel met verschillend aantal contacten. Aan het uiteinde van de aansluitkabel zult u dus ook per wissel een aderpaartje krijgen, welke u weer moet nummeren (W1, W2, voeding (+), enz.). Deze aderpaartjes worden dan weer aangesloten op de respectievelijke wissels en op de voeding. Alle massa-aansluitingen van de wissels worden aangesloten op de massa van de voeding, al-dan-niet via een ringleiding onder de baan.

=== Testen ===
Als het schakelpaneel gereed is, de draden voor de aansluitingen van de wissels (W1, W2, enz.) komende vanuit het schakelpaneel zijn aangesloten aan de respectievelijke wissels, de voeding is aangesloten (de plus (+) aan het bedieningspaneel en de min (-) aan de min-aansluiting van de wissels), dan kan het geheel worden getest.
# Test of de op het schakelpaneel weergegeven wissels ook de werkelijke wissels op de baan betreffen. Mocht dit niet het geval zijn, pas de aansluitingen dan aan.
# Test of de wissels juist zijn aangesloten. Rechtdoor is rechtdoor en afbuigend is afbuigend. Mocht dit niet het geval zijn, verwissel de aansluitdraden aan de wissel dan.
# Test of de juiste LED brandt. Bijv. 'groen' bij rechtdoor en rood bij afbuigend. Mocht dit niet het geval zijn, verwissel dan de aansluitingen van de LED's (aan de onderkant van het schakelpaneel).

=== Onderbouw ===
Voor de onderbouw is, net als het bovenblad, gekozen voor MDF. Voor de stevigheid is hier gekozen voor MDF met een dikte 9mm. Om het schakelpaneel een schuine opstelling te geven, is de achterzijde hoger dan de voorzijde. De zijkanten hebben dan aan de achterzijde de hoogte van de achterwand en aan de voorzijde de hoogte van de voorwand.
{{Afbeelding 2 naast elkaar
|Bestand= E10.15.01-03.jpg
|Grootte= 250px
|Bestand2= E10.15.01-04.jpg
|Grootte2= 250px
|Volgnummer= E10.15.01-07
|Omschrijving= Zijkant schakeltableau
|Maker= H. Phielix
|Volgnummer2= E10.15.01-08
|Omschrijving2= Zijkant schakeltableau
|Maker2= H. Phielix
}}
==== Bereikbaarheid bedrading ====
Om de bedrading onder de bovenplaat bereikbaar te houden, kan men de bovenplaat met een (piano)schanier bevestigen aan de onderbouw. Je kunt er ook voor kiezen om de onderbouw aan de onderkant open te laten.

==== Verven ====
Alvorens de onderbouw in elkaar te zetten, kunt u de onderbouw van een verflaag voorzien.

==== Gaten en solderen ====
Alvorens de onderbouw in elkaar te lijmen, is het raadzaam eerst de gaten voor de eventuele chassisdelen aan te brengen. Het is tevens raadzaam vòòr de montage van de eventuele chassisdelen de draadjes hier aan te solderen, deze worden dan later weer aan het klemmenblok aangesloten. Denk aan het nummeren.

==== In elkaar zetten ====
Daarna kan de onderbouw simpel met een viertal klosjes in de hoeken in elkaar gelijmd worden (eventueel kan dit ook met kleine schroefjes). Om een goed resultaat te verkrijgen, is het aan te bevelen de onderbouw na het lijmen goed in elkaar te klemmen met lijmtangen.
{{Linkssectie begin
|Box= Info
|Kolommen= Ja
}}
{{Linkssectie tussenkop
|Koptekst= Internetwinkels
}}
{{Link conrad}}
{{Link extern
|Link= http://www.dickbest.nl/
|Omschrijving= Elektronica-internetshop Dick Best
}}
{{Link extern
|Link= http://www.leds-buy.nl
|Omschrijving= Elektronica-internetshop Leds-Buy
}}
{{Linkssectie tussenkop
|Koptekst= Diversen
}}
{{Link extern
|Link= http://www.floodland.nl/aim/info_module_connector_1.htm
|Omschrijving= Universele Connector, Huib Maaskant
}}
{{Link extern
|Link= http://faq.tweakers.net/cme/ledweerstand.html
|Omschrijving= Berekenen van de voorschakelweerstand van LED's
}}
{{Link extern
|Link= http://people.zeelandnet.nl/zondervan/bonte%20verzameling.html
|Omschrijving= Treinenpagina Klaas Zondervan, schema's e.d.
}}
{{Linkssectie kolom}}
{{Linkssectie tussenkop
|Koptekst= Encyclopedie artikelen:
}}
{{Link intern
|Link= E16.02.02 - LED voorschakelweerstand berekenen
|Linknaam= LED-voorschakelweerstand berekenen
}}
{{Link intern
|Link= E10.15.02 - Tekenen baanlayout schakeltableau
|Linknaam= Het tekenen van de baanlayout van het schakeltableau
}}
{{Link intern
|Link= E11.17 - Solderen
|Linknaam= Solderen
}}
{{Linkssectie einde
|Kolommen= ja
}}
{{Voettekst
|Vorige= E10.15 - Het schakeltableau
|Volgende= E10.15.02 - Tekenen baanlayout schakeltableau
}}
[[Categorie: Alles|B]]
[[Categorie: Artikel|B]]
[[Categorie: Baanbesturing|B]]
[[Categorie: Bedrading|B]]
[[Categorie: Digitale baanbesturing|B]]
[[Categorie: LED|B]]
[[Categorie: Praktijk|B]]
[[Categorie: Wissels|B]]

[[Categorie: Henk Phielix|B]]

Centrale voedingsleiding

2011-09-01T17:07:07Z

Rkoerts:

{{Koptekst
|Vorige= E10.13.04 - Systeem MIRACOS
|Volgende= E10.15 - Het schakeltableau
|Auteur= Ronald Koerts
|Niveau= Gevorderde
|Aantalwoorden= 00000
|Aantalplaatjes= 06
|Aantalfilmpjes= 00
}}
{{Inhoudsopgave|Links|Klein}}
Dit is een onderwerp dat bij beginners veel vragen oproept. Van '' 'wat is een ringleiding of centrale voedingsleiding?' '' tot '' 'Hoe moet ik een ringleiding aanleggen?' ''. Vroeger werd 'digitaal' verkocht met de opmerking dat 'maar twee draden genoeg waren om de gehele modelbaan aan te sluiten en te besturen'. Helaas is dat niet het geval; u heeft meerdere draden nodig om uw digitale baan te besturen. In dit artikelen proberen wij wat nadere uitleg te geven over ringleidingen oftewel centrale voedingsleidingen.

=== Ringleiding of centrale voedingsleiding? ===
De term 'ringleiding' dekt eigenlijk niet de gehele lading. Een andere term die gebruikt wordt is dan ook Centrale Voedingsleiding, afgekort CVL. Een ringleiding loopt namelijk vaak niet rond, maar meestal meer in de vorm van een boom, dus met een stam met aftakkingen.
{{Afbeelding
|Bestand= E10.14-01.jpg
|Grootte= 400px
|Volgnummer= E10.14-01
|Omschrijving= Voorbeeld ringleiding met bezetmelders
|Maker= Martin de Deugd
}}
=== Waarom een ringleiding of centrale voedingsleiding gebruiken? ===
Het gebruiken van een centrale voedingsleiding zorgt voor een beter treinbedrijf op uw baan. Het is niet zo dat kleine modelbanen geen centrale voedingsleiding nodig hebben en grote banen juist wel. Een kleine baan kan juist ook baat hebben bij een centrale voedingsleiding. Ook bij het bouwen met modules kan het heel gemakkelijk zijn om een centrale voedingsleiding te gebruiken. Er zijn ook Normen voor het aanleggen van een centrale voedingsleiding bij modules.

=== Mag een centrale voedingsleiding rondlopen? ===
Daarover verschillen nog de meningen en dit zorgt iedere keer voor een discussie op het Forum van Beneluxspoor.net. Het is aan te bevelen om een centrale voedingsleiding niet rond te laten lopen. Dit heeft geen wetenschappelijke basis maar is een aanbeveling, daar een gesloten lus zou kunnen werken als een 'afgestemde ontvangst-antenne' en daardoor gevoelig zou kunnen zijn voor stoorsignalen. De meest gebruikte vorm is een stam met aftakkingen, dit is voor de meeste banen de geschikte vorm. Ook is het aanleggen van de CVL in ster-vorm een mogelijkheid.

=== Hoeveel draden heeft een centrale voedingsleiding? ===
Dat ligt er aan hoeveel (en wat) u wilt aansluiten op een voedingsleiding. Voor iedere functie van de centrale voedingsleiding heeft u extra draden nodig. Hieronder volgt een overzicht van de meest gebruikte functies voor de centrale voedingsleiding:
::* [[#Voeding van de rails|Voeding van de rails]]
::* [[#Voeding van de ongedetecteerde stukken rails|Voeding van de ongedetecteerde stukken rails]]
::* [[#Voeding diverse decoders baanbesturing|Voeding diverse decoders baanbesturing]]
::* [[#Voeding verlichting gebouwen en straatverlichting|Voeding verlichting gebouwen en straatverlichting]]

==== Voeding van de rails ====
Voor de voeding van de rails zijn twee draden nodig. Hierop staat het (digitale) signaal. De meest gebruikte kleuren voor deze twee draden zijn: Bruin voor de massadraad en Rood voor de signaaldraad.

==== Voeding van de ongedetecteerde stukken rails ====
Deze voedingsdraad is alleen nodig als men Tweerail digitaal gebruikt en bezetmelders als terugmelding gebruikt. In deze draad wordt een diodeschakeling opgenomen. Aan één draad van de diodeschakeling kunnen dan alle ongedetecteerde stukken van de modelbaan aangesloten worden. De andere draad vanaf de diodeschakeling gaat naar de rode draad van de centrale. De kleur van de draad naar de diodeschakeling is meestal een aparte kleur zoals groen of blauw. Zie [[E16.03.03 - Diodeschakeling|Artikel E16.03.03 - Diodeschakeling]] voor meer informatie.

==== Voeding diverse decoders baanbesturing ====
De meeste decoders (wisseldecoders en seindecoders) hebben een extra aansluiting om stroom van een extra transformator te gebruiken (externe voedingspanning). Door de extra aansluiting hoeft u geen 'dure' digitale stroom te gebruiken voor het omzetten van de wissels en/of seinen. Meestal wordt deze stroom geleverd door een oude analoge treintransformator met een wisselspanning-uitgang. U kunt eventueel daarvoor ook een bekende blauwe Märklin analoge transformator gebruiken. De twee draden voor deze voeding hebben meestal de kleuren wit en zwart.

==== Voeding verlichting gebouwen en straatverlichting ====
Het geeft een sfeervolle uitstraling wanneer de gebouwen verlicht zijn en de straatverlichting aan is op de modelbaan. Deze verbruikers moeten allemaal gevoed worden. Nu is het vrij simpel om - als u toch aan het draden trekken bent - een tweetal extra draden mee te nemen.

==== Resumé ====
Als we alle functies d.m.v. de centrale voedingleiding willen voeden, dan hebben we het volgende aantal draden nodig:
::* 2 draden voor de railspanning
::* 1 draad voor ongedetecteerde secties
::* 2 draden voor voeding decoders
::* 2 draden voor verlichting gebouwen en straatverlichting
::* '''7 draden totaal'''
{{Afbeelding
|Bestand= E10.14-06.jpg
|Grootte= 750px
|Volgnummer= E10.14-02
|Omschrijving= Principeschema van de centrale voedingsleiding
|Maker= Ronald Koerts
|Type= Tekening
}}
==== Kan het met minder draden? ====
Ja en nee. In principe kan het met minder draden wanneer de digitale centrale die u heeft, gebruikt maakt van het zogenaamde 'Common Ground'-principe, oftewel gezamenlijke (of gemeenschappelijke) massa. Hierbij mogen alle massadraden vervangen worden door één gezamelijke massadraad.

'''LET OP!'''''' Dit mag alleen als uw digitale centrale hier geschikt voor is. Lees daarvoor de handleiding van uw digitale centrale.'''

=== Welke draad te gebruiken? ===
U kunt in principe iedere elektro-kabel of -draad gebruiken. Voor de hoofdaders zijn dikkere aders beter. Door het gebruik van dikkere aders voorkomt u (veel) spanningsverlies in de centrale voedingsleiding. Dat uit zich vooral in een lager voltage aan het eind van de centrale voedingsleiding en dus ook in een lagere spanning op de rails.
{{Afbeelding 2 naast elkaar
|Bestand= E10.14-02.jpg
|Grootte= 250px
|Bestand2= E10.14-03.jpg
|Grootte2= 250px
|Volgnummer= E10.14-03
|Omschrijving= Installatiedraad
|Bron= {{Bron conrad}}
|Volgnummer2= E10.14-04
|Omschrijving2= Schakeldraad
|Bron2= {{Bron conrad}}
}}
==== Hoofdaders ====
Voor de hoofdaders is stug installatiedraad, ook wel VD-draad of schakeldraad genoemd, het gemakkelijkst te gebruiken. Het is in meerdere kleuren en in een aantal diktes, zoals 1,5 mm² en 2,5 mm² te verkrijgen, o.a. bij de bekende bouwmarkten.

==== Aansluitingen ====
Voor de draden naar de rails, decoders en verlichting (lampjes en/of LED's) kunt u gewoon standaard modelspoorkabel of -draad van bijvoorbeeld 0,14 mm² te gebruiken.

=== Aanleg centrale voedingsleiding ===
Het aanleggen van een centrale voedingleiding is heel eenvoudig. U heeft geen bijzondere materialen en/of -gereedschappen nodig. Een goede (zij)kniptang, schroevendraaiers, een soldeerbout (en harskern-soldeertin), een klein mesje, kroonstenen en kleine schroefjes zijn voldoende.

==== Bevestigen ====
U kunt bijvoorbeeld vrij eenvoudig het installatiedraad met kroonstenen aan de onderbouw bevestigen. Met de kroonstenen kunnen ook eventueel de draden wat meer gespannen worden. Let op dat de draad met isolatie door de kroonsteen heen kan. De kleinere draden kunnen bijvoorbeeld met de kabelhouders van Conrad onder de baan geplakt worden.
{{Afbeelding 2 naast elkaar
|Bestand= E10.14-05.JPG
|Grootte= 250px
|Bestand2= E10.14-04.jpg
|Grootte2= 250px
|Volgnummer= E10.14-05
|Omschrijving= Voorbeeld kroonstenen en kabelhouders
|Maker= Ronald Koerts
|Volgnummer2= E10.14-06
|Omschrijving2= Voorbeeld centrale voedingsleiding
|Maker2= Beneluxspoor Forumgebruiker Ferry!
}}
==== Aansluitingen ====
Een aansluitingen maken op de hoofdaders, zoals bij het gebruik van installatiedraad, betekent het draad vrij maken van isolatie. Op de plek waar de koperkern vrij is van isolatie kunt u een aftakking aan de hoofdader solderen. Zorg er daarbij wel voor dat de draden na het solderen - dus tijdens het afkoelen - niet kunnen bewegen, anders krijgt u een zogenaamde koude las. De verbinding kan dan weer losgaan, en tevens loopt u de kans dat u zeer moelijk te vinden storingen in de voedingsaansluitingen krijgt.

=== Decoders zonder aansluiting voor hulpvoeding ===
Er zijn wisseldecoders, zoals de Roco 10775, zonder extra aansluiting voor een hulpvoeding. Deze wisseldecoders krijgen zowel het digitale signaal, als de spanning voor het omzetten van de wissels op één ingang. Met gebruik van meerdere wisseldecoders van dit type tegelijkertijd, is het verstandig om een extra aparte versterker, met eigen transformator (afgekort: 'trafo') aan te schaffen en deze versterker te koppelen aan het digitale systeem. Dan kunt u de wissels aansluiten op hun eigen CVL met digitale spanning.
{{Linkssectie begin
|Box= AlleenInfo
}}
{{Link intern
|Omschrijving= Encyclopedie artikel
|Link= E16.03.03 - Diodeschakeling
|Linknaam= De Diodeschakeling
|Opmerking= Extra informatie over niet bewaakte baanstukken
}}
{{Link conrad}}
{{Linkssectie einde}}
{{Gerelateerde termen
|Termen= Marklin, Maerklin, Mærklin
}}
{{Voettekst
|Vorige= E10.13.04 - Systeem MIRACOS
|Volgende= E10.15 - Het schakeltableau
}}
[[Categorie: Alles|C]]
[[Categorie: Artikel|Centrale voedingsleiding]]
[[Categorie: Baanbesturing|Centrale voedingsleiding]]
[[Categorie: Bedrading|C]]
[[Categorie: Digitale baanbesturing|Centrale voedingsleiding]]
[[Categorie: Ronald Koerts|C]]

Sjabloon:Bron conrad

2011-09-01T17:05:52Z

Rkoerts: Nieuwe pagina aangemaakt met '<includeonly> [http://www.conrad-electronic.nl/tt/?tt=920_21741_87491_&r= Website Conrad.nl] </includeonly><noinclude> ;Functie Met dit sjabloon voeg je een link n…'

<includeonly>
[http://www.conrad-electronic.nl/tt/?tt=920_21741_87491_&r= Website Conrad.nl]
</includeonly><noinclude>
;Functie
Met dit sjabloon voeg je een link naar conrad bijvoorbeeld onder een plaatje toe.

; Bijzonderheden en gedrag
Geen bijzonderheden
; Gebruik

<pre>
{{Bron conrad}}
</pre>
[[Categorie:Sjablonen categorie|Bron Conrad]]
</noinclude>

Het solderen

2011-09-01T17:03:53Z

Rkoerts:

__NOTOC__
{{Koptekst
|Vorige= E11.15 - Lasersnijden en -graveren
|Volgende= E11.18 - Etsen van seinen
|Auteur= Hans van de Burgt
|Auteur2= Maykel Kastelijn
|Niveau= Gevorderde
|Aantalwoorden= 00000
|Aantalplaatjes= 00
|Aantalfilmpjes= 00
}}
=== Basisprincipe van het solderen ===
Bij solderen worden twee of meerdere metalen delen aaneengehecht met soldeersel. Het soldeersel bestaat doorgaans uit soldeertin, dat onder sterk verwarmen wordt gesmolten en bij afkoelen een harde verbinding laat ontstaan.

=== Waarvoor te gebruiken? ===
De techniek kan worden toegepast om draadjes aan elkaar vast te maken, elektronische onderdelen op een printplaat te monteren, of rails, bovenleidingmasten en zelfs complete messing-modellen in elkaar te zetten.

=== Hoe maakt u een goede soldeerverbinding? ===
Om een goede soldeerverbinding te krijgen, moet u met het volgende rekening houden:
:* De te verbinden metaaloppervlakten moeten goed schoon zijn en vrij van oxide
:* Het soldeer moet gedurende korte tijd goed hebben gevloeid
:* Hiervoor is een hoge temperatuur nodig. Ga uit van een temperatuur die iets hoger ligt dan het smeltpunt van het soldeertin. Als hulpmiddel kan gebruik gemaakt worden van een vloeimiddel (flux)
:* De soldeerverbinding mag niet meer bewegen tijdens het afkoelen
:* Werk snel, dat geeft doorgaans een beter resultaat
:* Verwijder na afloop de eventueel toegepaste vloeimiddelen. Sommige hebben namelijk corrosieve eigenschappen, waardoor de soldeerverbinding op termijn beschadigd raakt

In het [[Solderen|artikel over Solderen]] vindt u een handleiding hoe u een goede soldering (soldeerlas) maakt.

=== Wat heeft u nodig? Het Gereedschap ===
Voor het maken van een goede soldeerverbinding heeft u verschillende gereedschappen nodig. De soldeerbout of beter de soldeerbouten dienen te beschikken over het juiste vermogen om de temperatuur te bereiken die voor uw soldeerklus of klussen nodig is. Daarnaast is het prettig als u snel kunt werken. Vooral bij elektronicaklussen, omdat de onderdelen maar betrekkelijk weinig warmte kunnen verdragen.

Binnen de modelbouw zijn meerdere typen soldeerklussen te onderscheiden, die elk vragen om specifiek gereedschap. Ga uit van de volgende 'klussen':
* Elektronica solderen
* Spoorstaven solderen
* Messing solderen

Elektronica solderen

Hierbij moet gedacht worden aan het solderen van draadjes aan elkaar en het solderen van elektronica onderdelen op een printplaat. Voor deze werkzaamheden is een soldeerbout van 15 tot 30 watt, voorzien van een fijne, puntige stift voldoende. Een model met een thermostaat verdient de voorkeur, maar is niet echt noodzakelijk.

Spoorstaven solderen

Om spanning van- en naar de modeltrein op de rails te krijgen is het mooier en gemakkelijker om een draadje aan de rails te solderen. Daarnaast kan het ook zijn dat u een spoorstaaf wilt fixeren aan de modulebak, dat kunt u doen door de spoorstaaf aan een messing spijker vast te solderen. Dit is wat zwaarder werkt omdat er veel metaal is dat tijdelijk snel verhit moet worden. Met een zwaardere soldeerbout van 40 - 100 watt met een wat grovere afgeplatte stift is dit goed te doen. Een alternatief is een weerstand-soldeerapparaat, maar deze zijn doorgaans erg duur. Op internet zijn een aantal bouwhandleidingen van een weerstand-soldeerapparaat te vinden.

Messing Solderen

Voor het solderen van messing-modellen kan gebruik worden gemaakt van een aantal soldeergereedschappen zoals:
* een soldeerbout,
* een gasbrander
* een weerstand-soldeerapparaat

De soldeerbout

Voor het solderen van messing-modellen is een soldeerbout van minimaal 40 Watt aan te raden. Zwaarder kan ook, maar hiervoor zijn niet altijd fijne punten leverbaar. Vraag bij uw gereedschaphandelaar naar zgn. 'Longlife'-stiften met een redelijk spitse punt. Deze punt dient een glad vlak te hebben van ongeveer drie mm, zodat u een wat groter contactvlak krijgt. De soldeerbout gebruikt u om de 'normale' onderdelen aan elkaar te zetten. 
Gebruik een niet corrosief vloeimiddel (b.v. S 65, '''GEEN S 39!!''') en soldeer zonder harskern. Ontvet de onderdelen eerst goed en zorg voor voldoende houvast aan het onderdeel. Te dicht bij de soldeerplaats vasthouden zult u vlug afleren ....

De Soldeerbrander

Dit apparaat werkt zeer snel en eenvoudig. Er zijn verschillende kwaliteiten leverbaar. '''Let op!!''' De goedkoopste 'penbrandertjes' (voor ongeveer €10 verkrijgbaar) zijn soms erg onbetrouwbaar en bijna nooit geheel gasdicht. '''Probeer deze dus alvorens u deze koopt, want bij lekken kunnen er gevaarlijke situaties ontstaan!''' Mocht u een dergelijk eenvoudig apparaat gebruiken, zorg dan voor een goede houder en een waxinelichtje voor het aansteken van de brander. Mocht u verdere plannen op soldeergebied hebben, dan loont de aanschaf van een staand regelbaar brandertje zich zeker. Deze kosten ongeveer €50 (prijspeil 2011), maar als u er een heeft, wilt u niet meer zonder (totdat u overstapt op een weerstand- soldeerapparaat ...). Ook de brander heeft zijn voor- en nadelen. Het voordeel is snelheid. U kunt vooral in combinatie met de genoemde soldeerverf erg snel werken. Een nadeel is vaak de hoge temperatuur.

Soldeerverf aan de achterzijde op een paar plaatsen aanbrengen en snel verhitten met een spitse vlam en de delen zitten vast zonder spanning of kromtrekken. Zoals vermeld is de hoge temperatuur ook vaak het nadeel van een brandertje. Een messing plaat is hier goed tegen bestand, maar dunne draad vaak niet! Ook in de buurt van kunststof-onderdelen kunt u de brander beter niet gebruiken! In alle overige gevallen werkt de brander na enige oefening vaak sneller en effectiever dan de soldeerbout.

Weerstandsolderen

Deze techniek heeft als vereiste een (prijzig, €200 tot €300 (prijspeil 2011) weerstand-soldeerapparaat(WSA). Bij een weerstand-soldeerapparaat wordt stroom door de te solderen onderdelen gevoerd. Deze stroom zorgt voor een zeer snelle plaatselijke verhitting van het werkstuk. Er is geen opwarmtijd en met soldeerverf werkt het ideaal snel en schoon. Al de modelbouwers die wij spreken met een WSA zweren er sindsdien bij.

=== Hulpmiddelen: extra handen ===
De delen moeten elkaar goed raken, zonder dat u ze met de handen moet vasthouden. U gebruikt beide handen voor het vasthouden van de bout en het soldeertin. Het 'vasthouden' van de onderdelen kan het werk lichter maken. Daarbij kan gedacht worden aan:
* Krokodillenklemmen
* De 'derde hand'

Krokodillenklemmen.

Dit zijn gewone klemmen met een platte bek. Daardoor kunnen ze bijna alle onderdelen vastpakken. De klemmen kunnen eventueel ook op flexibele stangen zitten en vast gemaakt worden aan de werkbank.

De 'derde hand'

Gebruik eventueel een 'derde hand'. Het nadeel van de soldeerbout is het verhitten van het geheel. Vaak kunnen onderdelen op andere plaatsen loslaten tijdens het solderen. Een goede oplossing is te vinden in het gebruik van natte watjes. Deze plaatst u om de omliggende onderdelen zodat deze niet los kunnen komen. U kunt hierdoor verbazend dicht op elkaar onderdelen solderen. Het verhitten van de onderdelen kan tot nog een probleem leiden, namelijk kromtrekken. Dit geld dan vooral bij het vastzetten van grotere onderdelen aan elkaar. Een voorbeeld is het solderen van dunne stelbalken aan het (stuk grotere) onderstel. U zet de delen daarom slechts op een paar plaatsen vast in plaats van het geheel over de volledige lengte te solderen.

Het voordeel van een bout t.o.v. een brandertje is de temperatuursbeheersing bij kleine onderdelen. Vooral dunne draad (of een zijwand!) kan daarbij snel te heet worden en daardoor erg slap worden. Draad kunt u zelfs verbranden. Bij het solderen van de zijwanden dus bij voorkeur de bout gebruiken. Resten soldeer kunt u met een schrapertje wegkrabben en de rest oppoetsen met de glasvezelpen. Probeer altijd zoveel mogelijk onderdelen vanuit plaatsen die niet in het zicht komen vast te zetten (binnenzijde). Hiermee is rekening gehouden in het ontwerp van de modellen.

=== Hulpmiddelen ===
Naast hulpmiddelen voor het vasthouden kunnen de volgende hulpmiddelen helpen het werk netter te maken, bijvoorbeeld door het koelen van onderdelen en het onderhouden van uw soldeerbout.
* watten
* sponsje
* vijltje

Watten

Het nadeel van de soldeerbout is het verhitten van het geheel. Vaak kunnen onderdelen op andere plaatsen loslaten tijdens het solderen. Een goede oplossing is te vinden in het gebruik van natte watjes. Deze plaatst u om de omliggende onderdelen zodat deze niet los kunnen komen. U kunt hierdoor onderdelen verbazend dicht op elkaar solderen. Het verhitten van de onderdelen kan tot nog een probleem leiden, namelijk kromtrekken. Dit geldt dan vooral bij het vastzetten van grotere onderdelen aan elkaar.

Sponsje

Om de stift tijdens het soldeerwerk schoon te krijgen, gebruikt u een '''vochtige''' spons. Bij gebruik van een te natte spons 'schrikt' het metaal (van de stift), en is deze eerder versleten. Dus u moet de spons zeer goed uitknijpen.

Vijltje

Zorg ervoor dat de soldeerbout altijd glad en schoon is. De meeste soldeerstiften zijn van koper. Een nadeel van koper is dat het door tin oxideert. Verwijder daarom regelmatig de zwarte oxidatielaag van de stift. U gebruikt hiervoor een vijl. Het verdient overigens ook aanbeveling om uw stift(en) regelmatig te vervangen.

=== Soldeer- en vloeimiddel ===
Behalve verschillend gereedschap, vragen de verschillende soldeerwerkjes ook aangepaste soldeertin en vloeimiddel.

=== Elektronica soldeerwerk ===
Voor soldeerwerk aan elektronische onderdelen en aan elektrische verbindingen gebruik u harskernsoldeer. Dit soldeertin bevat een ingebouwd vloeimiddel. Ieder elektronicazaak kan u aan dit type soldeertin helpen.

=== Spoorstaven solderen ===
Harskernsoldeer kan ook prima gebruikt worden voor het solderen van spoorstaven. Bij rails van nieuwzilver moet u de staven vooraf echter wel goed schoonschuren, anders vloeit het soldeer niet voldoende. Als dat niet helpt, gebruikt u een beetje zuurvrij soldeervet. Gebruik voor elektronische verbindingen echter nooit vloeibare flux of verdund fosforzuur.

=== Messing solderen ===
Allereerst willen wij u adviseren te werken met soldeerverf of soldeer pasta! Dit is het ideale soldeermiddel voor messing bouwsets. Soldeerverf is een mengsel van soldeervloeistof en gemalen tin. Soldeerpasta is een dikkere variant ervan welke u kunt verdunnen tot 'verf'. U brengt deze soldeerverf met een kwastje aan op de juiste plaats en verhit het met een soldeerbout, vlam of WSA. Even wachten tot het tin vloeit (gaat koken) en af laten koelen. U zult zien dat er slechts een zeer dun laagje soldeer achterblijft welke u gemakkelijk met de glasvezelpen verwijdert. Het materiaal laat nagenoeg geen resten achter en het restant vloeimiddel laat zich met een sopje zeer eenvoudig verwijderen. Bij normaal soldeer heeft u kans op meer overtollig tin en dient u het object warmer te maken, door het meestal hogere smeltpunt.
{{Linkssectie begin
|Box= AlleenInfo
}}
{{Linkssectie tussenkop
|Koptekst= Encyclopedie:
}}
{{Link intern
|Link= Solderen
|Linknaam= Handleiding voor het solderen
}}
{{Linkssectie tussenkop
|Koptekst= Op internet is veel extra informatie over het solderen te vinden. Hieronder staan een paar websites:
}}
{{Link extern
|Omschrijving= Website Rainer Lüssi
|Link= http://www.stayathome.ch
}}
{{Link extern
|Omschrijving= Website MKmodelstudio
|Link= http://www.mkmodelbouwstudio.nl/index.htm
}}
{{Link conrad}}
{{Linkssectie einde}}


:En [http://store.curiousinventor.com/guides/how_to_solder hier] vindt u ook interessante informatie over het solderen, en is tevens een filmpje over het solderen te zien.

{{Voettekst
|Vorige= E11.15 - Lasersnijden en -graveren
|Volgende= E11.18 - Etsen van seinen
}}

[[Categorie: Alles|S]]
[[Categorie: Artikel|Solderen]]
[[Categorie: Bedrading|Solderen]]
[[Categorie: Praktijk|Solderen]]
[[Categorie: Technieken|Solderen]]
[[Categorie: Hans van de Burgt|S]]
[[Categorie: Maykel Kastelijn|S]]

DC-Car

2011-08-14T12:27:41Z

Rkoerts:

{{Koptekst
|Vorige= E12.02.03 - Systeem Dinamo / MCC
|Volgende= E12.02.05 - Systeem InfraCar
|Auteur= Ronald Koerts
|Niveau= Gevorderde
|Aantalwoorden= 00000
|Aantalplaatjes= 00
|Aantalfilmpjes= 00
}}
Dit systeem is ontwikkeld door de heer Claus Ilchmann. Na een bezoek aan Miniatur Wunderland in Hamburg, besloot de heer Ilchmann tot het ontwikkelen van een eigen systeem om voertuigen te laten rijden. Dit op basis van het bekende Faller Car System (FCS).

=== Het principe ===
Het DC-Car-systeem gaat uit van het besturen van de modelvoertuigen d.m.v. een decoder. De decoder krijgt de opdrachten via een infraroodsignaal. Hierdoor is het mogelijk - zonder de standaard onderdelen van het Faller Car System, zoals een stopplaats - de voertuigen te laten rijden. De voertuigen volgen gewoon de standaard rijdraad of magneetstrip.

Het DC-Car-systeem kan zonder computer(s) bestuurd worden. Het werkt helemaal met bouwstenen onder de baan en extra infrarood-LED's die de benodigde commando's uitzenden. Zo kan er bij een kruising de opdracht 'knipperlicht aan' uitgezonden worden, waardoor de voertuigen die afslaan automatisch het knipperlicht aan doen. Hetzelfde geldt natuurlijk bij een tunnel. Vòòr de tunnel kan een Infrarood-LED het commando 'lichten aan' uitzenden en na de tunnel lichten uit'.

==== Commando's ====
De commando's waarop de decoder in de voertuigen reageren zijn standaard DCC. Daardoor is het mogelijk om met een DCC-Centrale de decoder(s) te programmeren.

==== Centrale ====
Met een DCC-Centrale is het mogelijk de modelvoertuigen te programmeren en te besturen. Diverse, veel gebruikte centrales, zijn getest door de ontwikkelaars van DC-Car. Met een paar eenvoudige Infrarood-LED's kan een centrale gebruikt worden om te programmeren. Om de hele baan te kunnen aansturen d.m.v. een centrale, moet er een speciale print (DCC-Booster) tussengevoegd worden en dient in het voertuig een iets andere infrarood-ontvanger ingebouwd te worden.

==== Computer ====
Daarnaast kan via de centrale ook aan computerbesturing gedaan worden. Er is een mogelijkheid om, via een speciale print, de voertuigen zonder centrale direct d.m.v. de computer te besturen. Deze is dan met het computerprogramma 'WinDigiPet' aan te sturen.

Het systeem om de voertuigen aan te sturen via de computer, is gebaseerd op het systeem InfraCar. Daardoor zijn de decoders van de twee systemen compatible met elkaar. De decoders van DC-Car hebben een modus om met InfraCar te werken. Dit is gekomen doordat het InfraCar-protocol vrij beschikbaar was en daardoor voor de ontwikkeling van DC-Car gebruikt kon worden.

==== Terugmelding ====
Net als bij het andere systeem van MCC, dient er bij het besturen van de voertuigen via de computer, een soort van terugmelding van de positie van de voertuigen te zijn. Dit kan gewoon, net als bij de andere systemen, via Reedcontacten of Hall-sensoren, in combinatie met S88-terugmelding.

==== Anti-bots-systeem ====
Het standaard aanwezige anti-bots-systeem zorgt ervoor dat, wanneer een voertuig een voorliggend voertuig te dicht nadert, het automatisch remt of stopt. Hierdoor worden ongelukken en botsingen voorkomen.

==== Stopplaatsen ====
Een stopplaats kan gerealiseerd worden met een Infrarood-LED en een functiebouwsteen die het commando 'stop' uitzendt. Door de functiebouwsteen via de Infrarood-LED het commando 'rijden' te laten geven, zal het voertuig weer gaan rijden.

==== Van rijrichting veranderen ====
Met standaard 'wissels' en speciale wissels van DC-Car zelf, kan van richting worden veranderd, zoals dat gaat bij het Faller Car System. Daarnaast kunnen, net als bij stopplaatsen met een Infrarood-LED, de auto's afgeremd worden voor de bocht, de knipperlichten aan- en uitgezet worden, enzovoort.

=== Ombouwen ===
Net als bij het MCC-systeem moeten de voertuigen naar DC-Car omgebouwd worden. Alle speciale componenten, zoals decoders, zijn in Nederland en Duitsland te verkrijgen. Enige handigheid met solderen bij het ombouwen van een voertuig is wel vereist.
----
====== Meer informatie: ======

Hieronder staan een aantal links naar websites met veel informatie over het Faller Car System en het DC-Car system.
:{|
| [http://www.faller.de Website Faller]
|-
| [http://www.miniatuura.nl/ Website MiniatuurA]
| Website met veel informatie over DC-Car
|-
| [http://wiki-nl.dc-car.de/ De DC-Car Wiki]
| (Nederlands / Duitstalig)
|-
| [http://www.projectnijkerk.nl/ Project Nijkerk met kostenoverzicht DC-Car]
|}

{{Voettekst
|Vorige= E12.02.03 - Systeem Dinamo / MCC
|Volgende= E12.02.05 - Systeem InfraCar
}}
[[categorie: Alles|S]]
[[Categorie: Artikel|DC-Car]]
[[categorie: Baanbesturing|DC-Car]]
[[Categorie: Car Systems|DC-Car]]
[[Categorie: Detectie|S]]
[[categorie: Miniatuurvoertuigen|DC-Car]]
[[categorie: Scenery|DC-Car]]
[[Categorie: Ronald Koerts]]

UIC-codering rollend materieel

2011-08-14T12:09:31Z

Rkoerts:

{{Koptekst
|Vorige= Trefwoorden - Z
|Volgende= De Galerie
|Niveau= Beginner
|Aantalwoorden= 00000
|Aantalplaatjes= 00
|Aantalfilmpjes= 00
}}
{{Inhoudsopgave|Links|Klein|GeenTekst}}
== '''Personenrijtuigen''' ==
=== Inleiding ===
Elke bak van een treinstel en ieder los rijtuig is voorzien van een markering die ook wel bekend is als 'bakcode'. Deze bakcodes geven aan wat voor type rijtuig het is en welke voorzieningen aan boord zijn. Bakcodes zijn samengesteld uit hoofdletters (die betrekking hebben op het interieur ofwel de binnenkant) gevolgd door kleine letters (die betrekking hebben op het exterieur ofwel de buitenkant). Afwijkend van deze regel zijn de kleine letter 'm' (deze wordt voor de hoofdletters geplaatst) en de kleine letter 's' (deze wordt alleen bij ICM ook vòòr de hoofdletters geplaatst, bij andere materieeltypes ná de hoofdletters). Merk overigens op dat niet alle letters altijd (consequent) worden gebruikt. Voor goederenwagens wordt een ander (internationaal) codeerschema (UIC) gebruikt. Voorbeelden: 'ABk' is een kopbak met eerste en tweede klas, 'mB' is een aangedreven rijtuig tweede klas en een 'BDs' is een stuurstandrijtuig tweede klas met bagageruimte.

=== Hoofdletters ===
* A: Eerste klas afdeling
* B: Tweede klas afdeling
* C: Derde klas afdeling
* D: Bagage-/dienstruimte
* F: Fietsenafdeling
* K: Keukenafdeling
* P: Postafdeling
* WL:'Wagon Lits, slaaprijtuig
* WR:'Wagon Restaurant', restauratierijtuig

=== Kleine letters ===
* m: rijtuig met aandrijving / motorbak
* c: 'couchette', afdeling is ingericht om in te slapen
* f: afdeling is ingericht voor stalling van fietsen
* k: koprijtuig van een treinstel/treinstam (niet gebruikt bij getrokken rijtuigen, met uitzondering van DDM)
* r: afdeling is ingericht als restauratie
* s: rijtuig met stuurstand (niet gebruikt bij treinstellen)
* v: tegenwoordig een rijtuig met een verdieping, vroeger doorloopkop met vouwbalgen
* z: zonder toilet
----
=='''Goederenwagens'''==
=== In gebruik bij de NS tot 1 oktober 1964 ===
==== Normale open wagens (UIC: E) ====
* GTM: houten kolenwagen
* GTO: stalen ORE-kolenwagen
* GTU: stalen kolenwagen

====Speciale open wagens (UIC: F)====
* Eds, Fds: open onderlosser
* Fads: open zijlosser
* F-v, Fs-v: kiepwagen

==== Normale gesloten wagens (UIC: G) ====
* CHD, (X-)CHE: van de HSM en SS overgenomen wagens
* CHDG: voor graanvervoer
* CH(R)M
* GW: groepswagen voor stukgoederenvervoer
* S-CHH: in Hongarije gebouwde wagen
* S-CHO: ORE-wagen
* CHO(M): van Duitsland overgenomen wagen
* S-CHR: groentewagen
* X-CHG: in Tsjechoslowakije gebouwde wagen
* (X-)CHR: van de HSM en SS overgenomen groentewagens
* Ghs: groentewagen, ex-GW
* Hbs: grootvolumewagen

==== Speciale gesloten wagens (UIC: H) ====
* S-CHK: met kopdeuren
* X-CHGZ: voor graanvervoer, met losluiken
* Hbcs: grootvolumewagen, met kopdeuren
* Hbis: schuifwandwagen

==== Koelwagens (UIC: I) ====
* CHIB: voor banenenvervoer
* S-CHI: geïsoleerde wagen
* S-CHIZ: voor zeevisvervoer
* S-CHV: voor vleesvervoer
* S-CHVO, Ibces: ORE-koelwagen, voor vleesvervoer
* Ies: ORE-koelwagen

==== Normale platte wagens op vaste assen (UIC: K) ====
* GZM: zandwagen
* H: rongenwagen met stalen rongen
* HL
* LW: rongenwagen met houten rongen
* LWB
* LWG
* LWP
* S-LWO: ORE-rongenwagen
* (S-)LWR

==== Speciale platte wagens op vaste assen (UIC: L) ====
* HBU: drieassige wagen
* HHD: laadkistenwagen, voor drie laadkisten
* HO
* HOL
* MW: drieassige marmerwagen
* (S-)HH: laadkistenwagen, voor vier laadkisten
* Lacs: drieassige dubbeldekwagen, voor autovervoer

==== Normale platte wagens op draaistellen (UIC: R) ====
* S-HTS: ORE-rongenwagen
* (S-)HTSV: zgn. Allan-wagen

==== Wagens met beweegbaar dak (UIC: T) ====
* GRU: dekzeilwagen
* GSD: schuifdakwagen
* Tb: luikendakwagen
* Te-t: roldakwagen
* Uds-v: zwenkdakwagen

==== Overige wagens (UIC: U) ====
* KW: zesassige kuilwagen
* Ld: tweeassige kuilwagen
* Saad: achtassige kuilwagen
* Sds: vierassige kuilwagen
* U, Ubcs, Uces, Ucs, Ucs-y: silowagen

=== UIC ===
===== Type E - Open Wagens =====
Het typenummer na de 'E' is als volgt opgebouwd:
a = Met 4 assen
aa = Met 6 of meer assen
c = Lossen door middel van luik in de vloer
k = Maximale lading op C-routes van minder dan 20 ton
Maximale lading op C-routes van minder dan 40 ton (Ea)
Maximale lading op C-routes van minder dan 50 ton (Eaa)
kk = Maximale lading op C-routes van tussen de 20 en 25 ton
Maximale lading op C-routes van tussen de 40 en 50 ton (Ea)
Maximale lading op C-routes van tussen de 50 en 60 ton (Eaa)
l = Niet opzij kiepbaar
m = Laadlengte van minder dan 7,7 m
Laadlengte van minder dan 12 m (Ea en Eaa)
n = Maximale lading op C-routes van meer dan 30 ton
Maximale lading op C-routes van meer dan 60 ton (Ea)
Maximale lading op C-routes van meer dan 75 ton (Eaa)
o = Niet kiepbaar via kopschotten
s = Maximale snelheid van 100 km/uur

===== Type F - Zelflossers =====
a = Met 4 assen
aa = Met 6 of meer assen
b = Grootvolumewagen met enkele assen en meer dan 45 m³ inhoud
c = Lossen door middel van zwaartekracht, doseerbaar, onderzijde van vloer meer dan 70 cm boven de rails
cc = Lossen door middel van zwaartekracht, doseerbaar, onderzijde van vloer minder dan 70 cm boven de rails
kk = bij wagens met 4 assen: lastgrens tussen 40 en 50 ton
l = Lossen door middel van zwaartekracht, gelijktijdig aan twee zijden, hoogliggend
ll = Lossen door middel van zwaartekracht, onderzijde van vloer is minder dan 70 cm boven de rails
n = bij wagens met 2 assen: Lastgrens meer dan 30 ton
bij wagens met 4 assen: Lastgrens meer dan 60 ton
bij wagens met 6 assen: Lastgrens meer dan 75 ton
Maximale lading van meer dan 60 ton (Fa)
pp = Lossen door middel van zwaartekracht, onderzijde van vloer is minder dan 70 cm boven de rails, geen roostervloer
rr = Uitrusting en leidingen voor verwarming met stoom
s = Maximale snelheid van 100 km/uur
z = Mulden kiepwagen
zz = Bij Fb-wagens: 'Kübelwagens'
zz = Bij Fal-wagens: met stoomverwarmingsleiding en verwarmingsinstallatie voor het verhitten van de cilinders.

===== Type G - Gesloten wagens =====
a = Bevat 4 assen
b = Bij grootvolume wagens met enkele assen, een laadlengte van meer dan 12 m en volume van meer dan 70 m³
g = Voor granen
h = Voor groentes (geen conditionering mogelijk)
kk = Maximum lading op C-routes van minder dan 20 ton
m = Laadlengte van minder dan 9 m
o = Laadlengte van minder dan 12 m en volume groter dan 70 m³
s = Maximale snelheid van 100 km/uur

===== Type H - Gesloten wagens met schuifwanden =====
a = Met 4 assen
b = Bij wagens met 2 assen is de lengte van de laadruimte tussen 12 m en 14 m en een volume van meer dan 70 m³
bb = Bij wagens met 2 assen is de lengte van de laadruimte meer dan 14 m en bij 4 assen meer dan 22 m
f = Geschikt voor vervoer op veerboten
g = Geschikt voor vervoer van containers
i = Met verschuifbare zijwanden
ii = Versterkte verschuifbare zijwanden
j = Met schokdemperinrichting
k = Maximale lading op C-routes minder 20 ton
kk = Maximale lading op C-routes tussen de 20 ton en de 25 ton
l = Met beweegbare tussenwanden
ll = Met verplaatsbare tussenwanden
m = Lengte laadruimte minder dan 9 m
n = Maximale lading op C-routes van meer dan 28 ton
p = (gedeeltelijk) zonder zij- en kopschotten
rr = Uitrusting en leidingen voor verwarming met stoom
s = Maximale snelheid van 100 km/uur
ss = Maximale snelheid van 120 km/uur
x = Inzet vooral in werkverkeer

===== Type I - Koelwagens =====
===== Type K - Platte 2-assige wagens voor algemene toepassingen =====
b = Lange rongen
g = Geschikt voor vervoer van containers
i = Met beweegbare afdekking (huif) en vaste kopschotten
j = Met schokdemperinrichting
k = Maximale lading op C-routes minder 20 ton
kk = Maximale lading op C-routes tussen de 20 ton en de 25 ton
l = Zonder rongen
m = Lengte laadruimte langer dan 9 m maar korter dan 12 m
mm = Lengte laadruimte langer dan 9 m
n = Maximale lading op C-routes van meer dan 30 ton
o = Met vaste zij- en kopschotten
p = (gedeeltelijk) zonder zij- en kopschotten
s = Maximale snelheid van 100 km/uur
ss = Maximale snelheid van 120 km/uur
x = Inzet vooral in werkverkeer

===== Type L - Platte 2-assige wagens voor specifieke toepassingen =====
a = Gelede wagens (met 3 assen)
aa = Wagen-eenheid (met 4 assen)
b = Draagwagen voor containers en wissellaadbakken
d = Enkel-laags wagen voor vervoer van vrachtwagens e.d.
e = Dubbel-deks wagen voor vervoer van auto's
f = Geschikt voor veerboten naar Groot Brittannië
g = Geschikt voor vervoer van containers
i = Met beweegbare afdekking (huif) en vaste kopschotten
j = Met schokdemp-inrichting
k = Maximale lading minder dan 20 ton per enkele wagen
kk = Maximale lading tussen de 20 en 25 ton per enkele wagen
l = Zonder rongen
m = Laadlengte bij enkele wagens tussen de 9 m en 12 m bij gekoppelde wagens/wagenéénheden:
lengte laadruimte langer dan 18 m en kleiner dan 22 m
mm = Laadlengte van minder dan 9 m
n = Een maximale lading van 30 ton bij enkele wagens
p = Zonder schotten
q = Met elektrische verwarmingsleiding voor alle spanningssoorten
r = Wagen-eenheid met laadlengte van meer dan 27 m
s = Maximale snelheid van 100 km/uur
ss = Maximale snelheid van 120 km/uur

===== Type R - Platte 4-assige wagens voor algemene toepassingen =====
b = Laadlengte van meer dan 22 m
e = Met klapbare zijschotten
g = Geschikt voor vervoer van containers
i = Met beweegbare afdekking (huif) en vaste kopschotten
l = Zonder rongen
kk = Maximale lading op C-routes tussen de 40 en 50 ton
mm = Met laadlengte van minder dan 15 m
n = Maximale lading op C-routes van meer dan 60 ton
oo = Met vaste kopschotten met hoogte van meer dan 2 m
p = Zonder kopschotten
s = Maximale snelheid van 100 km/uur
ss = Maximale snelheid van 120 km/uur

===== Type S - Platte 4-assige wagens voor specifieke toepassingen =====
a = Met draaistellen met 3 assen
d = Voor vervoer van motorvoertuigen / opleggers etc.
f = Geschikt voor veerboten naar Groot Brittannië
ff = Voor vervoer in Groot Brittannië en vervoer ervan naar de UK via de Kanaaltunnel
g = Voor vervoer van containers tot 60 voet (60”)
gg = Voor vervoer van containers met een totale lengte van meer dan 60 voet (60”)
h = Voor transport van liggende staalrollen
i = Met beweegbare afdekking (huif) en vaste kopschotten
l = Geen rongen
mm = Laadlengte van minder dan 15 m bij 4 assen
Laadlengte van minder dan 18 m bij 6 assen
Laadruimte van meer dan 27 m bij wageneenheden
n = Maximale lading van meer dan 75 ton bij 6 assen
p = Zonder schotten
r = Gelede wagen
s = Maximale snelheid van 100 km/uur
ss = Maximale snelheid van 120 km/uur

===== Type T - Zwenkdakwagens =====
a = Met 4 assen
g = Voor granen
l = Lossen door middel van zwaartekracht, niet beïnvloedbaar, onderzijde van vloer meer dan 70 cm boven de rails
n = Maximale lading op C-routes van meer dan 60 ton (Ta)
oo = Lossen door middel van zwaartekracht, onderzijde van vloer minder dan 70 cm boven de rails
pp = Lossen door middel van zwaartekracht, onderzijde van vloer meer dan 70 cm boven de rails
s = Maximale snelheid van 100 km/uur

===== Type U - Speciale wagens =====
a = Met 4 assen
aa = Met 6 of meer assen
c = Lossen door middel van gecomprimeerde lucht en/of luchtdruk
d = Lossen door middel van zwaartekracht, doseerbaar, onderzijde van de vloer is meer dan 70 cm boven de rails
dd = Lossen door middel van zwaartekracht, doseerbaar, onderzijde van de vloer is minder dan 70 cm boven de rails
f = Geschikt voor veerboten naar Groot Brittannië
g = Voor granen
i = Laag laad platform
k = Maximale lading op C-routes van minder dan 20 ton
Maximale lading op C-routes van minder dan 40 ton (Ua)
Maximale lading op C-routes van minder dan 50 ton (Uaa)
kk = Maximale lading op C-routes van tussen de 20 en 25 ton
Maximale lading op C-routes van tussen de 40 en 50 ton (Ua)
Maximale lading op C-routes van tussen de 50 en 60 ton (Uaa)
l = Lossen door middel van zwaartekracht, niet doseerbaar, onderzijde van de vloer is meer dan 70 cm boven de rails
ll = Lossen door middel van zwaartekracht, niet doseerbaar, onderzijde van de vloer is minder dan 70 cm boven de rails
n = Maximale lading op C-routes van meer dan 30 ton (2-assen)
Maximale lading op C-routes van meer dan 40 ton (3-assen)
Maximale lading op C-routes van meer dan 60 ton (Ua)
Maximale lading op C-routes van meer dan 75 ton (Uaa)
o = Lossen door middel van zwaartekracht, onderzijde van vloer meer dan 70 cm boven de rails,
geen gebruik van transportbanen mogelijk
oo = Lossen door middel van zwaartekracht, onderzijde van vloer minder dan 70 cm boven de rails,
geen gebruik van transportbanen mogelijk
p = Lossen door middel van zwaartekracht, onderzijde van vloer meer dan 70 cm boven de rails, geen roostervloer
s = Maximale snelheid van 100 km/uur
ss = Maximale snelheid van 120 km/uur

===== Type X =====
===== Type Z - Ketelwagens =====
a = Met 4 assen
c = Lossen door middel van gecomprimeerde lucht of luchtdruk
e = Met verwarmingsapparatuur
f = Geschikt voor veerboten naar Groot Brittannië
ff = Geschikt voor vervoer naar Groot Brittannië via Kanaaltunnel
n = Maximale lading op C-routes van meer dan 30 ton (2-assen)
Maximale lading op C-routes van meer dan 40 ton (3-assen)
Maximale lading op C-routes van meer dan 60 ton (Za)
g = Voor verzegeld of vloeibaar gemaakte gassen of gassen die vloeibaar zijn onder druk
kk = Maximale lading op C-routes tussen de 20 ton en 25 ton
Maximale lading op C-routes tussen de 40 ton en 50 ton (Za)
Maximale lading op C-routes tussen de 50 ton en 60 ton (Zaa)
s = Maximale snelheid van 100 km/uur

{{Voettekst
|Vorige= Trefwoorden - Z
|Volgende= De Galerie
}}
[[Categorie: Alles]]
[[Categorie: Artikel|UIC-codering rijdend materieel]]
[[Categorie: Algemeen|UIC-codering rijdend materieel]]
[[Categorie: Afkortingen|UIC-codering rijdend materieel]]

Zeeschuim kweken

2011-08-08T11:24:23Z

Rkoerts:

__NOTOC__
{{Koptekst
|Vorige= E06.07.05 - Teloxys Aristata Ecume de Mer / Zeeschuim
|Volgende= E06.07.05.02 - Bomen maken van zeeschuim
|Auteur= Huub van Ginhoven
|Niveau= Beginner
|Aantalwoorden= 00000
|Aantalplaatjes= 07
|Aantalfilmpjes= 00
}}
{{Inhoudsopgave|Links|Klein}}
=== Kweek uw eigen modelbouwbomen van Zeeschuim, 'Teloxis Aristata' ===
Als u beseft wat u voor een doos met Zeeschuim neer moet tellen, dan loont het om u te verdiepen in het zelf kweken. Voor minder dan de helft van het geld heeft u straks een veelvoud aan planten. Het eerste jaar en jouw eerste keer dat u het gaat 'proberen', is meestal het moeilijkst. Het is heel wat anders dan modelbouwen wat u aan het doen bent, en dat heeft niet iedereen in de vingers. Maar een ieder kan het leren!

In 2007 begonnen met een teleurstellend resultaat. Drie weken nadat in april al buiten gezaaid was, begon er wel onkruid te groeien, maar zo te zien kwam de Teloxis niet op. Toch maar het onkruid gaan wieden. Had bij de jonge Zeeschuimplantjes geen blaadjes verwacht en dacht dat het ook onkruid was… geen één plantje heeft het overleefd. Daar lieten we het niet bij zitten. In 2008 ging het al wat beter, in 2009 was er een goede opbrengst en dit seizoen van 2010 is spontaan veel zaad opgekomen, dat vorig jaar van de planten afgevallen was bij het oogsten en in de tuin is blijven liggen. Zonder dat er naar omgekeken werd, en zonder enige bescherming geplaatst te hebben, was er weer een tuin vol kostbaar 'onkruid', Teloxis Aristata!

[[bestand:Teloxis_kweek01.jpg|600px]] 
E06.07.02.02-01 Afbeelding: Huub van Ginhoven 
In Zuidelijk Europa groeit deze plant in het wild en wordt daar als onkruid aangeduid. Hier in de Benelux kunnen wij ze ook verbouwen, maar dan wel met wat extra zorg

=== Wat is de beste omgeving voor de kweek van Zeeschuim? ===
Als u een tuin heeft is dat een voordeel, vooral als deze vrij zonnig ligt. Heeft u geen tuin, dan is het binnen mogelijk, alleen met minder goed resultaat. De planten moeten veel licht hebben. Zet u ze bij een raam, dan groeien ze naar het licht toe, dus krijgen ze ietwat kromme, iele, langgerekte stammen. Ook zijn binnenplanten minder 'vol' dan buitenplanten.

=== Het begint allemaal met wat zaad ===

Het zaad is hier in Nederland al jaren verkrijgbaar bij [http://www.vreeken.nl Vreeken’s Zaden] te Dordrecht. Of via E-mail: info(bij)vreeken.nl (vervang (bij) door @). Dan betaalt u slechts €1,90 (prijspeil 2010, excl. verzendkosten) per zakje. Als u al eens wat Zeeschuimtakken aangeschaft had, kunt u daar het zaad van gebruiken. Let wel, hoe ouder het zaad, des te minder goede opkomst. Zorg dat u het zaad binnen hebt vóór het zaai- en groeiseizoen, dat zo rond eind april, begin mei aanvangt en tot eind augustus, begin september duurt.

=== Benodigdheden: ===

Binnenkweek en voortrekken:

:*Kweekbakje
:*Bloempotten
:*Plantenbakken
:*Zaai- en stekgrond
:*potgrond
:*satéstokjes
:*plantenstokken

Buitenkweek:

:*tunnelfolie
:*kippengaas of pvc-buis
:*satéstokjes
:*plantenstokken
:*mooi weer

=== Het seizoen verlengen door voor te trekken ===
U kunt het groeiseizoen verlengen door de planten binnenshuis voor te trekken in de kweekbak. Dat kunt u al omstreeks half april doen. Dan is het buiten nog te guur om al te gaan zaaien. Wanneer de tijd rijp is om buiten te zaaien, zo rond begin mei, hebben jouw stekjes al een redelijke voorsprong en zal de opbrengst groter zijn. Wanneer de eerste blaadjes verschijnen, kunt u met het verspenen beginnen.

Regel één is dat u niet te dik moet zaaien, dit is een echte beginners-valkuil. Vermeng het zaad met geel, droog zand en strooi dit zo dun mogelijk uit. U kunt dan aan het witte zand op de donkere aarde zien weer u gebleven bent met strooien. Regel twee: gebruik niet direct alle zaad, maar neem er eerst een gedeelte van. Probeer niet direct van duizend zaadjes ook duizend plantjes te willen kweken; u heeft aan enkele tientallen planten genoeg om heel veel modelbomen te maken. Tevens kunt u het zaaien over enkele weken verspreiden, vanaf half april tot half mei. Zo vermijd u dat door een koud, nat voorjaar de complete teelt mislukt. Komen de plantjes boven de zaaigrond, dan kunt u ze al snel verspenen. Daarmee dunt u ze direct uit, zodat ieder stekje genoeg licht, lucht en voeding krijgt.

[[bestand:Teloxis_kweek02.jpg|600px]] 
E06.07.02.02-02 Afbeelding: Huub van Ginhoven 
Hier zijn stekjes in een kweekbakje uitgeplant. Later kunnen ze uitgezet worden in de volle grond, of desgewenst in bloembakken.

In deze kleine bakjes en potjes kunnen de plantjes voorlopig verder groeien. Houd ze warm, dek ze af met doorzichtige folie of plastic. De meeste kweekbakjes hebben al een doorzichtige kap. Bij mooi weer kunt u ze overdag al buiten zetten. Houd de grond vochtig, maar niet te nat. Met een plantenspuit kunt u beter doseren dan met een gieter. Heeft u het Zeeschuim voorgekweekt, dan kunt u ze vanaf begin mei uitplanten, of, wanneer u binnen in potten wilt kweken:

=== Binnen kweken in potten/bloembakken ===
De valkuil van velen is dat men het zaad uitstrooit in een bloembak en alles dat opkomt ook te willen laten uitgroeien tot volwaardige modelbomen. Beter is om alle plantje enkele malen te verspenen en in steeds grotere bloempotten te verplanten. Potgrond voldoet, geef niet teveel water en laat de grond niet uitdrogen. Niet een kleine plant direct in een grote pot zetten, dan gaan de wortels woekeren en krijgt u een miezerige plant. Zet elke plant zo licht mogelijk, draai de pot zo nu en dan om, om de andere kant ook het licht te gunnen. Geef ook, vooral binnen, elke plant voldoende ruimte, minstens 20 cm van elkaar af plaatsen.

=== Buiten zaaien ===
Vanaf begin mei kunt u buiten ter plekke zaaien, doe dit ook weer met droog wit zand en niet alles tegelijk! Vooraf hoeft u alleen de grond wat los te maken, bemesting is niet nodig en niet goed. Strooi het zaad zo dun mogelijk uit en druk dit lichtjes aan. Het vochtig houden van de bovenste laag is nu de grootste zorg. Omdat het fijne zaad niet te diep mag liggen, loopt u het risico dat de boel uitdroogt bij te droge grond. Het is aan te bevelen er wat jutezakken, oude lappen of vliesdoek over te leggen, deze kunt u vochtig houden door te gieten met een fijne broes. Na ongeveer zeven tot 10 dagen, kan dit doek eraf. Ondanks het feit dat u dun gezaaid hebt, zullen de kleine stekjes, mits goede opkomst, ook weer te dicht op elkaar staan. Dun ze uit op 15 á 20 cm. Gooi de uitgetrokken plantjes weg, of plant ze weer uit op een lege plek.

=== Bescherming tegen weer en wind ===
In het voorjaar, maar ook aan het eind van het groeiseizoen, kunnen slagregens en harde wind de kwekerij dwarsbomen. Het zou ideaal zijn wanneer u een kweektunnel zou kunnen maken van wat pvc-buis voor elektra of kippengaas en vliesdoek of plastic folie. Zo beschermt u de planten en de groei gaat sneller. De buizen buigt u over een bedje van 100 á 120 cm breed, daarover kunt u de folie spannen met wasknijpers of klemmen. Zorg wel dat u elke dag even de folie omhoog kunt doen om te gieten bij droogte, te wieden bij onkruid, kortom om zorg te besteden aan de plantjes om zo een voorspoedige groei te bewerkstelligen.

[[bestand:Teloxis_kweek03.jpg|600px]] 
E06.07.02.02-03 Afbeelding: Huub van Ginhoven 
In dit geval kippengaas, maar pvc-buis kan ook. Bij mooi weer kan het doek/folie afgenomen worden.
De tere plantjes die het na het uitplanten moeilijk gehad hebben, hebben nog bescherming nodig bij regen en felle zon. ’s Nachts krijgen de babyplantjes ook nog een dekentje over. 
[[bestand:Teloxis_kweek04.jpg|600px]] 
E06.07.02.02-04 Afbeelding: Huub van Ginhoven 
Zijn de planten flink aan de groei, dan kan de beschermtunnel weggenomen worden. Zet nu plantenstokken bij de stam, zodat ze steun hebben en mooie rechte stammen krijgen.

Afgelopen voorjaren hebben we te kampen gehad met langdurige droogte. Het is gewenst om dan dagelijks, bij voorkeur in de avond, water toe te dienen. Regenwater uit een regenton heeft de voorkeur, maar leidingwater voldoet ook. Dat is alles waar u nog op moet letten. Nu zullen de planten zich zonder al te veel zorg ontwikkelen en het wachten is op eind augustus, begin september.

=== De oogst en het drogen ===
De planten beginnen aan het eind van hun groei te verkleuren in mooie Bordeauxrode, bruine en geel/oranje tinten. Ook gaat de plant zaad maken en is de levenscyclus weer rond.

[[bestand:Teloxis_kweek05.jpg|600px]] 
E06.07.02.02-05 Afbeelding: Huub van Ginhoven 
Het is dan inmiddels eind augustus, begin september.

Oogsten maar! Uiteraard kunt u ook oogsten wanneer de plant in een jonger stadium verkeert, maar de voorkeur verdient toch wel de uitgegroeide plant. Laat u de Teloxis te lang in de tuin staan, dan zal deze afsterven, verpieteren en uiteenvallen! Trek de plant met wortel en al uit de grond en hang deze te drogen op een luchtige, koele (±18 graden) plaats.

[[bestand:Teloxis_kweek06.jpg|600px]] 
E06.07.02.02-06 Afbeelding: Huub van Ginhoven 
Niet in de zon drogen, om uitdrogen te voorkomen… 

[[bestand:Teloxis_kweek07.jpg|600px]] 
E06.07.02.02-07 Afbeelding: Huub van Ginhoven 
al werd dat hier wel gedaan, omdat er elders geen plek meer voor was...

Na het drogen dienen de langwerpige groeibladeren verwijderd te worden, omdat ze afbreuk doen aan de modelboom als u ze laat zitten. Ze moeten eraf vòòr het conserveren, ten eerste om conserveermiddelen te besparen. Ten tweede omdat ze, nu de plant droog is, makkelijker te verwijderen zijn. Na het conserveren zouden ze weer wat soepel en veerkrachtig worden, waardoor u meer moeite hebt (of moet doen) om ze los te trekken. Gebruik hiervoor een grote pincet. De volgende stap is dan:

=== Het conserveren ===

Het conserveren wordt op verschillende wijzen gedaan. Zie hiervoor artikel [[E06.07.02 - Natuurlijke materialen|E06.07.02]].

==== Alternatieve methode ====
Mijn methode wijkt iets af van de andere methoden, graag bespreken wij deze hier. Bespuit al tijdens het drogen enkele keren per dag de planten in met een spuitflacon/plantenspuit, waarin een kwart glycerine en driekwart water vermengd is. Dit werkt erg goed en is een stuk zuiniger. U hoeft nu geen grote bak te vullen met een glycerinemengsel. Ook de benodigde tijd, die elke plant in het mengsel moet weken, kunt u zo besparen. De Zeeschuimbomen die in 2008 en 2009 verbouwd werden, zijn nog goed veerkrachtig, dus houden we deze methode maar aan. Ook tijdens de bewaartijd worden ze nog regelmatig bespoten met het glycerinemengsel. Voordat u begint met het maken van een modelboom, is het handig om nog een laatste maal te bespuiten. Dan breken de takjes minder snel af.

[[bestand:Teloxis_kweek08.jpg|600px]] 
E06.07.02.02-08 Afbeelding: Huub van Ginhoven 
Bewaar de flacon met water en glycerine in de koelkast.

=== Bomen maken van Zeeschuim ===
Hoe u nu van Zeeschuimplanten modelbomen kunt maken, vind u in de volgende artikelen:

# [[E06.07.03 - Realistische modelbomen]]
# [[E06.07.04 - Loof van Scotch Brite]]
# [[E06.07.05.02 - Bomen maken van zeeschuim]].

Succes en goede oogst!
{{Linkssectie begin
|Box= Info
}}
{{Link extern
|Link=http://www.graines-baumaux.fr
|Omschrijving=Website Graines-Baumaux
}}

{{Link extern
|Link=http://www.vreeken.nl
|Omschrijving=Website Vreeken's Zaden
}}

{{Link intern
|Link=E06.07.03 - Realistische modelbomen
|Linknaam=Realistische modelbomen
}}

{{Link intern
|Link=E06.07.04 - Loof van Scotch Brite
|Linknaam=Loof van Scotch Brite
}}

{{Link intern
|Link=E06.07.04 - Loof van Scotch Brite
|Linknaam=Loof van Scotch Brite
}}

{{Linkssectie einde}}

{{Voettekst
|Vorige= E06.07.05 - Teloxys Aristata Ecume de Mer / Zeeschuim
|Volgende= E06.07.05.02 - Bomen maken van zeeschuim
}}

[[Categorie: Alles|Z]]
[[categorie: Artikel|Bomen, zeeschuim kweken]]
[[categorie: Scenery|Bomen, zeeschuim kweken]]
[[categorie: Bomen en struiken|Zeeschuim kweken]]
[[Categorie: Praktijk|Bomen, zeeschuim kweken]]
[[categorie: Huub van Ginhoven]]

Teloxys Aristata ecume de mer/zeeschuim

2011-08-08T11:19:20Z

Rkoerts:

{{Koptekst
|Vorige= E06.07.04 - Loof van Scotch Brite
|Volgende= E06.07.05.01 - Zeeschuim kweken
|Auteur= Hans van de Burgt
|Auteur2= Chris van Diesen
|Auteur3= Huib Maaskant
|Niveau= Gevorderde
|Aantalwoorden= 00892
|Aantalplaatjes= 01
|Aantalfilmpjes= 00
}}
{{Inhoudsopgave|Links|Klein}}
=== Inleiding ===
{{Afbeelding
|Bestand= Teloxys9eo.jpg
|Grootte= Klein
|Volgnummer= E06.07.05-01
|Omschrijving= Teloxys Aristata Ecume de Mer
|Bron= Graines-Baumaux
|Positie=Rechts
}}
Waarschijnlijk een van de goedkoopste manieren om een boom te realiseren op de modelspoorbaan, is gebruik te maken van het plantje 'Teloxys Aristate Ecume de Mer' ofwel Zeeschuim.

De plant behoort tot de familie van de Chenopodiaceae, Meldeachtigen (Chenopodiaceeën). Veel Meldesoorten groeien hier als onkruid op puinhopen / braakliggende terreinen. Het lijkt op een Conifeer, in de zomer frisgroen, met een rode herfstkleur.

=== Zeeschuim uit eigen tuin ===
Het plantje kan prima in uw eigen tuin geteeld worden. Let er wel op dat het een éénjarige gewas is. U moet ze dus elk jaar opnieuw zaaien. In [[E06.07.05.01 - Zeeschuim kweken|artikel E06.07.05.01]] wordt uitgelegd hoe u het gemakkelijkst Zeeschuim kunt kweken.

=== Kweekgoed conserveren / fixeren ===
Natuurlijk moet u er wel rekening mee houden dat het eigen kweekgoed gefixeerd moet worden. Dit moet u doen voor u het verder kunt gebruiken als onderdeel voor een boom. Zie voor conserveren/fixeren [[E06.07.02 - Natuurlijke materialen|artikel E06.07.02]].

=== Kant-en-klaar zeeschuim ===
Tegenwoordig zijn er ook fabrikanten en leveranciers die Zeeschuim al voorgekweekt en geconserveerd hebben. Naast de kleine leverancier Anita Decor, levert tegenwoordig ook Busch dozen met zeeschuim. Zeeschuim van Anita Decor is via internet en op beurzen goed verkrijgbaar. Het Zeeschuim van Busch is via de modelspoorwinkel te bestellen.

=== Bomen maken van Zeeschuim ===
Met wat eenvoudige middelen en materialen kunt u heel eenvoudig de takken van zeeschuim omtoveren in bomen voor uw modelbaan. Het maken van de bomen wordt in [[E06.07.05.02 - Bomen maken van zeeschuim|artikel E06.07.05.02]] uitgelegd.

{{Linkssectie begin
|Box= Info
}}
{{Link extern
|Link= http://www.graines-baumaux.fr
|Omschrijving=Website Graines-Baumaux
}}
{{Link exten
|Link= http://www.vreeken.nl
|Omschrijving=Website Vreeken's Zaden
}}
{{Link extern
|Link= http://www.anitadecor.nl/
|Omschrijving=Website Anita Decor
}}
{{Link extern
|Link= http://www.hetgroterdamproject.nl/
|Omschrijving=Website van Chris van Diesen: Het Groterdam Project
}}
{{Link extern
|Link= http://www.floodland.nl/
|Omschrijving=Website van Huib Maaskant: Avontuur in Miniatuur
}}
{{Linkssectie einde}}
{{Voettekst
|Vorige= E06.07.04 - Loof van Scotch Brite
|Volgende= E06.07.05.01 - Zeeschuim kweken
}}

[[categorie: Alles|T]]
[[categorie: Artikel|Bomen, zeeschuim]]
[[categorie: Scenery|Bomen, Zeeschuim]]
[[categorie: Bomen en struiken|Zeeschuim]]

[[categorie: Chris van Diesen]]
[[categorie: Huib Maaskant]]
[[categorie: Hans van de Burgt]]

Realistische modelbomen

2011-08-08T11:09:29Z

Rkoerts:

{{Koptekst
|Vorige= E06.07.02 - Natuurlijke materialen
|Volgende= E06.07.04 - Loof van Scotch Brite
|Auteur= Jos Geurts
|Niveau= Gevorderde
|Aantalwoorden= 01925
|Aantalplaatjes= 20
|Aantalfilmpjes= 00
}}
{{Inhoudsopgave|Links|Klein}}
{{Afbeelding
|Bestand= JG-02.JPG
|Grootte= Klein
|Volgnummer= E06.07.04-01
|Omschrijving= Realistische bomen
|Maker=Jos Geurts
|Positie=Rechts
}}
De volgende werk- of bouwbeschrijving is vooral bedoeld voor het maken van bomen die op de voorgrond staan/die 'in het zicht' staan. Het omschrijven/beschrijven van het tot stand komen van het 'skelet' van een boom is niet eenvoudig. Het in praktijk brengen - zeker in het begin - evenmin. Maar ..., zoals gebruikelijk in de modelbouw: na en paar keer lukt het steeds beter.

=== Wat heeft u nodig? ===
* Draad: gelakt bloemistendraad (meestal groen) 0,39 mm doorsnede voor het 'fijne werk' 0,6 mm doorsnede voor het wat 'grovere werk' en 1 mm als kerndraad voor de wat grotere bomen
* Stevig ijzerdraad één á twee mm doorsnede
* Grondverf (voor ijzer) uit de pot of uit een spuitbus (u zou hiervoor ook 'Rode Menie' kunnen gebruiken, dat spul droogt lekker snel op)
* Lijm uit een spuitbus bijv. van BISON
* Houtlijmmengsel: houtlijm + druppels afwasmiddel + klein beetje water + Acrylverf als hoofdkleur van de stam en takken
* Scherpe snijtang voor de ijzerdraadjes
* Scherpe schaar om de kunststofvezels te snijden
* Zak kunstvezels; filtermateriaal van filters die gebruikt worden bij tuinvijverfilters. Dit is o.a. te koop bij alle goed gesorteerde tuincentra of vijverwinkels/shops. Prijs ongeveer €3 per zak (= goed voor 300 boompjes of meer)
* Of kunstvezels die gebruikt worden in de bloemistenindustrie: 'Decotwister' Dit zijn iets dikkere vezels dan de 'wasemkapfilters' en dus merendeels (nog) idea(a)(er) voor ons doel! Deze vezels zijn zelfs verkrijgbaar in verschillende kleuren. O.a. zwart, bruin, donkergroen, oker en steenrood/bruin
* Spuitbus met donkergroene Alkydeverf. (Zorgt voor de stevigheid van de 'twijgen')
* Grasvezels: 'fijn' van bijv. Noch, Busch of Faller
* Theezeefje
* Zaagsel: fijn (m.b.v. theezeefje gezeefd) en grof (m.b.v. bakzeef, gebruikt om meel of zo te zeven)
* Grote kartonnen (schoenen)doos waarvan de bodem en de zijkanten dicht moeten zijn (eventueel met plakband de naden van de doos afdichten)
* Smalle dunne penseel (absoluut geen dure Marterhaarpenseel). Gewoon van de Lidle of Aldi
* Latexmuurverf: van de bouwmarkt. In oneindig veel kleuren te koop

=== Begin met stam ===
We beginnen met het maken van de stam, waar u zodadelijk de bloembinddraden omheen wikkelt. Een stukje stevig ijzerdraad van ongeveer 10 tot 12 cm vormt de 'kern' van de boom. Het onderste gedeelte van deze draad laten we vrij (twee á drie cm). Hierdoor hebben we een goed houvast tijdens het bewerken, en kunnen we de boom, wanneer hij af is, 'verankeren' in de bodem. De eerste draad draaien we van begin af aan gelijkmatig en strak om de kern heen. De afbeelding hierboven laat een stam zien met enkele afgestorven takken zoals een Grove Den. Meestal zal het eerste draadje (plus misschien nog één extra …) helemaal om de kern gedraaid moeten worden om een stamhoogte te bereiken van ongeveer drie á vier cm (= ongeveer 5,5 meter dus een 'Laanboom'). 
[[bestand:Groveden-02.jpg|500px]] 
E06.07.04-02 
Tekening: Jos Geurts. 
[[bestand:Groveden-03.jpg|400px]] 
E06.07.04-03 
Foto: Jos Geurts. 
====Takken ====
Hieronder een tekening hoe u een tak kunt verlengen, of meer twijgen kunt maken. Wanneer u de lus doorknipt (hij mag niet groter zijn dan twee cm) heeft u dus twee twijgen. Is de lus groter dan vier cm dan kunt u er weer twee kleine lussen van maken en die elk minimaal viermaal draaien, alvorens ze door te knippen. Het resultaat is dan weer vier twijgen! 
[[bestand:Groveden-04.png]] 
E06.07.04-04 
Tekening: Jos Geurts 
Zo draait u alle takken van het boompje, tot aan de top. Vanzelfsprekend worden de takken naar boven toe korter. In het begin is het een kwestie van uitproberen, om te zien wat het resultaat zal zijn. Maar na het maken van enkele boompjes of struikjes weet u ongeveer 'hoe', en heeft u misschien de juiste draai al gevonden! Een vuistregel kan hier niet zomaar gegeven worden, want de natuur is grillig genoeg; dus mislukte bomen bestaan bijna niet: elke 'foute' boom zal altijd wel ergens te verwerken zijn! Het enige wat aan te geven is, is dat de onderste takken vanaf de stam in Schaal N meestal 12 'windingen' krijgen, en hoe hoger aan de stam, hoe minder het aantal. Is de totale boom gewikkeld, dan kunt u al proberen om de takken in de juiste stand te buigen, zodat u al een beetje een indruk krijgt van de uiteindelijke vorm van het boompje. Nu worden de lussen met een scherpe schaar- of snijtang doorgesneden. Dit hoeft niet persé exact in het midden. De uiteinden van de doorgeknipte lussen worden nu voorzichtig rechtgebogen, en zoveel mogelijk in hun uiteindelijke vorm gebogen. Dit kan met de vingers of met een tangetje met een 'platte bek' (zgn. platbektang). Hier is het gewoon uitproberen wat u het prettigste vindt. (Let op!; het kan behoorlijk prikken wanneer u de zaak met de vingers rechtbuigt) 
[[bestand:Groveden-05.png]] 
E06.07.04-05 
Foto: Jos Geurts 
==== Schors aanbrengen ====
Als dit werkje voltooid is, kan de boom in de Primer worden gezet. Dit kan handmatig met de kwast, of met de spuitbus/airbrush. We laten de boom een dagje drogen. Is de boom eenmaal droog dan kunnen we beginnen met het aanbrengen van schors-imitatie d.m.v. het gezeefde zaagsel en de houtlijmmix (Zie hierboven bij: ''Wat heeft u nodig''). Allereerst smeert u met een lange dunne kwast/penseel de hele stam in met deze mix, en meteen daarna strooit u met een theezeefje het zaagsel erover. Voor de stam gebruikt men merendeels het grove zaagsel en voor de twijgen het fijne. Om vooral de stam meer volume/dikte te geven geeft u deze een tweede laag met 'mix' en zaagsel. 
[[bestand:Groveden-06.png]] 
E06.07.04-06 
Foto: Jos Geurts 
De stam kan ook 'glad' worden afgewerkt, zoals soms bij Beuken het geval kan zijn. 
[[bestand:Groveden-07.png]] 
E06.07.04-07 
Foto: Jos Geurts 
Is de boom helemaal behandeld, dan kan deze weer 'in de wacht' totdat deze droog is. Dit is meestal een dag later. De boom krijgt dan een basiskleur met de Latexmuurverf m.b.v. een kwastje. De Latexmuurverf kan eventueel verdund worden met een beetje water, waaraan wat druppeltjes afwasmiddel toegevoegd zijn, zodat de verf gemakkelijker hecht aan het droge zaagsel. Daarna de boom weer laten drogen.

[[bestand:Groveden-08.png]] 
E06.07.04-08 
Foto: Jos Geurts

[[bestand:Groveden-09.png]] 
E06.07.04-09 
Foto: Jos Geurts 
=== Twijgen / bladeren ===
Intussen maken we de heel fijne twijgen klaar, anders gezegd: we gaan de vezels van het filtermateriaal dat we in een zak bij een tuincentrum of vijverspeciaalzaak gekocht hebben, in fijne stukjes knippen. 
[[bestand:Groveden-10.png]] 
E06.07.04-10 
Foto: Jos Geurts 
Dit doen we door een pluk filterwatten uit de zak te halen en de pluk voorzichtig iets uit elkaar te trekken, en dan vanuit één kant (reepje voor reepje) in stukjes van ongeveer een halve cm tot max. één cm te knippen, en deze in de schoenendoos te laten vallen. De geknipte vezels niet aandrukken. Meestal zijn twee flinke plukken voldoende voor een N-boompje. Neem nu de spuitbus in de ene hand en het boompje in de ander en spuit een weinig over de buitenkant van de twijgen/takken van het boompje. Natuurlijk niet in de directe nabijheid van de doos met geknipte vezels! Direct erna houdt u het boompje - met de top omhoog - boven de doos met de vezeltjes. Laat nu voorzichtig enkele plukken geknipte vezels bovenop de top van de boom vallen. Met de vinger onder tegen de stam tikken zodat overtollige materiaal in de kartonnen doos valt. Herhaal dit procedé omdat anders de boom te karig bedeeld wordt met 'fijne twijgen' (Is ook een kwestie van smaak). Zoals met veel dingen op de modelbaan, ook hier: liever iets te weinig dan teveel! U zult merken dat tikken met de vinger onder tegen de stam niet voldoende zal zijn om de losse vezels te verwijderen. Pluk voorzichtig met de vingers, of een pincet- en/of een harde smalle borstel het overtollige materiaal weg. Mochten er dan nog vezels op die plaatsen kleven waar ze eigenlijk niet behoren te zitten, dan kunt u met een penseel met een beetje terpentine de vastgeplakte vezels verwijderen/opschuiven. De terpentine 'lost' de lijm namelijk op. Hierna knipt u met een scherpe schaar de grove vorm van de boom (bijv. te ver uitstekende vezels). '''Oppassen:''' de spuitlijm is nog/blijft kleverig. Er kunnen vezels blijven plakken aan de scherpe schaar! (In dat geval kunt u de schaar even in de Terpentine dopen.)

=== Detail H0 boom met vezels en 'basiskleur' ===
[[bestand:Groveden-11.png]] 
E06.07.04-11 
Foto: Jos Geurts 
Is dit alles naar tevredenheid verlopen, dan wordt de hele boom bespoten met een 'basiskleur' uit een spuitbus (Alkyde, want dat geeft nog meer stevigheid aan de vezels) Met 'basiskleur' bedoelen we de uiteindelijke/ karakteristieke kleur die de stam en twijgen van de uit te beelden boom hebben. (bijv. Grove Den = licht steenrood of Berk = dus NIET knalwit maar gebroken-wit). Als voorbeeld een Grove Den, nog zonder filtervezels ... 
[[bestand:Groveden-12.png]] 
E06.07.04-12 
Foto: Jos Geurts 
... en een Grove Den met filtervezels. 
[[bestand:Groveden-13.png]] 
E06.07.04-13 
Foto: Jos Geurts 
Is de boom 'in wording' droog, dan kunnen we beginnen met het aanbrengen van de blaadjes. Even een woordje vooraf: Probeer het loof dat u gebruikt aan te passen aan de vegetatie die al op de modelbaan staat/aanwezig is. Met andere woorden; probeer in ieder geval de kleur en textuur hetzelfde te houden en gebruik niet te veel merken door elkaar. Hebt u nog niets van vegetatie, kies dan voor één of twee soorten, en breng variatie aan in kleur door bijv. heel even met de spuitbus (lichtere of donkere kleur) over de voltooide boom te spuiten. Maar nu eerst het loof: 
Voor schaal N lijken/zijn 'fijnkorrelige' materialen te prefereren boven ’grovere’. Een voorbeeld: liever FINE turf van Woodland dan COARSE turf. Maar dit laten we aan u zelf over. Iedereen heeft tenslotte een eigen smaak … (Ook gekleurd fijn zaagsel is heel goed mogelijk). Voordat de blaadjes er aan geplakt worden kunt u, zeker als u 'Fine' turf/zaagsel gebruikt, eerst en alléén de twijgen licht bespuiten met de spuitlijm (alléén de buitenkant van de kroon) en de twijgen lichtjes bestrooien (theezeefje!) met kleine grasvezeltjes van Noch, Busch of Faller. Maak niets uit welk merk, ook hier weer uitproberen wat u mooi/voldoende vindt. En nu is dan eindelijk het moment aangebroken dat we de boom gaan voorzien van loof. Hierbij kunt u als volgt te werk gaan: Eerst alléén de twijgen donkergroen spuiten m.b.v. een spuitbus. Dit kan ook gedaan worden voordat de grasvezels aangebracht worden. Dan de boom onderaan bij de stam/grondpin vasthouden, en weer lichtjes de buitenkant van de kroon bespuiten met de spuitlijm. We gaan nu meteen naar de doos met 'Fine turf' van Woodland. Met een theezeefje verdeelt u behoedzaam de turf over de kruin van de boom. Niet teveel in één keer. Het is beter twee- of zelfs driemaal een beetje turf over de boom te strooien, dan in één keer de boom te laten 'dichtslibben' met de minivlokjes. Combinaties van kleur/soorten turf zijn ook denk/dankbaar. Gewoon uitproberen wat past op uw modelbaan. De boompjes kunt u verder nog realistischer maken d.m.v. spuitbuskleuren of airbrush of drybrushmethode voor bijv. het accenturen van de stam. Zo kunt u elke boom een eigen 'gezicht' geven.

==== Grove Den met grasvezels ====
[[bestand:Groveden-14.png]] 
E06.07.04-14 
Foto: Jos Geurts

=== Het eindresultaat: ===
[[bestand:Groveden-15.png]] 
E06.07.04-15 
Foto: Jos Geurts

==== Een Berk: ====
[[bestand:Groveden-16.png]] 
E06.07.04-16 
Foto: Jos Geurts 
Als u eenmaal deze techniek in de vingers hebt, dan zult u vast en zeker mooie eigengemaakte bomen op uw modelbaan hebben, die zich duidelijk onderscheiden van de industrieproducten. Zelfs beter en/of mooier dan die gemaakt zijn met SILFLOR? Hier nog enkele resultaten van deze techniek:

==== Grove Dennen H0 20 - 25 cm: ====
[[bestand:Groveden-17.png]] 
E06.07.04-17 
Foto: Jos Geurts 
'''Eik H0 15 cm:'''
 
[[bestand:Groveden-18.png]] 
E06.07.04-18 
Foto: Jos Geurts

==== Beuk: ====
[[bestand:Groveden-19.png]] 
E06.07.04-19 
Foto: Jos Geurts 
Als laatste een opmerking: Bomen bouwen met deze techniek is er één van 'doorbijten en niet opgeven'. U moet het blijven proberen ...

[[bestand:JG-03.JPG|500px]] 
E06.07.04-20 
Foto: Jos Geurts
{{Linkssectie begin
|Box=Info
}}
{{Link extern
|Link=http://www.sceneryshop.nl/Webwinkel-Category-218660/Grove-Den-Collectie.html
|Omschrijving= Kant-en-klare bomen van Jos Geurts
}}
{{Link extern
|Link=http://nl.dreamstime.com/Single%20Trees-colldet4689
|Omschrijving=Voorbeelden van echte bomen, de website Dreamstime
}}
{{Linkssectie einde}}
{{Voettekst
|Vorige= E06.07.02 - Natuurlijke materialen
|Volgende= E06.07.04 - Loof van Scotch Brite
}}
[[Categorie: Alles|R]]
[[Categorie: Artikel|Bomen, realistische modelbomen]]
[[categorie: Scenery|Bomen, realistische modelbomen]]
[[categorie: Bomen en struiken|Realistische modelbomen]]
[[categorie: Praktijk|Bomen, realistische modelbomen]]
[[categorie: Jos Geurts]]

Natuurlijke materialen

2011-08-08T11:03:07Z

Rkoerts:

{{Koptekst
|Vorige= E06.07.01 - Bomen op schaal
|Volgende= E06.07.03 - Realistische modelbomen
|Auteur= Hans van de Burgt
|Niveau= Beginner
|Aantalwoorden= 00435
|Aantalplaatjes= 01
|Aantalfilmpjes= 00
}}
{{Inhoudsopgave|Links|Klein}}

{{Afbeelding
|Bestand= HvG-01.jpg
|Grootte= Klein
|Volgnummer=06.07.01
|Omschrijving= Bomen op kweek (Teloxis)
|Maker= Huub van Ginhoven
|Positie=Rechts
}}
De goedkoopste methode om bomen na te bouwen op schaal, is gebruik maken van natuurlijke materialen. Hiervoor lenen zich de meest uiteenlopende takjes, worteltjes, kruiden en soorten mos. Een tochtje naar de dichtstbijzijnde bossen kan een keur aan bruikbare spulletjes opleveren. Daarna is het de kunst om deze grondstoffen tot één geheel - een boom - samen te voegen.

Maar voordat u hiermee kunt beginnen, zult u de materialen eerst van diverse ongerechtigheden moeten ontdoen. U wast ze eerst in water; ook de al ingedroogde (en dus hard geworden) stukjes mos absorberen dan weer zoveel water, dat ze zacht en kneedbaar worden. Dit vergemakkelijkt het zuiveren. Laat tot slot het water er uit lekken en knijp het mos, als het mogelijk is, voorzichtig uit. Vervolgens werpt u alles in een fixeeroplossing (Zie onderstaande tabel).

=== Fixeeroplossingen ===
{| class="wikitable"
!Fixeeroplossingen
!Mengsel/Mengverhouding
|-
|Glycerol- Water || 1 : 2-3
|-
|Glycerol- Aceton- Alcohol || 1 : 1 : 2
|-
|Houtlijm- Water || 2-3 : 1
|-
|Verf- Terpentine || 1-2 : 1
|-
|Latexrubber || Onvermengd
|-
|}

=== Glycerol - Water ===
De meest gebruikte fixeeroplossing bestaat uit een mengsel van één deel Glycerol (als Glycerine verkrijgbaar bij de Drogist of Apotheek); op twee à drie delen water. Hier moet u de takjes, worteltjes of mossen dan één- tot drie dagen in laten liggen. Houdt ondertussen het deksel op de pot. Daarna laat u de gefixeerde materialen minstens een half uur drogen op een krant, voordat u met een (wateroplosbare) verf de zaak gaat kleuren. Het helpt als u een klein beetje Glycerol toevoegt aan de verf die u gebruikt. Het spreekt voor zich dat u de fixeeroplossing regelmatig ververst.

=== Glycerol - Aceton - Alcohol ===
Een ander - maar beter werkzaam - fixeermiddel bestaat uit een mengsel van één deel Aceton, één deel Glycerol en twee delen Alcohol ('''pas op''': '''duur en brandgevaarlijk!''') Hier moet u de voordien gereinigde materialen pas inwerpen wanneer ze kurkdroog zijn; dit verlengt de levensduur van de fixeeroplossing aanzienlijk. Na een dag kunnen de materialen er weer uit gehaald worden en kunnen ze drogen.

=== Alternatieven ===
Grotere takjes kunnen ook goed worden gefixeerd door deze onder te dompelen in verdunde houtlijm of verf, of in te smeren met Latexrubber. Voor mossen is dit ongeschikt; die worden dan veel te brokkelig. Feit blijft dat fixeren moet, ander zal de boom die u maakt vroeg of laat uiteenvallen. Voor kleine (en dus niet zulke kwetsbare) struiken is het gebruik van natuurlijke materialen eigenlijk de beste methode. Voor het maken van grote bomen, loopt u echter het risico dat de tere en breekbare bouwsels onherstelbare schade oplopen bij een ontsporing van uw modeltrein.

{{Voettekst
|Vorige= E06.07.01 - Bomen op schaal
|Volgende= E06.07.03 - Realistische modelbomen
}}

[[Categorie: Alles|N]]
[[Categorie: Artikel|Bomen, Natuurlijke materialen]]
[[categorie: Scenery|Bomen, Natuurlijke materialen]]
[[categorie: Bomen en struiken|Natuurlijke materialenl]]
[[categorie: Hans van de Burgt]]

Ombouwen Piko ICE-3 extra rijtuig met pantograaf

2011-08-08T10:59:46Z

Rkoerts:

{{Koptekst
|Vorige= E05.02.01.01 - Koppelingen in H0
|Volgende= E05.02.01.03 - Inbouwen L- en sluitseinen in Roco 2400
|Auteur= Albert Holstege
|Niveau= Expert
|Aantalwoorden= 01021
|Aantalplaatjes= 12
|Aantalfilmpjes= 00
}}
=== Piko ICE-3 Bistrorijtuig voorzien van een pantograaf ===
Piko heeft najaar 2005 een vier-delige NSR ICE-3 uitgebracht, in een analoge en digitale startset. Losse rijtuigen om de set zoals in werkelijkheid acht-delig te maken zijn ook verschenen. Gezien de gunstige prijsstelling is door mij en, waarschijnlijk, velen met mij deze set gekocht. De detaillering is zonder meer goed te noemen (zeker gezien de prijs!). Voor verbeteringen aan bijv. draaistellen en Pantografen verwijzen we u graag naar MIBA special 66. Hierin staat een artikel over het 'superen' van dit treinstel. En naar www.beckert-modellbau.de waar geëtste remschijven voor op de wielen te koop zijn (set 2031, 40 stuks). Een grote tekortkoming van het Piko-treinstel is echter, zeker bij een acht-delig stel, dat het model gebaseerd is op de DB serie 403 en niet op de serie 406, waar de NSR-stellen deel van uit maken. Het grote verschil tussen de beide series is dat de serie 406 een meerspanningsversie is, geschikt voor 15 en 25 kV wisselspanning en 1,5 en 3 kV gelijkspanning. De serie 406 is dan ook voorzien van zes Pantografen (op alle middenwagens) tegen slechts twee op de serie 403. De Duitse versie is vrij eenvoudig uit te breiden met drie rijtuigen zonder en één met Pantograaf, voor uitbreiding van de Nederlandse versie zijn vier rijtuigen met Pantograaf nodig, en dan ontbreekt er nog één op het Bistrorijtuig. Vandaar dat besloten is het Bistrorijtuig van een Pantograaf te voorzien. Er werd uitgegaan van een ombouw waar zo min mogelijk geplamuurd en geverfd dient te worden. Van de ombouw zijn een aantal foto’s gemaakt, helaas zijn deze niet allemaal 100% scherp, excuses daarvoor. Voor de ombouw is gebruik gemaakt van een Piko DB uitbreidingsrijtuig met Pantograaf, catalogus nr. 57690. Hier staan beide rijtuigen naast elkaar.
{{Afbeelding
|Bestand=ICE3_Piko_stroomafnemer-1.jpg
|Grootte=300px
|Volgnummer=E05.02.01.02-01
|Omschrijving=Het slachtoffer
|Maker= Albert Holstege
}}
Door aan de onderzijde twee schroeven los te draaien - achter de draaistellen - haalt u de kap los van het onderstel. Druk voorzichtig vanaf de onderzijde met een klein schroevendraaiertje het plaatje met de Pantograaf en de 'spoilers' van het DB-rijtuig los. Deze zitten vast met een klein beetje lijm. Ook de achterwand met deur en vouwbalg zijn tijdelijk van het Bistrorijtuig afgehaald.
{{Afbeelding
|Bestand=ICE3_Piko_stroomafnemer-2.jpg
|Grootte=300px
|Volgnummer=E05.02.01.02-02
|Omschrijving=Demonteren onderdelen o.a. pantograaf
|Maker= Albert Holstege
}}
Maak met behulp van een stukje papier een sjabloontje waarop de positie van de gaatjes van de 'spoiler' en het gat voor het Pantograafplaatje worden aangegeven. Houd als uitgangspunten voor bevestiging en uitlijning van dit sjabloontje de achterzijde van het rijtuig en de naad aan de onderzijde van de bak aan, deze zijn bij beide rijtuigbakken gelijk.
{{Afbeelding
|Bestand=ICE3_Piko_stroomafnemer-3.jpg
|Grootte=300px
|Volgnummer=E05.02.01.02-03
|Omschrijving=Aftekenen van de pantograaf
|Maker= Albert Holstege
}}
Zaag vervolgens de bodemplaat - waarop het plaatje met de Pantograaf zit - los. Neem aan de kant van het midden van het rijtuig een stukje dak mee vanwege het opstaande randje (anders moet u hier later extra plamuren). Dit is met een miniboormachine met een zaagblad gedaan, waarvan het toerental uiterst laag in te stellen is. Bij (te) hoge toerentallen gaat dit echt fout, de kunststof zal smelten door de wrijvingswarmte. Snijden met een scherp hobbymes gaat natuurlijk ook. Vijl of snij aan de zijkant van het plaatje het stukje ter dikte van het dak weg, zodat het plaatje in het Bistrorijtuig onder het dak past.
{{Afbeelding
|Bestand=ICE3_Piko_stroomafnemer-4.jpg
|Grootte=300px
|Volgnummer=E05.02.01.02-04
|Omschrijving=Loszagen
|Maker= Albert Holstege
}}
U houdt dan dit onderdeel over. Hieraan zit nog het uitsteeksel waarmee de kap vastgeschroefd zit. Het is wellicht ook mogelijk bij Piko het Pantograafplaatje en de 'spoilers' als losse onderdelen te bestellen en hiermee de ombouw te doen, maar dan moet u zelf iets verzinnen voor het vastschroeven.
{{Afbeelding
|Bestand=ICE3_Piko_stroomafnemer-5.jpg
|Grootte=300px
|Volgnummer=E05.02.01.02-05
|Omschrijving=Losgezaagd onderdeel
|Maker= Albert Holstege
}}
Bevestig nu het sjabloontje op het Bistrorijtuig en teken het gat in het dak (let op!, doordat er aan de middenzijde een stukje extra is uigezaagd op het DB rijtuig, deze zijde nameten met behulp van het Pantograafplaatje).
{{Afbeelding
|Bestand=ICE3_Piko_stroomafnemer-6.jpg
|Grootte=300px
|Volgnummer=E05.02.01.02-06
|Omschrijving=Sjabloon aftekenen
|Maker= Albert Holstege
}}
{{Afbeelding
|Bestand=ICE3_Piko_stroomafnemer-7.jpg
|Grootte=300px
|Volgnummer=E05.02.01.02-07
|Omschrijving= Loszagen
|Maker= Albert Holstege
}}
Nu is het tijd voor boren, zagen, snijden en vijlen. Boor de gaatjes voor de 'spoiler' en maak het gat in het dak. Dit gat is eerst ruim binnen de lijnen met de miniboormachine uitgezaagd en de rest is gevijld (dit kost de meeste tijd in de hele ombouw). Wel steeds blijven passen. Gebruik bij het passen ook de 'spoilers' om de exacte plaats van het gat te controleren. Na veel vijlen en -passen past dan het Pantograafplaatje precies in het gat in het dak.
{{Afbeelding
|Bestand=ICE3_Piko_stroomafnemer-8.jpg
|Grootte=300px
|Volgnummer=E05.02.01.02-08
|Omschrijving= Passen van de pantograaf
|Maker= Albert Holstege
}}
Haal de Pantograaf en de isolatoren, plus de dakleidingen van het plaatje en zet dit plaatje met een paar stukjes plakband vast in het gat. De zijkanten moeten op gelijke hoogte zijn met de rand. Nu kunt u vanaf de onderzijde het bodemplaatje met de schroefbevestiging op het Pantograafplaatje leggen en dit bodemplaatje met een paar stukjes polystyreen aan de kap vastlijmen. (Pas op, dat u niet ook direct het Pantograafplaatje vastlijmt!).
{{Afbeelding
|Bestand=ICE3_Piko_stroomafnemer-9.jpg
|Grootte=300px
|Volgnummer=E05.02.01.02-09
|Omschrijving= Aanbrengen bodem pantograaf
|Maker= Albert Holstege
}}
Wanneer de lijm droog is, het Pantograafplaatje er weer uit halen, en waar nodig tussen bodemplaatje en rijtuigbak plamuren. Er is een klein beetje Teoflux Ééncomponent-autoplamuur gebruikt voor het randje onder het dak; dit heeft nagenoeg dezelfde kleur als de ICE-3, dus schilderen was niet nodig. De TeoFlux is al lang geleden gekocht, of het nu nog te koop is niet bekend. Als u dit randje met een andere plamuur met een andere kleur moet doen, kunt u het eventueel in dezelfde kleur als het Pantograafplaatje meeschilderen. Deze, en ook die van het andere tussenrijtuig, is namelijk grijs geschilderd. Volgens het artikel in MIBA special 66 moet dit 'mittelgrau' zijn. Middelgrijs dus, maar hier is Tamiya XF-53 'neutral grey' gebruikt, XF-19 'sky grey' is echt te licht. De exacte kleur is niet bekend, ook op de in mijn bezit zijnde foto's is het niet goed te zien. Daarna de isolatoren, dakleidingen en Pantograaf weer bevestigen op het plaatje en dit op de bodemplaat bevestigen. De 'spoilers' met een klein beetje lijm bevestigen en de achterwand met vouwbalg weer in het rijtuig lijmen. Na droging kan de kap weer op het onderstel geschroefd worden.
{{Afbeelding
|Bestand=ICE3_Piko_stroomafnemer-10.jpg
|Grootte=300px
|Volgnummer=E05.02.01.02-010
|Omschrijving= De pantograaf is op het dak gemonteerd
|Maker= Albert Holstege
}}
Uiteindelijk is dit dan het resultaat; het omgebouwde stel op de baan:
{{Afbeelding
|Bestand=ICE3_Piko_stroomafnemer-11.jpg
|Grootte=300px
|Volgnummer=E05.02.01.02-011
|Omschrijving= Het resultaat van de ombouw
|Maker= Albert Holstege
}}
{{Afbeelding
|Bestand=ICE3_Piko_stroomafnemer-12.jpg
|Grootte=300px
|Volgnummer=E05.02.01.02-012
|Omschrijving= Het eindresultaat van de ombouw staat op het spoor
|Maker= Albert Holstege
}}
{{Voettekst
|Vorige= E05.02.01.01 - Koppelingen in H0
|Volgende= E05.02.01.03 - Inbouwen L- en sluitseinen in Roco 2400
}}

[[Categorie: Alles|O]]
[[Categorie: Artikel|Ombouwen Piko ICE-3]]
[[Categorie: Exploitatie|Ombouwen Piko ICE-3 ]]
[[Categorie: Materieel |Ombouwen Piko ICE-3 ]]
[[Categorie: Materieel H0 |Ombouwen Piko ICE-3 ]]
[[Categorie: Albert Holstege]]

Ombouwen Piko ICE-3 extra rijtuig met pantograaf

2011-08-08T10:59:24Z

Rkoerts:

{{Koptekst
|Vorige= E05.02.01.01 - Koppelingen in H0
|Volgende= E05.02.01.03 - Inbouwen L- en sluitseinen in Roco 2400
|Auteur= Albert Holstege
|Niveau= Expert
|Aantalwoorden= 01021
|Aantalplaatjes= 12
|Aantalfilmpjes= 00
}}
{{Inhoudsopgave|Links|Klein}}
=== Piko ICE-3 Bistrorijtuig voorzien van een pantograaf ===
Piko heeft najaar 2005 een vier-delige NSR ICE-3 uitgebracht, in een analoge en digitale startset. Losse rijtuigen om de set zoals in werkelijkheid acht-delig te maken zijn ook verschenen. Gezien de gunstige prijsstelling is door mij en, waarschijnlijk, velen met mij deze set gekocht. De detaillering is zonder meer goed te noemen (zeker gezien de prijs!). Voor verbeteringen aan bijv. draaistellen en Pantografen verwijzen we u graag naar MIBA special 66. Hierin staat een artikel over het 'superen' van dit treinstel. En naar www.beckert-modellbau.de waar geëtste remschijven voor op de wielen te koop zijn (set 2031, 40 stuks). Een grote tekortkoming van het Piko-treinstel is echter, zeker bij een acht-delig stel, dat het model gebaseerd is op de DB serie 403 en niet op de serie 406, waar de NSR-stellen deel van uit maken. Het grote verschil tussen de beide series is dat de serie 406 een meerspanningsversie is, geschikt voor 15 en 25 kV wisselspanning en 1,5 en 3 kV gelijkspanning. De serie 406 is dan ook voorzien van zes Pantografen (op alle middenwagens) tegen slechts twee op de serie 403. De Duitse versie is vrij eenvoudig uit te breiden met drie rijtuigen zonder en één met Pantograaf, voor uitbreiding van de Nederlandse versie zijn vier rijtuigen met Pantograaf nodig, en dan ontbreekt er nog één op het Bistrorijtuig. Vandaar dat besloten is het Bistrorijtuig van een Pantograaf te voorzien. Er werd uitgegaan van een ombouw waar zo min mogelijk geplamuurd en geverfd dient te worden. Van de ombouw zijn een aantal foto’s gemaakt, helaas zijn deze niet allemaal 100% scherp, excuses daarvoor. Voor de ombouw is gebruik gemaakt van een Piko DB uitbreidingsrijtuig met Pantograaf, catalogus nr. 57690. Hier staan beide rijtuigen naast elkaar.
{{Afbeelding
|Bestand=ICE3_Piko_stroomafnemer-1.jpg
|Grootte=300px
|Volgnummer=E05.02.01.02-01
|Omschrijving=Het slachtoffer
|Maker= Albert Holstege
}}
Door aan de onderzijde twee schroeven los te draaien - achter de draaistellen - haalt u de kap los van het onderstel. Druk voorzichtig vanaf de onderzijde met een klein schroevendraaiertje het plaatje met de Pantograaf en de 'spoilers' van het DB-rijtuig los. Deze zitten vast met een klein beetje lijm. Ook de achterwand met deur en vouwbalg zijn tijdelijk van het Bistrorijtuig afgehaald.
{{Afbeelding
|Bestand=ICE3_Piko_stroomafnemer-2.jpg
|Grootte=300px
|Volgnummer=E05.02.01.02-02
|Omschrijving=Demonteren onderdelen o.a. pantograaf
|Maker= Albert Holstege
}}
Maak met behulp van een stukje papier een sjabloontje waarop de positie van de gaatjes van de 'spoiler' en het gat voor het Pantograafplaatje worden aangegeven. Houd als uitgangspunten voor bevestiging en uitlijning van dit sjabloontje de achterzijde van het rijtuig en de naad aan de onderzijde van de bak aan, deze zijn bij beide rijtuigbakken gelijk.
{{Afbeelding
|Bestand=ICE3_Piko_stroomafnemer-3.jpg
|Grootte=300px
|Volgnummer=E05.02.01.02-03
|Omschrijving=Aftekenen van de pantograaf
|Maker= Albert Holstege
}}
Zaag vervolgens de bodemplaat - waarop het plaatje met de Pantograaf zit - los. Neem aan de kant van het midden van het rijtuig een stukje dak mee vanwege het opstaande randje (anders moet u hier later extra plamuren). Dit is met een miniboormachine met een zaagblad gedaan, waarvan het toerental uiterst laag in te stellen is. Bij (te) hoge toerentallen gaat dit echt fout, de kunststof zal smelten door de wrijvingswarmte. Snijden met een scherp hobbymes gaat natuurlijk ook. Vijl of snij aan de zijkant van het plaatje het stukje ter dikte van het dak weg, zodat het plaatje in het Bistrorijtuig onder het dak past.
{{Afbeelding
|Bestand=ICE3_Piko_stroomafnemer-4.jpg
|Grootte=300px
|Volgnummer=E05.02.01.02-04
|Omschrijving=Loszagen
|Maker= Albert Holstege
}}
U houdt dan dit onderdeel over. Hieraan zit nog het uitsteeksel waarmee de kap vastgeschroefd zit. Het is wellicht ook mogelijk bij Piko het Pantograafplaatje en de 'spoilers' als losse onderdelen te bestellen en hiermee de ombouw te doen, maar dan moet u zelf iets verzinnen voor het vastschroeven.
{{Afbeelding
|Bestand=ICE3_Piko_stroomafnemer-5.jpg
|Grootte=300px
|Volgnummer=E05.02.01.02-05
|Omschrijving=Losgezaagd onderdeel
|Maker= Albert Holstege
}}
Bevestig nu het sjabloontje op het Bistrorijtuig en teken het gat in het dak (let op!, doordat er aan de middenzijde een stukje extra is uigezaagd op het DB rijtuig, deze zijde nameten met behulp van het Pantograafplaatje).
{{Afbeelding
|Bestand=ICE3_Piko_stroomafnemer-6.jpg
|Grootte=300px
|Volgnummer=E05.02.01.02-06
|Omschrijving=Sjabloon aftekenen
|Maker= Albert Holstege
}}
{{Afbeelding
|Bestand=ICE3_Piko_stroomafnemer-7.jpg
|Grootte=300px
|Volgnummer=E05.02.01.02-07
|Omschrijving= Loszagen
|Maker= Albert Holstege
}}
Nu is het tijd voor boren, zagen, snijden en vijlen. Boor de gaatjes voor de 'spoiler' en maak het gat in het dak. Dit gat is eerst ruim binnen de lijnen met de miniboormachine uitgezaagd en de rest is gevijld (dit kost de meeste tijd in de hele ombouw). Wel steeds blijven passen. Gebruik bij het passen ook de 'spoilers' om de exacte plaats van het gat te controleren. Na veel vijlen en -passen past dan het Pantograafplaatje precies in het gat in het dak.
{{Afbeelding
|Bestand=ICE3_Piko_stroomafnemer-8.jpg
|Grootte=300px
|Volgnummer=E05.02.01.02-08
|Omschrijving= Passen van de pantograaf
|Maker= Albert Holstege
}}
Haal de Pantograaf en de isolatoren, plus de dakleidingen van het plaatje en zet dit plaatje met een paar stukjes plakband vast in het gat. De zijkanten moeten op gelijke hoogte zijn met de rand. Nu kunt u vanaf de onderzijde het bodemplaatje met de schroefbevestiging op het Pantograafplaatje leggen en dit bodemplaatje met een paar stukjes polystyreen aan de kap vastlijmen. (Pas op, dat u niet ook direct het Pantograafplaatje vastlijmt!).
{{Afbeelding
|Bestand=ICE3_Piko_stroomafnemer-9.jpg
|Grootte=300px
|Volgnummer=E05.02.01.02-09
|Omschrijving= Aanbrengen bodem pantograaf
|Maker= Albert Holstege
}}
Wanneer de lijm droog is, het Pantograafplaatje er weer uit halen, en waar nodig tussen bodemplaatje en rijtuigbak plamuren. Er is een klein beetje Teoflux Ééncomponent-autoplamuur gebruikt voor het randje onder het dak; dit heeft nagenoeg dezelfde kleur als de ICE-3, dus schilderen was niet nodig. De TeoFlux is al lang geleden gekocht, of het nu nog te koop is niet bekend. Als u dit randje met een andere plamuur met een andere kleur moet doen, kunt u het eventueel in dezelfde kleur als het Pantograafplaatje meeschilderen. Deze, en ook die van het andere tussenrijtuig, is namelijk grijs geschilderd. Volgens het artikel in MIBA special 66 moet dit 'mittelgrau' zijn. Middelgrijs dus, maar hier is Tamiya XF-53 'neutral grey' gebruikt, XF-19 'sky grey' is echt te licht. De exacte kleur is niet bekend, ook op de in mijn bezit zijnde foto's is het niet goed te zien. Daarna de isolatoren, dakleidingen en Pantograaf weer bevestigen op het plaatje en dit op de bodemplaat bevestigen. De 'spoilers' met een klein beetje lijm bevestigen en de achterwand met vouwbalg weer in het rijtuig lijmen. Na droging kan de kap weer op het onderstel geschroefd worden.
{{Afbeelding
|Bestand=ICE3_Piko_stroomafnemer-10.jpg
|Grootte=300px
|Volgnummer=E05.02.01.02-010
|Omschrijving= De pantograaf is op het dak gemonteerd
|Maker= Albert Holstege
}}
Uiteindelijk is dit dan het resultaat; het omgebouwde stel op de baan:
{{Afbeelding
|Bestand=ICE3_Piko_stroomafnemer-11.jpg
|Grootte=300px
|Volgnummer=E05.02.01.02-011
|Omschrijving= Het resultaat van de ombouw
|Maker= Albert Holstege
}}
{{Afbeelding
|Bestand=ICE3_Piko_stroomafnemer-12.jpg
|Grootte=300px
|Volgnummer=E05.02.01.02-012
|Omschrijving= Het eindresultaat van de ombouw staat op het spoor
|Maker= Albert Holstege
}}
{{Voettekst
|Vorige= E05.02.01.01 - Koppelingen in H0
|Volgende= E05.02.01.03 - Inbouwen L- en sluitseinen in Roco 2400
}}

[[Categorie: Alles|O]]
[[Categorie: Artikel|Ombouwen Piko ICE-3]]
[[Categorie: Exploitatie|Ombouwen Piko ICE-3 ]]
[[Categorie: Materieel |Ombouwen Piko ICE-3 ]]
[[Categorie: Materieel H0 |Ombouwen Piko ICE-3 ]]
[[Categorie: Albert Holstege]]

Exploitatie

2011-08-08T10:58:43Z

Rkoerts:

{{Koptekst
|Vorige=|Vorige=E05 - Exploitatie en materieel
|Volgende=E05.02 - Materieel
|Auteur= Jeroen Water
|Auteur2= bewerking Dick van der Knaap
|Niveau=Beginner
|Aantalwoorden=00000
|Aantalplaatjes=00
|Aantalfilmpjes=00
}}
{{Inhoudsopgave|Links|Klein}}
=== Exploitatie ===
Exploitatie hangt feitelijk nauw samen met het baanontwerp, de materieelkeuze en de aankleding van de modelbaan. Het is dus belangrijk om hier in een vroeg stadium over te gaan nadenken. Wat wilt u nabouwen op uw baan, met welke treinen wilt u gaan rijden, en is de beschikbare ruimte hiervoor toereikend?

=== Exploitatie in relatie tot het baanontwerp ===
Om een realistische modelspoorbaan te bouwen, is het van belang om de noodzaak van elk aangelegd spoor te bepalen. De sporen liggen er immers niet voor niets en zijn onderdeel van de omgeving waarin ze liggen. Bovendien legt men in werkelijkheid niet klakkeloos een bundel sporen neer, want elke meter spoor kost geld. Het aan te leggen spoor moet dus nut hebben en de omgeving van dienst zijn. Dan gaat het spoor met haar treinen ook een onderdeel van de omgeving uitmaken en niet andersom. Op modelbanen ziet u helaas vaak een wirwar van sporen, met een bonte verzameling aan treinen, waar dan toevallig ook nog een paar huizen en boompjes tussen gepropt zijn. Kortom, de modelbaan is dan geen afspiegeling van de werkelijkheid, wat ze wél zou moeten zijn.

Naast het gegeven dat elk spoor zijn nut moet hebben, is het ook van belang te weten wat u met de modelbaan wilt doen: veel rangeren, of juist rondrijden? Is een drukke hoofdbaan, of een kleine zijlijn gewenst? Wilt u bedrijven bedienen met goederenwagens, of kiest u voor een locdepot met draaischijf? De keuze, hoe u de baan wilt exploiteren, is dus van invloed op het baanontwerp!

=== Exploitatie in relatie tot het materieel ===
De gekozen exploitatie op de baan, heeft ook direct gevolgen voor de materieelkeuze. Pas het materieel aan op het gekozen thema, of, als u van tevoren hebt bepaald welke treinen er sowieso op de baan moeten komen, pas er dan het thema en dus het baanontwerp op aan.
Een hogesnelheidstrein vergt nu eenmaal een heel ander type spoor dan een rangeerloc met twee goederenwagentjes.
Ook de gekozen periode is hier van groot belang. Probeer materieel te kiezen wat in die periode reed, en dus bij elkaar past. Om een realistische exploitatie van een spoorbedrijf weer te geven, is het ook de kunst om met meer exemplaren van hetzelfde type materieel rond te rijden. Veel spoorwegbedrijven zetten één bepaald type materieel in op een baanvak. Dit is vooral bij treinstellen het geval. Probeer daarop in te spelen. De nodige variatie valt evengoed aan te brengen. Vaak zijn er kleurvarianten van hetzelfde type materieel te koop, of is er variatie aan te brengen in de lengte van de treinen.
Kies bij het rollend materieel ook niet bij elke samen te stellen trein de uitzonderingen, maar juist het normale.
Op een moderne treinbaan kan prima een oud type trein worden ingezet, onder het mom van museummaterieel. Maar als u dan ook nog kiest om een bijzondere buitenlandse trein in te zetten, een circus te vervoeren over het spoor, en de Koninklijke trein te laten rijden, wordt het misschien allemaal een beetje teveel van het goede.

=== Exploitatie in relatie tot de aankleding van de baan ===
Hier geldt hetzelfde als voor het rollend materieel. Is het stoomtijdperk gekozen als thema, dan horen er geen moderne windturbines op de baan. En de kans dat Sinterklaas met zijn pieten door de straten van uw stadje lopen, terwijl een meter verderop de modelbaanpoppetjes in hun zwembroek en bikini zitten te bakken op het strand, is ook niet heel erg groot. Natuurlijk is het leuk om sommige scènes na te maken, maar verlies hierbij de realiteit en de gekozen exploitatie niet uit het oog. De kans dat iemand voor zijn huis de auto staat te wassen is bijvoorbeeld vele malen groter dan dat u een vrijend stelletje midden in het park tegenkomt.

Om een realistische baan te bouwen, moet u beseffen dat er veel afhangt van de exploitatie die u wilt gaan uitbeelden. Probeer uw exploitatiekeuze daarom in een vroegtijdig stadium vast te leggen, en ga daarvandaan de baan opbouwen.
{{Voettekst
|Vorige=E05 - Exploitatie en materieel
|Volgende=|Volgende=E05.02 - Materieel
}}
[[Categorie: Alles]]
[[Categorie: Dick van der Knaap]]
[[Categorie: Jeroen Water]]
[[Categorie: Artikel|Exploitatie]]
[[Categorie: Exploitatie|Exploitatie]]
[[Categorie: Ontwerp modelbaan |Exploitatie]]

Bovendam in H0

2011-08-08T10:57:26Z

Rkoerts:

{{Koptekst
|Vorige= E04.09.02 - Baanplannen H0 (Groot)
|Volgende= E04.09.02.02 - Atelierbaan
|Auteur= Hans van de Burgt
|Niveau= Beginner
|Aantalwoorden= 00676
|Aantalplaatjes= 04
|Aantalfilmpjes= 00
}}
{{Inhoudsopgave|Links|Klein}}
=== Ontwerp van het sporenplan ===
Veel (her-)intreders starten met de modelspoorhobby met het kopen van een starterspakket van de bekende grote modelspoorfabrikanten: Märklin, Fleischmann, Roco enz. Deze starterspakketten bevatten vaak een loc, wat rijtuigen of goederenwagens, een trafo en het bekende rail-ovaal, dus enkele bogen en doorgaans slechts twee stukken rechte rail. Al snel zal duidelijk zijn dat op basis van zo'n eenvoudig starterspakket niet meteen een complete interessante modelspoorbaan zal kunnen worden gemaakt. Daar is wel wat meer railmateriaal voor nodig. Maar ..., hoe pak je dat dan aan? Men kan kiezen voor de standaard uitbreidingsdozen van de genoemde firma's, maar al snel blijft men dan hangen in de eenvoudige ovaal-achtige banen. Toch kan men, met enige creativiteit, een interessante opzet maken. Voor onderstaand baanplan ''Bovendam in H0'' is gekozen voor standaard-railmateriaal van Fleischmann.
Het ontwerp is gemaakt m.b.v. het programma [http://www.anyrail.com/index_nl.html AnyRail].
{{Afbeelding
|Bestand= Bovendam-A.png
|Grootte= Normaal
|Volgnummer=04.09.021.1-01
|Omschrijving= Bovendam in H0
|Maker= Hans van de Burgt
|Type= Tekening
}}
De Profi-rails van Fleischmann zijn niet alleen handig in gebruik, maar ook bijzonder mooi en een perfecte nabootsing van een echte spoorbaan. Iedereen die wel eens langs het spoor heeft gewandeld, herkent meteen het ballastbed en de donkerbruine bielzen. Qua prestaties mogen deze rails er ook zijn. Ze zijn gemaakt van nieuwzilver, een legering van nikkel, koper en zink, met ideale geleidingseigenschappen. Samen met de speciale railverbindingen zorgt dit voor een uitstekende geleiding en een stevige verbinding tussen de railstukken. Verder is het een goed doordacht systeem, waardoor bijna elk denkbaar railplan redelijk eenvoudig te maken is, mede door het gebruik van een vaste rastermaat van 20 cm. Zie hiervoor: artikel [[E04.02.03 - Railgeometrie|E04-02.03]]. 
Ook het gebruik van contact- en schakelrails is bijzonder makkelijk door aansluitpunten op elke rails.

''Bovendam in H0'' is een denkbeeldig station gelegen aan een dubbelsporig baanvak in West Nederland, ergens tussen Dordrecht en Leiden. Aan beide buitenzijden is de modelspoorbaan 100 cm diep en in het middendeel zelfs minder dan 50 cm. U kunt dus makkelijk overal bij. Het hele tafereel is in een lichte boog gesitueerd. toeschouwer kijkt als het ware in deze boog, waardoor het bij een totale breedte van 5,00 meter niet mogelijk is het hele baanplan te overzien. Hierdoor lijkt het baanplan groter dan het feitelijk is. Aan de linker- en rechterzijde worden heel krappe boogstralen toegepast. Ervaren modelspoorders zullen het u ontraden, want over dergelijke krappe bogen kunnen moderne rijtuigen (schaal 1:87) met een lengte van iets meer dan 30 cm helaas niet rijden. Maar '''Bovendam in H0'' is bedoeld als een modelbaan voor starters. Korte(re) rijtuigen (lengte schaal 1:100) kunnen er namelijk wel prima gebruikt worden. Dat de bogen overigens onrealistisch krap zijn, is niet erg. Verderop zult u zien dat deze geheel uit het zicht worden genomen.
{{Afbeelding
|Bestand= Bovendam-F.png
|Grootte= Normaal
|Volgnummer=04.09.021.1-02
|Omschrijving= Bovendam in H0
|Maker= Hans van de Burgt
|Type= Tekening
}}
Het baanplan bestaat vrijwel geheel uit standaard Profi-railmateriaal. Slechts voor enkele stukken (of stukjes) is het nodig flexibele railstukken (flexrails) in te zetten. Deze zal men zelf op maat moeten zagen. Zie hiervoor: artikel E ...
{{Afbeelding
|Bestand= Bovendam-P.png
|Grootte= Normaal
|Volgnummer=04.09.021.1-03
|Omschrijving= Bovendam in H0
|Maker= Hans van de Burgt
|Type= Tekening
}}
(Her-)intreders in de modelspoorwereld zullen behoefte hebben om snel een baan te hebben waarop ze eenvoudig kunnen rijden. Bij ''Bovendam in H0'' zijn we er van uitgegaan dat men gebruik maakt van locomotieven die voorzien zijn van loc-decoders, m.a.w. van locomotieven die gebruik maken van een digitale aansturing. Zie voor meer informatie [[E10 - Baanbesturing|artikel E10]].
Om het eenvoudig te houden, verdelen we de modelspoorbaan in twee grote stukken: een paradebaan en het centrale deel. 
* Op het centrale deel kan een perron worden aangelegd met een lengte van 1,60 m. Dit is meer dan genoeg om een locomotief met vier of vijf rijtuigen in te kunnen zetten. Op dit deel van de modelspoorbaan worden de treinen bediend door de modelspoorhobbyïst zelf. Hij maakt daarbij gebruik van een zogenaamde MultiMaus (zie [[E10.07.01 - Roco Multimaus|artikel E10.07.01]]) of van een iPhone voorzien van speciale software (zie artikel E ...).
* Op de paradebaan kunnen treinen bloksgewijs hun rondjes rijden 'tegen de klok' in. Daartoe wordt de paradebaan verdeeld in een aantal blokken, waarbinnen de treinen 'volautomatisch' hun weg vinden, zonder op elkaar te botsen. Hoe e.e.a. aangesloten moet worden, komt verderop aan bod. Het paradebaanvak is bedoeld voor doorlopende treinen. De lengte van het paradebaanvak is ruim 12 meter, voldoende voor twee intercitytreinen of goederentreinen.
Zie verder onder artikel E ... voor een bespreking van het blokstelsel.

Als variant op het basis-baanplan kan men er ook voor kiezen een kruiswissel toe te passen. Hierdoor ontstaan er echter twee keerlussen. Omdat Fleischmann gebruik maakt van het Tweerail-systeem, zal in dat geval snel sprake zijn van kortsluiting. Om dat te voorkomen dienen keerlusschakelingen te worden toegepast. Zie hiervoor artikel [[E10.09 - Keerlus|E10.09]]

{{Afbeelding
|Bestand= Bovendam-K.png
|Grootte= Normaal
|Volgnummer=04.09.021.1-04
|Omschrijving= Bovendam in H0
|Maker= Hans van de Burgt
|Type= Tekening
}}
(wordt vervolgd)

{{Gerelateerde termen
|Termen= Marklin, Maerklin, Mærklin
}}

{{Voettekst
|Vorige= E04.09.02 - Baanplannen H0 (Groot)
|Volgende= E04.09.02.02 - Atelierbaan
}}

[[Categorie: Alles|B]]
[[Categorie: Artikel|B]]
[[Categorie: Baanplannen|B]]
[[Categorie: Baanplannen Groot H0|B]]
[[Categorie: Hans van de Burgt|B]]
[[Categorie: Ontwerp modelbaan|B]]
[[Categorie: Artikel niet gereed]]

Bovendam in H0

2011-08-08T10:54:27Z

Rkoerts:

{{Koptekst
|Vorige= E04.09.02 - Baanplannen H0 (Groot)
|Volgende= E04.09.02.02 - Atelierbaan
|Auteur= Hans van de Burgt
|Niveau= Beginner
|Aantalwoorden= 00676
|Aantalplaatjes= 04
|Aantalfilmpjes= 00
}}
{{Inhoudsopgave|Links|Klein}}
=== Ontwerp van het sporenplan ===
Veel (her-)intreders starten met de modelspoorhobby met het kopen van een starterspakket van de bekende grote modelspoorfabrikanten: Märklin, Fleischmann, Roco enz. Deze starterspakketten bevatten vaak een loc, wat rijtuigen of goederenwagens, een trafo en het bekende rail-ovaal, dus enkele bogen en doorgaans slechts twee stukken rechte rail. Al snel zal duidelijk zijn dat op basis van zo'n eenvoudig starterspakket niet meteen een complete interessante modelspoorbaan zal kunnen worden gemaakt. Daar is wel wat meer railmateriaal voor nodig. Maar ..., hoe pak je dat dan aan? Men kan kiezen voor de standaard uitbreidingsdozen van de genoemde firma's, maar al snel blijft men dan hangen in de eenvoudige ovaal-achtige banen. Toch kan men, met enige creativiteit, een interessante opzet maken. Voor onderstaand baanplan ''Bovendam in H0'' is gekozen voor standaard-railmateriaal van Fleischmann.
Het ontwerp is gemaakt m.b.v. het programma [http://www.anyrail.com/index_nl.html AnyRail].

[[Afbeelding:Bovendam-A.png]]
 

Tekening: Hans van de Burgt
 
De Profi-rails van Fleischmann zijn niet alleen handig in gebruik, maar ook bijzonder mooi en een perfecte nabootsing van een echte spoorbaan. Iedereen die wel eens langs het spoor heeft gewandeld, herkent meteen het ballastbed en de donkerbruine bielzen. Qua prestaties mogen deze rails er ook zijn. Ze zijn gemaakt van nieuwzilver, een legering van nikkel, koper en zink, met ideale geleidingseigenschappen. Samen met de speciale railverbindingen zorgt dit voor een uitstekende geleiding en een stevige verbinding tussen de railstukken. Verder is het een goed doordacht systeem, waardoor bijna elk denkbaar railplan redelijk eenvoudig te maken is, mede door het gebruik van een vaste rastermaat van 20 cm. Zie hiervoor: artikel [[E04.02.03 - Railgeometrie|E04-02.03]]. 
Ook het gebruik van contact- en schakelrails is bijzonder makkelijk door aansluitpunten op elke rails.

''Bovendam in H0'' is een denkbeeldig station gelegen aan een dubbelsporig baanvak in West Nederland, ergens tussen Dordrecht en Leiden. Aan beide buitenzijden is de modelspoorbaan 100 cm diep en in het middendeel zelfs minder dan 50 cm. U kunt dus makkelijk overal bij. Het hele tafereel is in een lichte boog gesitueerd. toeschouwer kijkt als het ware in deze boog, waardoor het bij een totale breedte van 5,00 meter niet mogelijk is het hele baanplan te overzien. Hierdoor lijkt het baanplan groter dan het feitelijk is. Aan de linker- en rechterzijde worden heel krappe boogstralen toegepast. Ervaren modelspoorders zullen het u ontraden, want over dergelijke krappe bogen kunnen moderne rijtuigen (schaal 1:87) met een lengte van iets meer dan 30 cm helaas niet rijden. Maar '''Bovendam in H0'' is bedoeld als een modelbaan voor starters. Korte(re) rijtuigen (lengte schaal 1:100) kunnen er namelijk wel prima gebruikt worden. Dat de bogen overigens onrealistisch krap zijn, is niet erg. Verderop zult u zien dat deze geheel uit het zicht worden genomen.

[[Afbeelding:Bovendam-F.png]]
 

Tekening: Hans van de Burgt
 
Het baanplan bestaat vrijwel geheel uit standaard Profi-railmateriaal. Slechts voor enkele stukken (of stukjes) is het nodig flexibele railstukken (flexrails) in te zetten. Deze zal men zelf op maat moeten zagen. Zie hiervoor: artikel E ...

[[Afbeelding:Bovendam-P.png]]
 

Tekening: Hans van de Burgt
 
(Her-)intreders in de modelspoorwereld zullen behoefte hebben om snel een baan te hebben waarop ze eenvoudig kunnen rijden. Bij ''Bovendam in H0'' zijn we er van uitgegaan dat men gebruik maakt van locomotieven die voorzien zijn van loc-decoders, m.a.w. van locomotieven die gebruik maken van een digitale aansturing. Zie voor meer informatie [[E10 - Baanbesturing|artikel E10]].
Om het eenvoudig te houden, verdelen we de modelspoorbaan in twee grote stukken: een paradebaan en het centrale deel. 
* Op het centrale deel kan een perron worden aangelegd met een lengte van 1,60 m. Dit is meer dan genoeg om een locomotief met vier of vijf rijtuigen in te kunnen zetten. Op dit deel van de modelspoorbaan worden de treinen bediend door de modelspoorhobbyïst zelf. Hij maakt daarbij gebruik van een zogenaamde MultiMaus (zie [[E10.07.01 - Roco Multimaus|artikel E10.07.01]]) of van een iPhone voorzien van speciale software (zie artikel E ...).
* Op de paradebaan kunnen treinen bloksgewijs hun rondjes rijden 'tegen de klok' in. Daartoe wordt de paradebaan verdeeld in een aantal blokken, waarbinnen de treinen 'volautomatisch' hun weg vinden, zonder op elkaar te botsen. Hoe e.e.a. aangesloten moet worden, komt verderop aan bod. Het paradebaanvak is bedoeld voor doorlopende treinen. De lengte van het paradebaanvak is ruim 12 meter, voldoende voor twee intercitytreinen of goederentreinen.
Zie verder onder artikel E ... voor een bespreking van het blokstelsel.

Als variant op het basis-baanplan kan men er ook voor kiezen een kruiswissel toe te passen. Hierdoor ontstaan er echter twee keerlussen. Omdat Fleischmann gebruik maakt van het Tweerail-systeem, zal in dat geval snel sprake zijn van kortsluiting. Om dat te voorkomen dienen keerlusschakelingen te worden toegepast. Zie hiervoor artikel [[E10.09 - Keerlus|E10.09]]

[[Afbeelding:Bovendam-K.png]]
 

Tekening: Hans van de Burgt

(wordt vervolgd)

{{Gerelateerde termen
|Termen= Marklin, Maerklin, Mærklin
}}

{{Voettekst
|Vorige= E04.09.02 - Baanplannen H0 (Groot)
|Volgende= E04.09.02.02 - Atelierbaan
}}

[[Categorie: Alles|B]]
[[Categorie: Artikel|B]]
[[Categorie: Baanplannen|B]]
[[Categorie: Baanplannen Groot H0|B]]
[[Categorie: Hans van de Burgt|B]]
[[Categorie: Ontwerp modelbaan|B]]
[[Categorie: Artikel niet gereed]]