Bovenleiding algemeen - Bewerkingsoverzicht

Fred: links toeg.

2024-12-15T09:55:28Z

links toeg.

Fred: plaatje toeg.

2024-12-07T10:10:08Z

plaatje toeg.

Fred: links toeg.

2024-09-21T08:47:01Z

links toeg.

Fred: links toeg.

2023-11-25T10:36:53Z

links toeg.

Fred: links toeg.

2023-05-26T09:44:18Z

links toeg.

Fred: link toeg.

2023-04-24T09:54:24Z

link toeg.

Fred: txt

2023-03-07T09:58:33Z

txt

Fred: txt

2023-03-07T09:51:02Z

txt

Fred: txt

2023-03-07T09:50:28Z

txt

Martin Hilvers op 31 jan 2019 om 15:19

2019-01-31T15:19:09Z

Wijzigingen bekijken

@@ Regel 19: / Regel 19: @@
 # De onderste helft (rijdraad) heeft als doel op elke willekeurige plaats boven het spoor [[Woorden - E#Elektriciteit|elektriciteit]] toe te kunnen voeren aan een elektrisch tractievoertuig. De afname komt tot stand door een pantograaf (soms abusievelijk "stroomafnemer" genoemd) die langs de "sleepleiding" sleept.
 # De bovenleiding als geheel dient voor energietransport, alle [[Woorden - E#Elektrische stroom|stroom]] die wordt gebruikt, wordt dan ook aangeleverd via de bovenleiding.
-De "sleepleiding", de "rijdraad", is dubbel uitgevoerd. De rijdraden lopen horizontaal parallel naast elkaar. De achterliggende gedachte hierbij is het vergroten van het raakvlak tussen het "schuitje" van de [[Woorden - P#Pantograaf|pantograaf]] en de rijdraad. De contactweerstand (overgangsweerstand) en de hoge [[Woorden - E#Elektrische stroom|stroom]] zorgen voor spannings- en vermogensverlies, dus hoe beter het contact tussen deze twee is (hoe lager de weerstand), des te minder kans er is op doorbranden van de rijdraad bij wegrijden onder slechte omstandigheden.
+De "sleepleiding", ofwel de "rijdraad", is dubbel uitgevoerd. De rijdraden lopen horizontaal parallel naast elkaar. De achterliggende gedachte hierbij is het vergroten van het raakvlak tussen het [[Woorden - S#Schuit|"schuitje"]] van de [[Woorden - P#Pantograaf|pantograaf]] en de rijdraad. De contactweerstand (overgangsweerstand) en de hoge [[Woorden - E#Elektrische stroom|stroom]] zorgen voor spannings- en vermogensverlies, dus hoe beter het contact tussen deze twee is (hoe lager de weerstand), des te minder kans er is op doorbranden van de rijdraad bij wegrijden onder slechte omstandigheden.
 Op de lijn HS &mdash; Amsterdam heeft men korte tijd geëxperimenteerd met twee soorten [[Woorden - Z#Zigzag|"zigzag"]]-ophanging. De ene was wat nu bij [[Woorden - N#NS.|NS]] (Nederlandse Spoorwegen) wordt aangetroffen; twee draden op gelijke afstand van elkaar, parallel lopend over de hele afstand. De andere was dat beide draden bij het ene ophangpunt bij elkaar kwamen en bij het volgende ophangpunt ongeveer 60 cm uit elkaar verwijderd waren. Met beide soorten werd tegelijkertijd geëxperimenteerd, de ene op de lijn HS &#8212; Amsterdam en de andere soort de andere kant op. Tijdens de oorlog heeft men de parallelafstand verminderd tot twee cm, thans bedraagt de afstand vier cm en lopen de draden parallel. De maximum-uitslag mag 45 cm uit het hart van het spoor bedragen, maar dit komt maar heel weinig voor.
@@ Regel 25: / Regel 25: @@
 De normale huidige "zigzag" over één "veld" (de afstand tussen twee masten) bedraagt ongeveer 60 cm, dus 30 cm naar beide zijden vanaf de hartlijn van het spoor.
 === Pantografen ===
-Even wat getallen: de "schuitjes" van de pantografen zijn uitgerust met drie [[Woorden - G#Grafiet|grafiet]]strippen waarvan de twee buitenste ongeveer 100 cm lang zijn en de binnenste &plusmn; 50 cm, ieder met een breedte van drie cm.
+Even wat getallen: de [[Woorden - S#Schuit|"schuitjes"]] van de pantografen zijn uitgerust met drie [[Woorden - G#Grafiet|grafiet]]strippen waarvan de twee buitenste ongeveer 100 cm lang zijn en de binnenste &plusmn; 50 cm, ieder met een breedte van drie cm.
 Het raakvlak van de [[Woorden - R#Rijdraad|rijdraad]] met de strippen is dan in het ongunstigste geval vier (strippen) maal drie cm, maal twee (rijdraden), maal twee mm = ongeveer 4,8 cm²;. De trein rijdt soms met 130 km per uur, met dit zeer kleine raakvlak tussen de bovenleiding en de koolstrippen van de [[Woorden - P#Pantograaf|pantograaf]] komt het wel eens voor dat er minder goed contact is dan men wel zou willen. In dat geval ontstaan er dan vonken.<br>
@@ Regel 58: / Regel 58: @@
 }}
 Een hele verbetering was dan ook de "kettingophanging". Hierbij maakte men gebruik van een draagkabel die op vaste punten aan uithouders bevestigd werd en waarvan de [[Woorden - H#Hangdraad|"hangdraden"]] de rijdraad ondersteunden en naar boven trokken. Door nu de draad bij een gemiddelde temperatuur op te hangen, kon de draad nog behoorlijk horizontaal hangen. Als de temperatuur echter opliep of daalde, dan daalde/steeg daarmee ook de rijdraad i.v.m. het uitzetten/krimpen van de hangdraden. Deze constructie kon snelheden tot ongeveer 100 km per uur aan, maar daarboven hield het gewoon op.
 {{Afbeelding
 |Bestand= Hulpdraagkabel.png
@@ Regel 66: / Regel 67: @@
 |Maker= Fred Eikelboom
 }}
-Door nu in de knik van de ophanging een hulpdraagkabel (zie afbeelding 04) te monteren (Y-stuk) werd de knik onder de mast beduidend kleiner en kon men deze rijdraad wel tot max. 140 km per uur gebruiken (mits er aan beide zijden natuurlijk gebruik werd gemaakt van afspanning d.m.v. gewichten) De bewuste hulpdraagkabel is gemiddeld ongeveer 18 meter lang. Dit systeem met vaste ophangpunten op elke dwarsbalk is het meest voorkomende in Nederland. Uiteraard zijn er diverse uitzonderingen, maar deze hebben meestal betrekking op de te rijden snelheid op het bewuste baanvak.
+Door nu in de knik van de ophanging een hulpdraagkabel (zie afbeelding 04) te monteren (Y-stuk) werd de knik onder de mast beduidend kleiner en kon men deze rijdraad wel tot max. 140 km per uur gebruiken (mits er aan beide zijden natuurlijk gebruik werd gemaakt van [[Woorden - A#Afspaninrichting|afspanning]] d.m.v. gewichten) De bewuste [[Woorden - H#Hulpdraagkabel|hulpdraagkabel]] is gemiddeld ongeveer 18 meter lang. Dit systeem met vaste ophangpunten op elke dwarsbalk is het meest voorkomende in Nederland. Uiteraard zijn er diverse uitzonderingen, maar deze hebben meestal betrekking op de te rijden snelheid op het bewuste baanvak.
 === Rijdraden ===
 De [[Woorden - R#Rijdraad|rijdraden]] hangen gemiddeld ongeveer 5,50 meter boven Bovenkant Spoorstaaf (BS). Bij de nieuwere constructies is dit nog iets lager, namelijk rond de 5,30 meter.
@@ Regel 127: / Regel 128: @@
 |- valign= "top"
 ! scope= "row" width= "70%" |
-| <small>Laatste wijziging: 7 dec 2024 11:09 (CET)</small>
+| <small>Laatste wijziging: 15 dec 2024 10:55 (CET)</small>
 |}
 [[Categorie: Alles|B]]

@@ Regel 19: / Regel 19: @@
 # De onderste helft (rijdraad) heeft als doel op elke willekeurige plaats boven het spoor [[Woorden - E#Elektriciteit|elektriciteit]] toe te kunnen voeren aan een elektrisch tractievoertuig. De afname komt tot stand door een pantograaf (soms abusievelijk "stroomafnemer" genoemd) die langs de "sleepleiding" sleept.
 # De bovenleiding als geheel dient voor energietransport, alle [[Woorden - E#Elektrische stroom|stroom]] die wordt gebruikt, wordt dan ook aangeleverd via de bovenleiding.
-De "sleepleiding", de "rijdraad", is dubbel uitgevoerd. De rijdraden lopen horizontaal parallel naast elkaar. De achterliggende gedachte hierbij is het vergroten van het raakvlak tussen het "schuitje" van de pantograaf en de rijdraad. De contactweerstand (overgangsweerstand) en de hoge [[Woorden - E#Elektrische stroom|stroom]] zorgen voor spannings- en vermogensverlies, dus hoe beter het contact tussen deze twee is (hoe lager de weerstand), des te minder kans er is op doorbranden van de rijdraad bij wegrijden onder slechte omstandigheden.
+De "sleepleiding", de "rijdraad", is dubbel uitgevoerd. De rijdraden lopen horizontaal parallel naast elkaar. De achterliggende gedachte hierbij is het vergroten van het raakvlak tussen het "schuitje" van de [[Woorden - P#Pantograaf|pantograaf]] en de rijdraad. De contactweerstand (overgangsweerstand) en de hoge [[Woorden - E#Elektrische stroom|stroom]] zorgen voor spannings- en vermogensverlies, dus hoe beter het contact tussen deze twee is (hoe lager de weerstand), des te minder kans er is op doorbranden van de rijdraad bij wegrijden onder slechte omstandigheden.
-Op de lijn HS &mdash; Amsterdam heeft men korte tijd geëxperimenteerd met twee soorten "zigzag"-ophanging. De ene was wat nu bij NS (Nederlandse Spoorwegen) wordt aangetroffen; twee draden op gelijke afstand van elkaar, parallel lopend over de hele afstand. De andere was dat beide draden bij het ene ophangpunt bij elkaar kwamen en bij het volgende ophangpunt ongeveer 60 cm uit elkaar verwijderd waren. Met beide soorten werd tegelijkertijd geëxperimenteerd, de ene op de lijn HS &#8212; Amsterdam en de andere soort de andere kant op. Tijdens de oorlog heeft men de parallelafstand verminderd tot twee cm, thans bedraagt de afstand vier cm en lopen de draden parallel. De maximum-uitslag mag 45 cm uit het hart van het spoor bedragen, maar dit komt maar heel weinig voor.
+Op de lijn HS &mdash; Amsterdam heeft men korte tijd geëxperimenteerd met twee soorten [[Woorden - Z#Zigzag|"zigzag"]]-ophanging. De ene was wat nu bij [[Woorden - N#NS.|NS]] (Nederlandse Spoorwegen) wordt aangetroffen; twee draden op gelijke afstand van elkaar, parallel lopend over de hele afstand. De andere was dat beide draden bij het ene ophangpunt bij elkaar kwamen en bij het volgende ophangpunt ongeveer 60 cm uit elkaar verwijderd waren. Met beide soorten werd tegelijkertijd geëxperimenteerd, de ene op de lijn HS &#8212; Amsterdam en de andere soort de andere kant op. Tijdens de oorlog heeft men de parallelafstand verminderd tot twee cm, thans bedraagt de afstand vier cm en lopen de draden parallel. De maximum-uitslag mag 45 cm uit het hart van het spoor bedragen, maar dit komt maar heel weinig voor.
 De normale huidige "zigzag" over één "veld" (de afstand tussen twee masten) bedraagt ongeveer 60 cm, dus 30 cm naar beide zijden vanaf de hartlijn van het spoor.
 === Pantografen ===
-Even wat getallen: de "schuitjes" van de pantografen zijn uitgerust met drie grafietstrippen waarvan de twee buitenste ongeveer 100 cm lang zijn en de binnenste &plusmn; 50 cm, ieder met een breedte van drie cm.
+Even wat getallen: de "schuitjes" van de pantografen zijn uitgerust met drie [[Woorden - G#Grafiet|grafiet]]strippen waarvan de twee buitenste ongeveer 100 cm lang zijn en de binnenste &plusmn; 50 cm, ieder met een breedte van drie cm.
-Het raakvlak van de [[Woorden - R#Rijdraad|rijdraad]] met de strippen is dan in het ongunstigste geval vier (strippen) maal drie cm, maal twee (rijdraden), maal twee mm = ongeveer 4,8 cm²;. De trein rijdt soms met 130 km per uur, met dit zeer kleine raakvlak tussen de bovenleiding en de koolstrippen van de pantograaf komt het wel eens voor dat er minder goed contact is dan men wel zou willen. In dat geval ontstaan er dan vonken.
+Het raakvlak van de [[Woorden - R#Rijdraad|rijdraad]] met de strippen is dan in het ongunstigste geval vier (strippen) maal drie cm, maal twee (rijdraden), maal twee mm = ongeveer 4,8 cm²;. De trein rijdt soms met 130 km per uur, met dit zeer kleine raakvlak tussen de bovenleiding en de koolstrippen van de [[Woorden - P#Pantograaf|pantograaf]] komt het wel eens voor dat er minder goed contact is dan men wel zou willen. In dat geval ontstaan er dan vonken.<br>
+De [[Woorden - Z#Zigzag|"zigzag"]] ophanging is om de rijdraden niet op één punt op de grafietstrippen te laten inbranden, de zigzag zorgt er voor dat de draden van links naar rechts over de strippen schuiven, die daarmee gelijkmatig afslijten.
 {{Afbeelding
 |Bestand= Jw225pz.gif
@@ Regel 39: / Regel 38: @@
 }}
 === Spanningssoorten ===
-Er zijn twee soorten [[Woorden - S#Spanning|tractiespanning]] in gebruik: [[Woorden - G#Gelijkspanning|gelijkspanning]] en [[Woorden - W#Wisselspanning|wisselspanning]]. Op de standaardtrajecten werkt men met gelijkspanning. Bij de hogesnelheidslijn (HSL) werkt men met wisselspanning.
+Er zijn twee soorten [[Woorden - S#Spanning|tractiespanning]] in gebruik: [[Woorden - G#Gelijkspanning|gelijkspanning]] en [[Woorden - W#Wisselspanning|wisselspanning]]. Op de standaardtrajecten werkt men met gelijkspanning. Bij de hogesnelheidslijn ([[De HSL-Zuid|HSL-Zuid]]) werkt men met wisselspanning.
-De eerstgenoemde constructie komt nog voor bij de SNCF op sommige 1500 volt trajecten. De NMBS gebruikt een soortgelijke constructie, maar dan met twee rijdraden. Dan is er nog de trambovenleiding waar het eigenlijk allemaal mee begonnen is. Er is verschil in een bovenleiding geschikt voor 100 km per uur en voor 140 km per uur.
+Daar de verschillende spanningssoorten ook andere constructies vereisen, bedacht men voor deze soorten ook een andere bovenleiding. Hoe hoger de spanning, hoe lager de [[Woorden - E#Elektrische stroom|stroom]] (en het vermogensverlies) en dus hoe dunner (lees: lichter) de constructie zou kunnen zijn. De 10 kV constructie, zoals eerst werd toegepast op de Hofpleinlijn, bestond dan ook slechts uit één [[Woorden - R#Rijdraad|rijdraad]]. Er was wel een hulpdraagkabel die vlak boven de rijdraad hing, maar in het geheel was de constructie toch lichter dan wat we nu kennen van de (eerst 1500 volt) nu 1800 volt bovenleiding.<br>
 === Draagconstructie ===
-Om de draden boven de baan te kunnen hangen, bedacht men diverse draagconstructies. De diversiteit van de masten hangt een beetje samen met de tijd waarin deze zijn ontworpen en geplaatst. Rond 1930 was er weinig weinig geld beschikbaar en wat later in die tijd weinig goed materiaal. In het artikel "[[Masten en portalen]]" (zie: [[Bovenleiding algemeen#Meer informatie|"Meer informatie"]]) worden de verschillende types masten en portalen besproken.
+Om de draden boven de baan te kunnen hangen, bedacht men diverse draagconstructies. De diversiteit van de masten hangt een beetje samen met de tijd waarin deze zijn ontworpen en geplaatst. Rond 1930 was er weinig weinig geld beschikbaar en wat later in die tijd weinig goed materiaal. In het artikel "[[Masten en portalen]]" worden de verschillende types masten en portalen besproken.<br>
 Wanneer de rijdraden boven het spoor hangen, moeten deze ook horizontaal hangen. Daarvoor gebruikt men z.g. afspaninrichtingen. Deze bestaan uit een stelsel van katrollen waar de [[Woorden - R#Rijdraad|rijdraad]] overheen loopt, met een gewicht aan beide uiteinden van de rijdraad. Ook van dergelijke afspaninrichtingen bestaan meerdere soorten en typen. Zie hiervoor het artikel "[[Afspaninrichtingen in DIN en DLO]]". Wanneer door temperatuurverandering de draad van lengte verandert, zorgt het gewicht ervoor dat de rijdraad toch strak blijft staan.
 Aan beiden uiteinden van een dergelijke (dubbele) rijdraad hangen dan meestal "gestapelde" gewichten die samen 1000 tot 1500 kilo wegen. De lengte van de (één) rijdraad is meestal tussen de 1000 en 1500 meter, soms zijn ze korter, maar meestal niet langer, daar de uitzetting dan een te grote rol gaat spelen. Dit heeft een grote invloed op de draden die de rijdraad omhoog houden. Deze worden doorgaans aan de mast gemonteerd, zonder afspaninrichting.<br>
-Bij de nieuwste varianten van de NS bovenleiding wordt overigens wel gebruik gemaakt van zogenaamde "dubbele afspaninrichtingen". Hierbij worden zowel de rijdraad als de [[Woorden - D#Draagkabel|draagkabel]] afgespannen.
+Bij de nieuwste varianten van de [[Woorden - N#NS.|NS]] bovenleiding wordt overigens wel gebruik gemaakt van zogenaamde "dubbele afspaninrichtingen". Hierbij worden zowel de rijdraad als de [[Woorden - D#Draagkabel|draagkabel]] afgespannen.
 === Ophanging ===
 Hier gaat het alleen om de rijdraad. De "tramophanging" is een enkele draad die met een klem aan de dwars op de [[Woorden - R#Rijdraad|rijdraad]] gespannen kabel is bevestigd. Ook werden hier wel palen met uithouder gebruikt; hoge masten met uithouders en kabels. Als de tram langzaam rijdt, kan de "beugel" de draad gemakkelijk volgen, tot ongeveer 20 km per uur een redelijk goede situatie. Gaat de tram echter sneller rijden, dan komt de "beugel" ter hoogte van de ophangpunten (uithouders aan de masten) net niet tegen het hoogste punt. De beugel kan door de snelheid eigenlijk de draad niet volgen. Dit zorgt voor een contactloos stukje en dat geeft vonkvorming omdat de [[Woorden - E#Elektrische stroom|stroom]]kring heel even onderbroken is. Om maar te zwijgen van het stoten van de motor, wat een onregelmatige gang van de tram tot gevolg heeft. De rijdraad werd normaliter gewoon ergens aan vastgemaakt en vervolgens werd er verder nooit meer iets mee of aan gedaan.
@@ Regel 60: / Regel 57: @@
 |Maker= HSM - Hollandsch Spoor Modelbouwgroep
 }}
-Een hele verbetering was dan ook de "kettingophanging". Hierbij maakte men gebruik van een draagkabel die op vaste punten aan uithouders bevestigd werd en waarvan de [[Woorden - H#Hangdraad|"hangdraden"]] de rijdraad ondersteunden en naar boven trokken. Door nu de draad bij een gemiddelde temperatuur op te hangen, kon de draad nog behoorlijk horizontaal hangen. Als de temperatuur echter opliep of daalde, dan daalde/steeg daarmee ook de rijdraad i.v.m. het uitzetten/krimpen van de hangdraden. Deze constructie kon snelheden tot ongeveer 100 km per uur aan, maar daarboven hield het gewoon op. Door nu in de knik van de ophanging een soort hulpdraagkabel te monteren (Y-stuk) werd de knik onder de mast beduidend kleiner en kon men deze rijdraad wel tot max. 140 km per uur gebruiken (mits er aan beide zijden natuurlijk gebruik werd gemaakt van afspanning d.m.v. gewichten) De bewuste Y-draad is gemiddeld ongeveer 18 meter lang. Dit systeem met vaste ophangpunten op elke dwarsbalk is het meest voorkomende in Nederland. Uiteraard zijn er diverse uitzonderingen, maar deze hebben meestal betrekking op de te rijden snelheid op het bewuste baanvak.
+Een hele verbetering was dan ook de "kettingophanging". Hierbij maakte men gebruik van een draagkabel die op vaste punten aan uithouders bevestigd werd en waarvan de [[Woorden - H#Hangdraad|"hangdraden"]] de rijdraad ondersteunden en naar boven trokken. Door nu de draad bij een gemiddelde temperatuur op te hangen, kon de draad nog behoorlijk horizontaal hangen. Als de temperatuur echter opliep of daalde, dan daalde/steeg daarmee ook de rijdraad i.v.m. het uitzetten/krimpen van de hangdraden. Deze constructie kon snelheden tot ongeveer 100 km per uur aan, maar daarboven hield het gewoon op.
 === Rijdraden ===
 De [[Woorden - R#Rijdraad|rijdraden]] hangen gemiddeld ongeveer 5,50 meter boven Bovenkant Spoorstaaf (BS). Bij de nieuwere constructies is dit nog iets lager, namelijk rond de 5,30 meter.
@@ Regel 66: / Regel 72: @@
 |Bestand= Rijdraad_doorsnede.png
 |Grootte= Zeer Groot
-|Volgnummer= 04
+|Volgnummer= 05
 |Omschrijving= Doorsnede van de rijdraad
 |Bron= [https://commons.wikimedia.org/wiki/Hoofdpagina Wikimedia Commons] [[Bestand:CCimage.jpg|15px|link=https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/3.0/nl]]
@@ Regel 121: / Regel 127: @@
 |- valign= "top"
 ! scope= "row" width= "70%" |
-| <small>Laatste wijziging: 21 sep 2024 10:46 (CET)</small>
+| <small>Laatste wijziging: 7 dec 2024 11:09 (CET)</small>
 |}
 [[Categorie: Alles|B]]

@@ Regel 7: / Regel 7: @@
 }}
 {{Inhoudsopgave||Klein}}
-Dit artikel beschrijft de '''bovenleiding''' en alles wat daarbij hoort; de pantografen, [[Woorden - S#Spanning|spanningsoorten]], draagconstructie, de ophanging en de rijdraad.
+Dit artikel beschrijft de '''bovenleiding''' en alles wat daarbij hoort; de pantografen, [[Woorden - S#Spanning|spanningsoorten]], draagconstructie, de ophanging en de [[Woorden - R#Rijdraad|rijdraad]].
 {{Afbeelding
 |Bestand= Rijnmond4mb.jpg
@@ Regel 13: / Regel 13: @@
 |Volgnummer= 01
 |Omschrijving= Onderhoud aan de bovenleiding
-|Bron= [http://www.rijnmond.nl rijnmond.nl]
+|Bron= [https://www.rijnmond.nl rijnmond.nl]
 }}
 === Functie ===
@@ Regel 27: / Regel 27: @@
 Even wat getallen: de "schuitjes" van de pantografen zijn uitgerust met drie grafietstrippen waarvan de twee buitenste ongeveer 100 cm lang zijn en de binnenste &plusmn; 50 cm, ieder met een breedte van drie cm.
-Het raakvlak van de rijdraad met de strippen is dan in het ongunstigste geval vier (strippen) maal drie cm, maal twee (rijdraden), maal twee mm = ongeveer 4,8 cm²;. De trein rijdt soms met 130 km per uur, met dit zeer kleine raakvlak tussen de bovenleiding en de koolstrippen van de pantograaf komt het wel eens voor dat er minder goed contact is dan men wel zou willen. In dat geval ontstaan er dan vonken.
+Het raakvlak van de [[Woorden - R#Rijdraad|rijdraad]] met de strippen is dan in het ongunstigste geval vier (strippen) maal drie cm, maal twee (rijdraden), maal twee mm = ongeveer 4,8 cm²;. De trein rijdt soms met 130 km per uur, met dit zeer kleine raakvlak tussen de bovenleiding en de koolstrippen van de pantograaf komt het wel eens voor dat er minder goed contact is dan men wel zou willen. In dat geval ontstaan er dan vonken.
 De zig-zag ophanging is om de rijdraden niet op één punt op de grafietstrippen te laten inbranden, de zig-zag zorgt er voor dat de draden van links naar rechts over de strippen schuiven, die daarmee gelijkmatig afslijten.
@@ Regel 41: / Regel 41: @@
 Er zijn twee soorten [[Woorden - S#Spanning|tractiespanning]] in gebruik: [[Woorden - G#Gelijkspanning|gelijkspanning]] en [[Woorden - W#Wisselspanning|wisselspanning]]. Op de standaardtrajecten werkt men met gelijkspanning. Bij de hogesnelheidslijn (HSL) werkt men met wisselspanning.
-Daar de verschillende spanningssoorten ook andere constructies vereisen, bedacht men voor deze soorten ook een andere bovenleiding. Hoe hoger de spanning, hoe lager de [[Woorden - E#Elektrische stroom|stroom]] (en het vermogensverlies) en dus hoe dunner (lees: lichter) de constructie zou kunnen zijn. De 10 kV constructie, zoals eerst werd toegepast op de Hofpleinlijn, bestond dan ook slechts uit één rijdraad. Er was wel een hulpdraagkabel die vlak boven de rijdraad hing, maar in het geheel was de constructie toch lichter dan wat we nu kennen van de (eerst 1500 volt) nu 1800 volt bovenleiding.
+Daar de verschillende spanningssoorten ook andere constructies vereisen, bedacht men voor deze soorten ook een andere bovenleiding. Hoe hoger de spanning, hoe lager de [[Woorden - E#Elektrische stroom|stroom]] (en het vermogensverlies) en dus hoe dunner (lees: lichter) de constructie zou kunnen zijn. De 10 kV constructie, zoals eerst werd toegepast op de Hofpleinlijn, bestond dan ook slechts uit één [[Woorden - R#Rijdraad|rijdraad]]. Er was wel een hulpdraagkabel die vlak boven de rijdraad hing, maar in het geheel was de constructie toch lichter dan wat we nu kennen van de (eerst 1500 volt) nu 1800 volt bovenleiding.
 De eerstgenoemde constructie komt nog voor bij de SNCF op sommige 1500 volt trajecten. De NMBS gebruikt een soortgelijke constructie, maar dan met twee rijdraden. Dan is er nog de trambovenleiding waar het eigenlijk allemaal mee begonnen is. Er is verschil in een bovenleiding geschikt voor 100 km per uur en voor 140 km per uur.
@@ Regel 47: / Regel 47: @@
 Om de draden boven de baan te kunnen hangen, bedacht men diverse draagconstructies. De diversiteit van de masten hangt een beetje samen met de tijd waarin deze zijn ontworpen en geplaatst. Rond 1930 was er weinig weinig geld beschikbaar en wat later in die tijd weinig goed materiaal. In het artikel "[[Masten en portalen]]" (zie: [[Bovenleiding algemeen#Meer informatie|"Meer informatie"]]) worden de verschillende types masten en portalen besproken.
-Wanneer de rijdraden boven het spoor hangen, moet deze ook horizontaal hangen. Daarvoor gebruikt men z.g. afspaninrichtingen. Deze bestaan uit een stelsel van katrollen waar de rijdraad overheen loopt, met een gewicht aan beide uiteinden van de rijdraad. Ook van dergelijke afspaninrichtingen bestaan meerdere soorten en typen. Zie hiervoor het artikel "[[Afspaninrichtingen in DIN en DLO]]" bij [[Bovenleiding algemeen#Meer informatie|"Meer informatie"]]). Wanneer door temperatuurverandering de draad van lengte verandert, zorgt het gewicht ervoor dat de rijdraad toch strak blijft staan.
+Wanneer de rijdraden boven het spoor hangen, moeten deze ook horizontaal hangen. Daarvoor gebruikt men z.g. afspaninrichtingen. Deze bestaan uit een stelsel van katrollen waar de [[Woorden - R#Rijdraad|rijdraad]] overheen loopt, met een gewicht aan beide uiteinden van de rijdraad. Ook van dergelijke afspaninrichtingen bestaan meerdere soorten en typen. Zie hiervoor het artikel "[[Afspaninrichtingen in DIN en DLO]]" bij [[Bovenleiding algemeen#Meer informatie|"Meer informatie"]]). Wanneer door temperatuurverandering de draad van lengte verandert, zorgt het gewicht ervoor dat de rijdraad toch strak blijft staan.
-Aan beiden uiteinden van een dergelijke (dubbele) rijdraad hangen dan meestal "gestapelde" gewichten die samen 1000 tot 1500 kilo wegen. De lengte van de (één) rijdraad is meestal tussen de 1000 en 1500 meter, soms zijn ze korter, maar meestal niet langer, daar de uitzetting dan een te grote rol gaat spelen. Dit heeft een grote invloed op de draden die de rijdraad omhoog houden. Deze worden doorgaans aan de mast gemonteerd, zonder afspaninrichting.
+Aan beiden uiteinden van een dergelijke (dubbele) rijdraad hangen dan meestal "gestapelde" gewichten die samen 1000 tot 1500 kilo wegen. De lengte van de (één) rijdraad is meestal tussen de 1000 en 1500 meter, soms zijn ze korter, maar meestal niet langer, daar de uitzetting dan een te grote rol gaat spelen. Dit heeft een grote invloed op de draden die de rijdraad omhoog houden. Deze worden doorgaans aan de mast gemonteerd, zonder afspaninrichting.<br>
+Bij de nieuwste varianten van de NS bovenleiding wordt overigens wel gebruik gemaakt van zogenaamde "dubbele afspaninrichtingen". Hierbij worden zowel de rijdraad als de [[Woorden - D#Draagkabel|draagkabel]] afgespannen.
 === Ophanging ===
-Hier gaat het alleen om de rijdraad. De "tramophanging" is een enkele draad die met een klem aan de dwars op de rijdraad gespannen kabel is bevestigd. Ook werden hier wel palen met uithouder gebruikt; hoge masten met uithouders en kabels. Als de tram langzaam rijdt, kan de "beugel" de draad gemakkelijk volgen, tot ongeveer 20 km per uur een redelijk goede situatie. Gaat de tram echter sneller rijden, dan komt de "beugel" ter hoogte van de ophangpunten (uithouders aan de masten) net niet tegen het hoogste punt. De beugel kan door de snelheid eigenlijk de draad niet volgen. Dit zorgt voor een contactloos stukje en dat geeft vonkvorming omdat de [[Woorden - E#Elektrische stroom|stroom]]kring heel even onderbroken is. Om maar te zwijgen van het stoten van de motor, wat een onregelmatige gang van de tram tot gevolg heeft. De rijdraad werd normaliter gewoon ergens aan vastgemaakt en vervolgens werd er verder nooit meer iets mee of aan gedaan.
+Hier gaat het alleen om de rijdraad. De "tramophanging" is een enkele draad die met een klem aan de dwars op de [[Woorden - R#Rijdraad|rijdraad]] gespannen kabel is bevestigd. Ook werden hier wel palen met uithouder gebruikt; hoge masten met uithouders en kabels. Als de tram langzaam rijdt, kan de "beugel" de draad gemakkelijk volgen, tot ongeveer 20 km per uur een redelijk goede situatie. Gaat de tram echter sneller rijden, dan komt de "beugel" ter hoogte van de ophangpunten (uithouders aan de masten) net niet tegen het hoogste punt. De beugel kan door de snelheid eigenlijk de draad niet volgen. Dit zorgt voor een contactloos stukje en dat geeft vonkvorming omdat de [[Woorden - E#Elektrische stroom|stroom]]kring heel even onderbroken is. Om maar te zwijgen van het stoten van de motor, wat een onregelmatige gang van de tram tot gevolg heeft. De rijdraad werd normaliter gewoon ergens aan vastgemaakt en vervolgens werd er verder nooit meer iets mee of aan gedaan.
 {{Afbeelding
 |Bestand= Jw250kt.jpg
@@ Regel 61: / Regel 60: @@
 |Maker= HSM - Hollandsch Spoor Modelbouwgroep
 }}
-Een hele verbetering was dan ook de "kettingophanging". Hierbij maakte men gebruik van een draagkabel die op vaste punten aan uithouders bevestigd werd en waarvan de "hangdraden" de rijdraad ondersteunden en naar boven trokken. Door nu de draad bij een gemiddelde temperatuur op te hangen, kon de draad nog behoorlijk horizontaal hangen. Als de temperatuur echter opliep of daalde, dan daalde/steeg daarmee ook de rijdraad i.v.m. het uitzetten/krimpen van de hangdraden. Deze constructie kon snelheden tot ongeveer 100 km per uur aan, maar daarboven hield het gewoon op. Door nu in de knik van de ophanging een soort hulpdraagkabel te monteren (Y-stuk) werd de knik onder de mast beduidend kleiner en kon men deze rijdraad wel tot max. 140 km per uur gebruiken (mits er aan beide zijden natuurlijk gebruik werd gemaakt van afspanning d.m.v. gewichten) De bewuste Y-draad is gemiddeld ongeveer 18 meter lang. Dit systeem met vaste ophangpunten op elke dwarsbalk is het meest voorkomende in Nederland. Uiteraard zijn er diverse uitzonderingen, maar deze hebben meestal betrekking op de te rijden snelheid op het bewuste baanvak.
+Een hele verbetering was dan ook de "kettingophanging". Hierbij maakte men gebruik van een draagkabel die op vaste punten aan uithouders bevestigd werd en waarvan de [[Woorden - H#Hangdraad|"hangdraden"]] de rijdraad ondersteunden en naar boven trokken. Door nu de draad bij een gemiddelde temperatuur op te hangen, kon de draad nog behoorlijk horizontaal hangen. Als de temperatuur echter opliep of daalde, dan daalde/steeg daarmee ook de rijdraad i.v.m. het uitzetten/krimpen van de hangdraden. Deze constructie kon snelheden tot ongeveer 100 km per uur aan, maar daarboven hield het gewoon op. Door nu in de knik van de ophanging een soort hulpdraagkabel te monteren (Y-stuk) werd de knik onder de mast beduidend kleiner en kon men deze rijdraad wel tot max. 140 km per uur gebruiken (mits er aan beide zijden natuurlijk gebruik werd gemaakt van afspanning d.m.v. gewichten) De bewuste Y-draad is gemiddeld ongeveer 18 meter lang. Dit systeem met vaste ophangpunten op elke dwarsbalk is het meest voorkomende in Nederland. Uiteraard zijn er diverse uitzonderingen, maar deze hebben meestal betrekking op de te rijden snelheid op het bewuste baanvak.
 === Rijdraden ===
-De rijdraden hangen gemiddeld ongeveer 5,50 meter + Bovenkant Spoorstaaf (BS). Bij de nieuwere constructies is dit nog iets lager, namelijk rond de 5,30 meter.
+De [[Woorden - R#Rijdraad|rijdraden]] hangen gemiddeld ongeveer 5,50 meter boven Bovenkant Spoorstaaf (BS). Bij de nieuwere constructies is dit nog iets lager, namelijk rond de 5,30 meter.
 {{Afbeelding
 |Bestand= Rijdraad_doorsnede.png
@@ Regel 69: / Regel 68: @@
 |Volgnummer= 04
 |Omschrijving= Doorsnede van de rijdraad
-|Bron= [http://commons.wikimedia.org/wiki/Hoofdpagina Wikimedia Commons] [[Bestand:CCimage.jpg|15px|link=http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/3.0/nl]]
+|Bron= [https://commons.wikimedia.org/wiki/Hoofdpagina Wikimedia Commons] [[Bestand:CCimage.jpg|15px|link=https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/3.0/nl]]
 }}
-De doorsnede van de rijdraden bedraagt per draad 100 mm², de draagkabel heeft een doorsnede van 150 mm². Met een dwarsdoorsnede van de gehele bovenleiding op een willekeurig punt, hangt er ongeveer 500 mm². Deze bestaat dan uit één draagkabel (150 mm²), één versterkingskabel (ook 150 mm²) en twee rijdraden van ieder 100 mm²).
+De doorsnede van de rijdraden bedraagt per draad 100 mm², de [[Woorden - D#Draagkabel|draagkabel]] heeft een doorsnede van 150 mm². Met een dwarsdoorsnede van de gehele bovenleiding op een willekeurig punt, hangt er ongeveer 500 mm². Deze bestaat dan uit één draagkabel (150 mm²), één versterkingskabel (ook 150 mm²) en twee rijdraden van ieder 100 mm²).
 {{Linkssectie begin
 |Box= AlleenInfo
@@ Regel 122: / Regel 121: @@
 |- valign= "top"
 ! scope= "row" width= "70%" |
-| <small>Laatste wijziging: 25 nov 2023 11:36 (CET)</small>
+| <small>Laatste wijziging: 21 sep 2024 10:46 (CET)</small>
 |}
 [[Categorie: Alles|B]]

@@ Regel 7: / Regel 7: @@
 }}
 {{Inhoudsopgave||Klein}}
-Dit artikel beschrijft de '''bovenleiding''' en alles wat daarbij hoort; de pantografen, spanningsoorten, draagconstructie, de ophanging en de rijdraad.
+Dit artikel beschrijft de '''bovenleiding''' en alles wat daarbij hoort; de pantografen, [[Woorden - S#Spanning|spanningsoorten]], draagconstructie, de ophanging en de rijdraad.
 {{Afbeelding
 |Bestand= Rijnmond4mb.jpg
@@ Regel 15: / Regel 15: @@
 |Bron= [http://www.rijnmond.nl rijnmond.nl]
 }}
 === Functie ===
 De bovenleiding heeft twee functies:
-# De onderste helft (rijdraad) heeft als doel op elke willekeurige plaats boven het spoor [[Woorden - E#Elektriciteit|elektriciteit]] toe te kunnen voeren aan een elektrisch tractievoertuig. De afname komt tot stand door een pantograaf (soms abusievelijk 'stroomafnemer' genoemd) die langs de 'sleepleiding' sleept.
+# De onderste helft (rijdraad) heeft als doel op elke willekeurige plaats boven het spoor [[Woorden - E#Elektriciteit|elektriciteit]] toe te kunnen voeren aan een elektrisch tractievoertuig. De afname komt tot stand door een pantograaf (soms abusievelijk "stroomafnemer" genoemd) die langs de "sleepleiding" sleept.
 # De bovenleiding als geheel dient voor energietransport, alle [[Woorden - E#Elektrische stroom|stroom]] die wordt gebruikt, wordt dan ook aangeleverd via de bovenleiding.
-De 'sleepleiding', de 'rijdraad', is dubbel uitgevoerd. De rijdraden lopen horizontaal parallel naast elkaar. De achterliggende gedachte hierbij is het vergroten van het raakvlak tussen het 'schuitje' van de pantograaf en de rijdraad. De contactweerstand (overgangsweerstand) en de hoge [[Woorden - E#Elektrische stroom|stroom]] zorgen voor spannings- en vermogensverlies, dus hoe beter het contact tussen deze twee is (hoe lager de weerstand), des te minder kans er is op doorbranden van de rijdraad bij wegrijden onder slechte omstandigheden.
+Op de lijn HS &mdash; Amsterdam heeft men korte tijd geëxperimenteerd met twee soorten "zigzag"-ophanging. De ene was wat nu bij NS (Nederlandse Spoorwegen) wordt aangetroffen; twee draden op gelijke afstand van elkaar, parallel lopend over de hele afstand. De andere was dat beide draden bij het ene ophangpunt bij elkaar kwamen en bij het volgende ophangpunt ongeveer 60 cm uit elkaar verwijderd waren. Met beide soorten werd tegelijkertijd geëxperimenteerd, de ene op de lijn HS &#8212; Amsterdam en de andere soort de andere kant op. Tijdens de oorlog heeft men de parallelafstand verminderd tot twee cm, thans bedraagt de afstand vier cm en lopen de draden parallel. De maximum-uitslag mag 45 cm uit het hart van het spoor bedragen, maar dit komt maar heel weinig voor.
 === Pantografen ===
-Even wat getallen: de 'schuitjes' van de pantografen zijn uitgerust met drie grafietstrippen waarvan de twee buitenste ongeveer 100 cm lang zijn en de binnenste &plusmn; 50 cm, ieder met een breedte van drie cm.
+Even wat getallen: de "schuitjes" van de pantografen zijn uitgerust met drie grafietstrippen waarvan de twee buitenste ongeveer 100 cm lang zijn en de binnenste &plusmn; 50 cm, ieder met een breedte van drie cm.
 Het raakvlak van de rijdraad met de strippen is dan in het ongunstigste geval vier (strippen) maal drie cm, maal twee (rijdraden), maal twee mm = ongeveer 4,8 cm²;. De trein rijdt soms met 130 km per uur, met dit zeer kleine raakvlak tussen de bovenleiding en de koolstrippen van de pantograaf komt het wel eens voor dat er minder goed contact is dan men wel zou willen. In dat geval ontstaan er dan vonken.
@@ Regel 41: / Regel 38: @@
 |Maker= Jan Willem Penris
 }}
 === Spanningssoorten ===
-Er zijn twee soorten tractiespanning in gebruik: gelijkspanning en wisselspanning. Op de standaardtrajecten werkt men met gelijkspanning. Bij de hogesnelheidslijn (HSL) werkt men met wisselspanning.
+Er zijn twee soorten [[Woorden - S#Spanning|tractiespanning]] in gebruik: [[Woorden - G#Gelijkspanning|gelijkspanning]] en [[Woorden - W#Wisselspanning|wisselspanning]]. Op de standaardtrajecten werkt men met gelijkspanning. Bij de hogesnelheidslijn (HSL) werkt men met wisselspanning.
 Daar de verschillende spanningssoorten ook andere constructies vereisen, bedacht men voor deze soorten ook een andere bovenleiding. Hoe hoger de spanning, hoe lager de [[Woorden - E#Elektrische stroom|stroom]] (en het vermogensverlies) en dus hoe dunner (lees: lichter) de constructie zou kunnen zijn. De 10 kV constructie, zoals eerst werd toegepast op de Hofpleinlijn, bestond dan ook slechts uit één rijdraad. Er was wel een hulpdraagkabel die vlak boven de rijdraad hing, maar in het geheel was de constructie toch lichter dan wat we nu kennen van de (eerst 1500 volt) nu 1800 volt bovenleiding.
 De eerstgenoemde constructie komt nog voor bij de SNCF op sommige 1500 volt trajecten. De NMBS gebruikt een soortgelijke constructie, maar dan met twee rijdraden. Dan is er nog de trambovenleiding waar het eigenlijk allemaal mee begonnen is. Er is verschil in een bovenleiding geschikt voor 100 km per uur en voor 140 km per uur.
 === Draagconstructie ===
-Om de draden boven de baan te kunnen hangen, bedacht men diverse draagconstructies. De diversiteit van de masten hangt een beetje samen met de tijd waarin deze zijn ontworpen en geplaatst. Rond 1930 was er weinig weinig geld beschikbaar en wat later in die tijd weinig goed materiaal.
+Om de draden boven de baan te kunnen hangen, bedacht men diverse draagconstructies. De diversiteit van de masten hangt een beetje samen met de tijd waarin deze zijn ontworpen en geplaatst. Rond 1930 was er weinig weinig geld beschikbaar en wat later in die tijd weinig goed materiaal. In het artikel "[[Masten en portalen]]" (zie: [[Bovenleiding algemeen#Meer informatie|"Meer informatie"]]) worden de verschillende types masten en portalen besproken.
-Aan beiden uiteinden van een dergelijke (dubbele) rijdraad hangen dan meestal 'gestapelde' gewichten die samen 1000 tot 1500 kilo wegen. De lengte van de (één) rijdraad is meestal tussen de 1000 en 1500 meter, soms zijn ze korter, maar meestal niet langer, daar de uitzetting dan een te grote rol gaat spelen. Dit heeft een grote invloed op de draden die de rijdraad omhoog houden. Deze worden doorgaans aan de mast gemonteerd, zonder afspaninrichting.
+Wanneer de rijdraden boven het spoor hangen, moet deze ook horizontaal hangen. Daarvoor gebruikt men z.g. afspaninrichtingen. Deze bestaan uit een stelsel van katrollen waar de rijdraad overheen loopt, met een gewicht aan beide uiteinden van de rijdraad. Ook van dergelijke afspaninrichtingen bestaan meerdere soorten en typen. Zie hiervoor het artikel "[[Afspaninrichtingen in DIN en DLO]]" bij [[Bovenleiding algemeen#Meer informatie|"Meer informatie"]]). Wanneer door temperatuurverandering de draad van lengte verandert, zorgt het gewicht ervoor dat de rijdraad toch strak blijft staan.
-Bij de nieuwste varianten van de NS bovenleiding wordt overigens wel gebruik gemaakt van zogenaamde 'dubbele afspaninrichtingen'. Hierbij worden zowel de rijdraad als de draagkabels afgespannen.
+Aan beiden uiteinden van een dergelijke (dubbele) rijdraad hangen dan meestal "gestapelde" gewichten die samen 1000 tot 1500 kilo wegen. De lengte van de (één) rijdraad is meestal tussen de 1000 en 1500 meter, soms zijn ze korter, maar meestal niet langer, daar de uitzetting dan een te grote rol gaat spelen. Dit heeft een grote invloed op de draden die de rijdraad omhoog houden. Deze worden doorgaans aan de mast gemonteerd, zonder afspaninrichting.
 === Ophanging ===
-Hier gaat het alleen om de rijdraad. De 'tramophanging' is een enkele draad die met een klem aan de dwars op de rijdraad gespannen kabel is bevestigd. Ook werden hier wel palen met uithouder gebruikt; hoge masten met uithouders en kabels. Als de tram langzaam rijdt, kan de 'beugel' de draad gemakkelijk volgen, tot ongeveer 20 km per uur een redelijk goede situatie. Gaat de tram echter sneller rijden, dan komt de 'beugel' ter hoogte van de ophangpunten (uithouders aan de masten) net niet tegen het hoogste punt. De beugel kan door de snelheid eigenlijk de draad niet volgen. Dit zorgt voor een contactloos stukje en dat geeft vonkvorming omdat de [[Woorden - E#Elektrische stroom|stroom]]kring heel even onderbroken is. Om maar te zwijgen van het stoten van de motor, wat een onregelmatige gang van de tram tot gevolg heeft. De rijdraad werd normaliter gewoon ergens aan vastgemaakt en vervolgens werd er verder nooit meer iets mee of aan gedaan.
+Hier gaat het alleen om de rijdraad. De "tramophanging" is een enkele draad die met een klem aan de dwars op de rijdraad gespannen kabel is bevestigd. Ook werden hier wel palen met uithouder gebruikt; hoge masten met uithouders en kabels. Als de tram langzaam rijdt, kan de "beugel" de draad gemakkelijk volgen, tot ongeveer 20 km per uur een redelijk goede situatie. Gaat de tram echter sneller rijden, dan komt de "beugel" ter hoogte van de ophangpunten (uithouders aan de masten) net niet tegen het hoogste punt. De beugel kan door de snelheid eigenlijk de draad niet volgen. Dit zorgt voor een contactloos stukje en dat geeft vonkvorming omdat de [[Woorden - E#Elektrische stroom|stroom]]kring heel even onderbroken is. Om maar te zwijgen van het stoten van de motor, wat een onregelmatige gang van de tram tot gevolg heeft. De rijdraad werd normaliter gewoon ergens aan vastgemaakt en vervolgens werd er verder nooit meer iets mee of aan gedaan.
 {{Afbeelding
 |Bestand= Jw250kt.jpg
@@ Regel 69: / Regel 61: @@
 |Maker= HSM - Hollandsch Spoor Modelbouwgroep
 }}
-Een hele verbetering was dan ook de 'kettingophanging'. Hierbij maakte men gebruik van een draagkabel die op vaste punten aan uithouders bevestigd werd en waarvan de 'hangdraden' de rijdraad ondersteunden en naar boven trokken. Door nu de draad bij een gemiddelde temperatuur op te hangen, kon de draad nog behoorlijk horizontaal hangen. Als de temperatuur echter opliep of daalde, dan daalde/steeg daarmee ook de rijdraad i.v.m. het uitzetten/krimpen van de hangdraden. Deze constructie kon snelheden tot ongeveer 100 km per uur aan, maar daarboven hield het gewoon op. Door nu in de knik van de ophanging een soort hulpdraagkabel te monteren (Y-stuk) werd de knik onder de mast beduidend kleiner en kon men deze rijdraad wel tot max. 140 km per uur gebruiken (mits er aan beide zijden natuurlijk gebruik werd gemaakt van afspanning d.m.v. gewichten) De bewuste Y-draad is gemiddeld ongeveer 18 meter lang. Dit systeem met vaste ophangpunten op elke dwarsbalk is het meest voorkomende in Nederland. Uiteraard zijn er diverse uitzonderingen, maar deze hebben meestal betrekking op de te rijden snelheid op het bewuste baanvak.
+Een hele verbetering was dan ook de "kettingophanging". Hierbij maakte men gebruik van een draagkabel die op vaste punten aan uithouders bevestigd werd en waarvan de "hangdraden" de rijdraad ondersteunden en naar boven trokken. Door nu de draad bij een gemiddelde temperatuur op te hangen, kon de draad nog behoorlijk horizontaal hangen. Als de temperatuur echter opliep of daalde, dan daalde/steeg daarmee ook de rijdraad i.v.m. het uitzetten/krimpen van de hangdraden. Deze constructie kon snelheden tot ongeveer 100 km per uur aan, maar daarboven hield het gewoon op. Door nu in de knik van de ophanging een soort hulpdraagkabel te monteren (Y-stuk) werd de knik onder de mast beduidend kleiner en kon men deze rijdraad wel tot max. 140 km per uur gebruiken (mits er aan beide zijden natuurlijk gebruik werd gemaakt van afspanning d.m.v. gewichten) De bewuste Y-draad is gemiddeld ongeveer 18 meter lang. Dit systeem met vaste ophangpunten op elke dwarsbalk is het meest voorkomende in Nederland. Uiteraard zijn er diverse uitzonderingen, maar deze hebben meestal betrekking op de te rijden snelheid op het bewuste baanvak.
 === Rijdraden ===
 De rijdraden hangen gemiddeld ongeveer 5,50 meter + Bovenkant Spoorstaaf (BS). Bij de nieuwere constructies is dit nog iets lager, namelijk rond de 5,30 meter.
@@ Regel 130: / Regel 121: @@
 }} {| width= "100%"
 |- valign= "top"
-! scope= "row" width= "75%" |
+! scope= "row" width= "70%" |
-| <small>Laatste wijziging: 24 apr 2023 11:54 (CET)</small>
+| <small>Laatste wijziging: 25 nov 2023 11:36 (CET)</small>
 |}
 [[Categorie: Alles|B]]

@@ Regel 19: / Regel 19: @@
 De bovenleiding heeft twee functies:
 # De onderste helft (rijdraad) heeft als doel op elke willekeurige plaats boven het spoor [[Woorden - E#Elektriciteit|elektriciteit]] toe te kunnen voeren aan een elektrisch tractievoertuig. De afname komt tot stand door een pantograaf (soms abusievelijk 'stroomafnemer' genoemd) die langs de 'sleepleiding' sleept.
-# De bovenleiding als geheel dient voor energietransport, alle stroom die wordt gebruikt, wordt dan ook aangeleverd via de bovenleiding.
+# De bovenleiding als geheel dient voor energietransport, alle [[Woorden - E#Elektrische stroom|stroom]] die wordt gebruikt, wordt dan ook aangeleverd via de bovenleiding.
-De 'sleepleiding', de 'rijdraad', is dubbel uitgevoerd. De rijdraden lopen horizontaal parallel naast elkaar. De achterliggende gedachte hierbij is het vergroten van het raakvlak tussen het 'schuitje' van de pantograaf en de rijdraad. De contactweerstand (overgangsweerstand) en de hoge stroom zorgen voor spannings- en vermogensverlies, dus hoe beter het contact tussen deze twee is (hoe lager de weerstand), des te minder kans er is op doorbranden van de rijdraad bij wegrijden onder slechte omstandigheden.
+De 'sleepleiding', de 'rijdraad', is dubbel uitgevoerd. De rijdraden lopen horizontaal parallel naast elkaar. De achterliggende gedachte hierbij is het vergroten van het raakvlak tussen het 'schuitje' van de pantograaf en de rijdraad. De contactweerstand (overgangsweerstand) en de hoge [[Woorden - E#Elektrische stroom|stroom]] zorgen voor spannings- en vermogensverlies, dus hoe beter het contact tussen deze twee is (hoe lager de weerstand), des te minder kans er is op doorbranden van de rijdraad bij wegrijden onder slechte omstandigheden.
 Op de lijn HS &mdash; Amsterdam heeft men korte tijd geëxperimenteerd met twee soorten 'zigzag'-ophanging. De ene was wat nu bij NS (Nederlandse Spoorwegen) wordt aangetroffen; twee draden op gelijke afstand van elkaar, parallel lopend over de hele afstand. De andere was dat beide draden bij het ene ophangpunt bij elkaar kwamen en bij het volgende ophangpunt ongeveer 60 cm uit elkaar verwijderd waren. Met beide soorten werd tegelijkertijd geëxperimenteerd, de ene op de lijn HS &#8212; Amsterdam en de andere soort de andere kant op. Tijdens de oorlog heeft men de parallelafstand verminderd tot twee cm, thans bedraagt de afstand vier cm en lopen de draden parallel. De maximum-uitslag mag 45 cm uit het hart van het spoor bedragen, maar dit komt maar heel weinig voor.
@@ Regel 45: / Regel 45: @@
 Er zijn twee soorten tractiespanning in gebruik: gelijkspanning en wisselspanning. Op de standaardtrajecten werkt men met gelijkspanning. Bij de hogesnelheidslijn (HSL) werkt men met wisselspanning.
-Daar de verschillende spanningssoorten ook andere constructies vereisen, bedacht men voor deze soorten ook een andere bovenleiding. Hoe hoger de spanning, hoe lager de stroom (en het vermogensverlies) en dus hoe dunner (lees: lichter) de constructie zou kunnen zijn. De 10 kV constructie, zoals eerst werd toegepast op de Hofpleinlijn, bestond dan ook slechts uit één rijdraad. Er was wel een hulpdraagkabel die vlak boven de rijdraad hing, maar in het geheel was de constructie toch lichter dan wat we nu kennen van de (eerst 1500 volt) nu 1800 volt bovenleiding.
+Daar de verschillende spanningssoorten ook andere constructies vereisen, bedacht men voor deze soorten ook een andere bovenleiding. Hoe hoger de spanning, hoe lager de [[Woorden - E#Elektrische stroom|stroom]] (en het vermogensverlies) en dus hoe dunner (lees: lichter) de constructie zou kunnen zijn. De 10 kV constructie, zoals eerst werd toegepast op de Hofpleinlijn, bestond dan ook slechts uit één rijdraad. Er was wel een hulpdraagkabel die vlak boven de rijdraad hing, maar in het geheel was de constructie toch lichter dan wat we nu kennen van de (eerst 1500 volt) nu 1800 volt bovenleiding.
 De eerstgenoemde constructie komt nog voor bij de SNCF op sommige 1500 volt trajecten. De NMBS gebruikt een soortgelijke constructie, maar dan met twee rijdraden. Dan is er nog de trambovenleiding waar het eigenlijk allemaal mee begonnen is. Er is verschil in een bovenleiding geschikt voor 100 km per uur en voor 140 km per uur.
@@ Regel 61: / Regel 61: @@
 === Ophanging ===
-Hier gaat het alleen om de rijdraad. De 'tramophanging' is een enkele draad die met een klem aan de dwars op de rijdraad gespannen kabel is bevestigd. Ook werden hier wel palen met uithouder gebruikt; hoge masten met uithouders en kabels. Als de tram langzaam rijdt, kan de 'beugel' de draad gemakkelijk volgen, tot ongeveer 20 km per uur een redelijk goede situatie. Gaat de tram echter sneller rijden, dan komt de 'beugel' ter hoogte van de ophangpunten (uithouders aan de masten) net niet tegen het hoogste punt. De beugel kan door de snelheid eigenlijk de draad niet volgen. Dit zorgt voor een contactloos stukje en dat geeft vonkvorming omdat de stroomkring heel even onderbroken is. Om maar te zwijgen van het stoten van de motor, wat een onregelmatige gang van de tram tot gevolg heeft. De rijdraad werd normaliter gewoon ergens aan vastgemaakt en vervolgens werd er verder nooit meer iets mee of aan gedaan.
+Hier gaat het alleen om de rijdraad. De 'tramophanging' is een enkele draad die met een klem aan de dwars op de rijdraad gespannen kabel is bevestigd. Ook werden hier wel palen met uithouder gebruikt; hoge masten met uithouders en kabels. Als de tram langzaam rijdt, kan de 'beugel' de draad gemakkelijk volgen, tot ongeveer 20 km per uur een redelijk goede situatie. Gaat de tram echter sneller rijden, dan komt de 'beugel' ter hoogte van de ophangpunten (uithouders aan de masten) net niet tegen het hoogste punt. De beugel kan door de snelheid eigenlijk de draad niet volgen. Dit zorgt voor een contactloos stukje en dat geeft vonkvorming omdat de [[Woorden - E#Elektrische stroom|stroom]]kring heel even onderbroken is. Om maar te zwijgen van het stoten van de motor, wat een onregelmatige gang van de tram tot gevolg heeft. De rijdraad werd normaliter gewoon ergens aan vastgemaakt en vervolgens werd er verder nooit meer iets mee of aan gedaan.
 {{Afbeelding
 |Bestand= Jw250kt.jpg

@@ Regel 128: / Regel 128: @@
 |Volgende= Masten en portalen
 |VorigeMenu= Bovenleiding
-}}
+}}{| width= "100%"
 |- valign= "top"
 ! scope= "row" width= "77%" |
-| <small>Laatste wijziging: 7 mrt 2023 10:50 (CET)</small>
+| <small>Laatste wijziging: 7 mrt 2023 10:58 (CET)</small>
 |}
 [[Categorie: Alles|B]]

@@ Regel 135: / Regel 135: @@
 |}
 [[Categorie: Alles|B]]
-[[Categorie: Artikel|Bovenleiding Algemeen]]
+[[Categorie: Artikel|Bovenleiding algemeen]]
 [[Categorie: Bedrading|B]]
 [[Categorie: Bovenleiding|B]]