Onderhoud - Bewerkingsoverzicht

Fred: link aangep.

2025-03-17T09:08:20Z

link aangep.

Fred: txt

2025-03-01T09:15:07Z

txt

Fred: link toeg.

2025-01-03T09:44:16Z

link toeg.

Fred: txt

2024-10-31T15:02:54Z

txt

Fred: link toeg.

2024-10-05T08:44:40Z

link toeg.

Fred: links toeg.

2024-08-29T08:52:04Z

links toeg.

Fred: txt

2024-07-12T08:31:05Z

txt

Fred: typo

2024-06-19T08:33:37Z

typo

Fred: nav

2024-06-19T08:25:38Z

nav

Fred: cat

2024-06-06T09:16:38Z

cat

@@ Regel 31: / Regel 31: @@
 |}
 === Koolborstels ===
-Nieuwe motoren zijn vaak zonder koolborstels (brushless), maar de meeste (oudere) motoren hebben [[Woorden - K#Koolborstel|koolborstels]]. Die zijn aan slijtage onderhevig. Gevolg is wél, dat ze regelmatig moeten worden vervangen. Daarbij is het oppassen geblazen, want er zijn vaak [[Documentatie en onderdelenlijsten rollend materieel#Veren|veertjes]] aanwezig om de koolborstels op de [[Woorden - C#Collector|collector]] van de motor te drukken. Zo mogelijk halen we de motor uit elkaar in een [[Woorden - P#Plastic|plastic]] zak. Mocht het onverhoopt gebeuren dat een veertje wegspringt, dan is de kans groot dat het in de zak wordt opgevangen.
+Nieuwe motoren zijn vaak zonder koolborstels (brushless), maar de meeste (oudere) motoren hebben [[Woorden - K#Koolborstel|koolborstels]]. Die zijn aan slijtage onderhevig. Gevolg is wél, dat ze regelmatig moeten worden vervangen. Daarbij is het oppassen geblazen, want er zijn vaak [[Documentatie en onderdelen van rollend materieel#Veren|veertjes]] aanwezig om de koolborstels op de [[Woorden - C#Collector|collector]] van de motor te drukken. Zo mogelijk halen we de motor uit elkaar in een [[Woorden - P#Plastic|plastic]] zak. Mocht het onverhoopt gebeuren dat een veertje wegspringt, dan is de kans groot dat het in de zak wordt opgevangen.
 Nieuwe koolborstels moeten eerst iets "inslijten", met andere woorden: de juiste vorm aannemen. Dat kan gepaard gaan met een piepend geluid, wat echter verdwijnt als de motor is ingelopen.<br />
 Bij gebruik van koolborstels zal de slijtage daarvan ook restanten (=koolstofdeeltjes) achterlaten op de collector, die meestal bestaat uit een drietal (of vijftal, bij een vijfpolige [[Woorden - R#Rotor|rotor]]): dunne koperplaatjes (lamellen), waartussen een kleine, niet geleidende, zone bestaat. Daar kunnen zich koolstofdeeltjes van de koolborstels afzetten, en zelfs de plaatjes elektrisch doorverbinden. Gevolg: de motor is kortgesloten, en draait niet meer. Schoonmaken kan met een penseeltje of wattenstaafje bevochtigd met wasbenzine. Daarmee wordt over de koperplaatjes gepoetst, totdat deze weer blank zijn. "Verwijder aangekoekt vuil tussen de collectorlamellen nooit met een metalen voorwerp", maar met een houten cocktailprikker.

@@ Regel 4: / Regel 4: @@
 |VorigeMenu= Realistische snelheden
 |Auteur= Dick van der Knaap
 }}
 {{Inhoudsopgave||Klein}}
-Dit artikel behandelt het '''onderhoud''' van modelspoormaterieel.
+Dit artikel behandelt het '''onderhoud''' van rails en [[#Rollend materieel|rollend materieel]].
-=== Rails ===
+== Rails ==
 Het schoonhouden van de rails is uitermate belangrijk. De stroomtoevoer voor onze gemotoriseerde railvoertuigen gaat immers via de rails. Vuil op de rails is vaak de oorzaak van slechte stroomgeleiding, waardoor er storingen optreden in het treinbedrijf. Dat uit zich, doordat treinen blijven stilstaan, of haperend, met horten en stoten, vooruitkomen.
 Elke modelspoorder heeft hiermee te maken bij zijn treinbedrijf, en een ieder heeft zo zijn voorkeur voor een methode om de rails schoon te houden.<br />
 In principe zijn alle methodes maar op een tweetal varianten gebaseerd, namelijk poetsen met gebruikmaking van een vloeistof, of met een schuurmiddel.
-==== "De vloeistofmethode" ====
+=== "De vloeistofmethode" ===
 Een niet pluizend lapje (stuk van een oud laken bijvoorbeeld) wordt om een vinger gewikkeld en bevochtigd met een vloeistof. Hiervoor blijkt wasbenzine het meest geschikt (en voor de gezondheid het minst schadelijk), maar ook terpentine en [[Woorden - I#Isopropanol|isopropylalcohol]] (IPA) worden wel gebruikt. Spiritus is ook bruikbaar, maar bevat wat (zeer schadelijk) methylalcohol, terwijl zuivere [[Woorden - E#Ethanol|ethylalcohol]] wél geschikt is, maar helaas onbetaalbaar en slecht verkrijgbaar. Het vochtige lapje wordt stevig op de rails gedrukt, en de vinger over de rails getrokken. Het vuil en vettigheid blijft op het lapje achter, terwijl een teveel aan [[Woorden - O#Oplosmiddel|oplosmiddel]] verdampt. Let dus op, dat de ruimte waarin de modelbaan staat, goed geventileerd wordt!<br />
 Zodra de rails schoon is, laat deze behandeling géén zwarte sporen meer achter op een wit lapje. We kunnen daarna de activiteiten naar een ander deel van het spoor verplaatsen, totdat de hele baan is schoongemaakt.
-==== "De schuurmethode" ====
+=== "De schuurmethode" ===
 Hierbij wordt "droog" gewerkt. Bekend is bijvoorbeeld het schuurblokje van Roco. Dat bestaat uit synthetisch rubber, vermengd met zeer fijn zand. Dit wordt stevig op de rails gedrukt en heen-en-weer bewogen. Zo wordt het vuil verwijderd, met als nadeel dat daarna de baan nog een beurt met de stofzuiger nodig heeft om het schuursel te verwijderen. Slechts een deel blijft maar aan het blokje kleven.<br />
 Sommige mensen willen niets weten van deze methode. Het zou minuscule krasjes in de rails geven, die weer aanleiding zouden zijn tot snellere vervuiling. Tot nog toe is er echter géén hard bewijs voor deze veronderstelling.
 ===="Schoonmaken zonder inspanning" ====
 Sommige merken hebben (hadden) een speciale oplossing voor de schuurmethode. De poetswagen van bijvoorbeeld Roco, die achter een goederentrein wordt geplaatst, schuurt tijdens het rijden  en houdt daardoor voortdurend de rails schoon. In vroeger tijden bestonden er ook ketelwagentjes, gevuld met oplosmiddel. Dat druppelde langzaam op een viltje, dat zich onder de wagen bevond en regelmatig moest worden vervangen. Nadeel van poetswagens is steeds, dat er een loc nodig is om ze voort te bewegen. De motor daarvan wordt behoorlijk zwaar belast, met bijbehorende slijtage. Een beter (en kostbaarder) alternatief is de gemotoriseerde Dapol onderhoudsmachine. Die schuurt ook, en zuigt tegelijkertijd het slijpsel op, en beweegt zichzelf voort. Deze machine kan zelfs van een decoder worden voorzien.
-=== Gemotoriseerde voertuigen ===
+== Rollend materieel ==
-Sommige modelspoorders hebben een bestand, waarin hun gehele bezit is opgenomen. Slechts zelden zien we, dat daarbij de datum van het laatste onderhoud wordt vastgelegd. Tóch is dat wel verstandig, want regelmatig onderhoud voorkomt verstoring van het rijgenot. Een vaste regel voor onderhoud is niet te geven. Dat is afhankelijk van de intensiteit van het gebruik.<br />
+Sommige modelspoorders hebben een bestand, waarin hun gehele bezit is opgenomen. Slechts zelden zien we, dat daarbij de datum van het laatste onderhoud wordt vastgelegd. Tóch is dat wel verstandig, want regelmatig onderhoud voorkomt verstoring van het rijgenot. Een vaste regel voor onderhoud is niet te geven. Dat is afhankelijk van de intensiteit van het gebruik.
-Een oorzaak van slecht rijden kan ook zijn, dat de locomotieven zijn vervuild. Een veel voorkomend euvel is aangekoekt vuil, afkomstig van de rails. Het loopvlak van de wielen is dan niet schoon, hetgeen te zien is omdat ze niet "blank" zijn. Reinigen geschiedt het beste met een lapje met vloeistof, zoals ook eerder beschreven bij [[Onderhoud#Rails|rails]]. Tegen hardnekkig aangekoekt vuil kan ook een [[Woorden - G#Glasvezelstift|"glasvezelstift"]] worden gebruikt.<br />
+=== Sleepcontacten ===
 {| class="wikitable" <!-- positie over gehele breedte van scherm -->
 | valign="center"| [[Bestand:Let-op.jpg|50px|center]]<small>&nbsp;&nbsp;'''LET OP!'''</small>||valign="top"|'''<u>Waarschuwing'''</u><br />Er kunnen minuscule glasdeeltjes ontstaan bij het gebruik van een "glasvezelstift".<br />Laat die niet in de ogen en/of longen komen! Draag een stofkapje en bril.
 |}
-==== Koolborstels ====
+=== Koolborstels ===
 Nieuwe motoren zijn vaak zonder koolborstels (brushless), maar de meeste (oudere) motoren hebben [[Woorden - K#Koolborstel|koolborstels]]. Die zijn aan slijtage onderhevig. Gevolg is wél, dat ze regelmatig moeten worden vervangen. Daarbij is het oppassen geblazen, want er zijn vaak [[Documentatie en onderdelenlijsten rollend materieel#Veren|veertjes]] aanwezig om de koolborstels op de [[Woorden - C#Collector|collector]] van de motor te drukken. Zo mogelijk halen we de motor uit elkaar in een [[Woorden - P#Plastic|plastic]] zak. Mocht het onverhoopt gebeuren dat een veertje wegspringt, dan is de kans groot dat het in de zak wordt opgevangen.
 Nieuwe koolborstels moeten eerst iets "inslijten", met andere woorden: de juiste vorm aannemen. Dat kan gepaard gaan met een piepend geluid, wat echter verdwijnt als de motor is ingelopen.<br />
-Bij gebruik van koolborstels zal de slijtage daarvan ook restanten (=koolstofdeeltjes) achterlaten op de collector, die meestal bestaat uit een drietal (of vijftal, bij een vijfpolige [[Woorden - R#Rotor|rotor]])): dunne koperplaatjes (lamellen), waartussen een kleine, niet geleidende, zone bestaat. Daar kunnen zich koolstofdeeltjes van de koolborstels afzetten, en zelfs de plaatjes elektrisch doorverbinden. Gevolg: de motor is kortgesloten, en draait niet meer. Schoonmaken kan met een penseeltje of wattenstaafje bevochtigd met wasbenzine. Daarmee wordt over de koperplaatjes gepoetst, totdat deze weer blank zijn. "Verwijder aangekoekt vuil tussen de collectorlamellen nooit met een metalen voorwerp", maar met een houten cocktailprikker.
+Bij gebruik van koolborstels zal de slijtage daarvan ook restanten (=koolstofdeeltjes) achterlaten op de collector, die meestal bestaat uit een drietal (of vijftal, bij een vijfpolige [[Woorden - R#Rotor|rotor]]): dunne koperplaatjes (lamellen), waartussen een kleine, niet geleidende, zone bestaat. Daar kunnen zich koolstofdeeltjes van de koolborstels afzetten, en zelfs de plaatjes elektrisch doorverbinden. Gevolg: de motor is kortgesloten, en draait niet meer. Schoonmaken kan met een penseeltje of wattenstaafje bevochtigd met wasbenzine. Daarmee wordt over de koperplaatjes gepoetst, totdat deze weer blank zijn. "Verwijder aangekoekt vuil tussen de collectorlamellen nooit met een metalen voorwerp", maar met een houten cocktailprikker.
-==== "Hulpmiddel" ====
+=== "Hulpmiddel" ===
 Erg gemakkelijk is een hulpmiddel, dat zelf gemaakt wordt uit wat restmateriaal. Neem een drietal plankjes van voldoende lengte en breedte, afhankelijk van de gebruikte schaal en houtdikte. Deze lijmen we met wat houtlijm in de lengterichting haaks tegen elkaar.
 {{Afbeelding
@@ Regel 47: / Regel 52: @@
 | valign="center"| [[Bestand:Let-op.jpg|50px|center]]<small>&nbsp;&nbsp;'''LET OP!'''</small>||valign="top"|'''<u>Waarschuwing'''</u><br />Het gebruik van slaolie, olijfolie e.d. wordt ten stelligste afgeraden! Deze oliesoorten verharden namelijk door de zuurstof uit de lucht en verliezen dan hun smerende werking.
 |}
-===== Motorlagers =====
+=== Motorlagers ===
 Bij het smeren van de motorlagers moeten we, vooral aan de zijde waar zich de [[Woorden - K#Koolborstel|koolborstels]] bevinden, maar "heel weinig" olie aanbrengen. Wanneer hier teveel olie wordt aangebracht, trekt dit (door de cappillaire werking), via de ruimte tussen het lager en de as door, naar de koolborstels en de [[Woorden - C#Collector|collector]]!
-===== Tandwielen en wormwielen=====
+=== Tandwielen en wormwielen ===
-Tandwielen en wormwielen hebben liever smeervet. Ook daarvoor geldt: wees zuinig ermee, overdaad schaadt. Gebruik gèèn eetbare vetten (die verharden), maar zuurvrije vaseline of "teflonvet" (bijvoorbeeld Roco "speciaal smeervet", bestelnummer 10905). Een paar speldenknopjes zijn meestal voldoende. "Vergeet dan niet om de lagers van de tandwielen te smeren met olie".
+Tandwielen en wormwielen smeren we met vet. Ook daarvoor geldt: wees zuinig ermee, overdaad schaadt. '''Gebruik gèèn eetbare vetten''' (die verharden), maar zuurvrije vaseline of "teflonvet" (bijvoorbeeld Roco "speciaal smeervet", bestelnummer 10905). Een paar speldenknopjes zijn meestal voldoende. "Vergeet dan niet om de lagers (assen) van de tandwielen te smeren met olie".
-===== Aslagers =====
+=== Aslagers ===
 Aslagers van goederenwagens en/of rijtuigen smeren we met een klein beetje vaseline of "teflonvet" (Roco "speciaal smeervet"). De assen verwijderen en dan in de aspotten een weinig vet aanbrengen.
 === Wissels ===
@@ Regel 64: / Regel 69: @@
 |- valign= "top"
 ! scope= "row" width="70%" |
-| <small>Laatste wijziging: 3 jan 2025 10:45 (CET)</small>
+| <small>Laatste wijziging: 1 mrt 2025 10:15 (CET)</small>
 |}
 [[Categorie: Alles|O]]

@@ Regel 26: / Regel 26: @@
 |}
 ==== Koolborstels ====
-Nieuwe motoren zijn vaak zonder koolborstels (brushless), maar de meeste (oudere) motoren hebben [[Woorden - K#Koolborstel|koolborstels]]. Die zijn aan slijtage onderhevig. Gevolg is wél, dat ze regelmatig moeten worden vervangen. Daarbij is het oppassen geblazen, want er zijn vaak [[Documentatie en onderdelenlijsten rollend materieel#Veren|veertjes]] aanwezig om de koolborstels op de [[Woorden - C#Collector|collector]] van de motor te drukken. Zo mogelijk halen we de motor uit elkaar in een plastic zak. Mocht het onverhoopt gebeuren dat een veertje wegspringt, dan is de kans groot dat het in de zak wordt opgevangen.
+Nieuwe motoren zijn vaak zonder koolborstels (brushless), maar de meeste (oudere) motoren hebben [[Woorden - K#Koolborstel|koolborstels]]. Die zijn aan slijtage onderhevig. Gevolg is wél, dat ze regelmatig moeten worden vervangen. Daarbij is het oppassen geblazen, want er zijn vaak [[Documentatie en onderdelenlijsten rollend materieel#Veren|veertjes]] aanwezig om de koolborstels op de [[Woorden - C#Collector|collector]] van de motor te drukken. Zo mogelijk halen we de motor uit elkaar in een [[Woorden - P#Plastic|plastic]] zak. Mocht het onverhoopt gebeuren dat een veertje wegspringt, dan is de kans groot dat het in de zak wordt opgevangen.
 Nieuwe koolborstels moeten eerst iets "inslijten", met andere woorden: de juiste vorm aannemen. Dat kan gepaard gaan met een piepend geluid, wat echter verdwijnt als de motor is ingelopen.<br />
 Bij gebruik van koolborstels zal de slijtage daarvan ook restanten (=koolstofdeeltjes) achterlaten op de collector, die meestal bestaat uit een drietal (of vijftal, bij een vijfpolige [[Woorden - R#Rotor|rotor]])): dunne koperplaatjes (lamellen), waartussen een kleine, niet geleidende, zone bestaat. Daar kunnen zich koolstofdeeltjes van de koolborstels afzetten, en zelfs de plaatjes elektrisch doorverbinden. Gevolg: de motor is kortgesloten, en draait niet meer. Schoonmaken kan met een penseeltje of wattenstaafje bevochtigd met wasbenzine. Daarmee wordt over de koperplaatjes gepoetst, totdat deze weer blank zijn. "Verwijder aangekoekt vuil tussen de collectorlamellen nooit met een metalen voorwerp", maar met een houten cocktailprikker.
@@ Regel 64: / Regel 64: @@
 |- valign= "top"
 ! scope= "row" width="70%" |
-| <small>Laatste wijziging: 5 okt 2024 10:44 (CET)</small>
+| <small>Laatste wijziging: 3 jan 2025 10:45 (CET)</small>
 |}
 [[Categorie: Alles|O]]

@@ Regel 28: / Regel 28: @@
 Nieuwe motoren zijn vaak zonder koolborstels (brushless), maar de meeste (oudere) motoren hebben [[Woorden - K#Koolborstel|koolborstels]]. Die zijn aan slijtage onderhevig. Gevolg is wél, dat ze regelmatig moeten worden vervangen. Daarbij is het oppassen geblazen, want er zijn vaak [[Documentatie en onderdelenlijsten rollend materieel#Veren|veertjes]] aanwezig om de koolborstels op de [[Woorden - C#Collector|collector]] van de motor te drukken. Zo mogelijk halen we de motor uit elkaar in een plastic zak. Mocht het onverhoopt gebeuren dat een veertje wegspringt, dan is de kans groot dat het in de zak wordt opgevangen.
 Nieuwe koolborstels moeten eerst iets "inslijten", met andere woorden: de juiste vorm aannemen. Dat kan gepaard gaan met een piepend geluid, wat echter verdwijnt als de motor is ingelopen.<br />
-Bij gebruik van koolborstels zal de slijtage daarvan ook restanten (=koolstofdeeltjes) achterlaten op de collector, die meestal bestaat uit een drietal (of vijftal, bij een vijfpolig [[Woorden - A#Anker|anker]]): dunne koperplaatjes (lamellen), waartussen een kleine, niet geleidende, zone bestaat. Daar kunnen zich koolstofdeeltjes van de koolborstels afzetten, en zelfs de plaatjes elektrisch doorverbinden. Gevolg: de motor is kortgesloten, en draait niet meer. Schoonmaken kan met een penseeltje of wattenstaafje bevochtigd met wasbenzine. Daarmee wordt over de koperplaatjes gepoetst, totdat deze weer blank zijn. "Verwijder aangekoekt vuil tussen de collectorlamellen nooit met een metalen voorwerp", maar met een houten cocktailprikker.
+Bij gebruik van koolborstels zal de slijtage daarvan ook restanten (=koolstofdeeltjes) achterlaten op de collector, die meestal bestaat uit een drietal (of vijftal, bij een vijfpolige [[Woorden - R#Rotor|rotor]])): dunne koperplaatjes (lamellen), waartussen een kleine, niet geleidende, zone bestaat. Daar kunnen zich koolstofdeeltjes van de koolborstels afzetten, en zelfs de plaatjes elektrisch doorverbinden. Gevolg: de motor is kortgesloten, en draait niet meer. Schoonmaken kan met een penseeltje of wattenstaafje bevochtigd met wasbenzine. Daarmee wordt over de koperplaatjes gepoetst, totdat deze weer blank zijn. "Verwijder aangekoekt vuil tussen de collectorlamellen nooit met een metalen voorwerp", maar met een houten cocktailprikker.
 ==== "Hulpmiddel" ====
 Erg gemakkelijk is een hulpmiddel, dat zelf gemaakt wordt uit wat restmateriaal. Neem een drietal plankjes van voldoende lengte en breedte, afhankelijk van de gebruikte schaal en houtdikte. Deze lijmen we met wat houtlijm in de lengterichting haaks tegen elkaar.

@@ Regel 26: / Regel 26: @@
 |}
 ==== Koolborstels ====
-Nieuwe motoren zijn vaak zonder koolborstels (brushless), maar de meeste (oudere) motoren hebben [[Woorden - K#Koolborstel|koolborstels]]. Die zijn aan slijtage onderhevig. Gevolg is wél, dat ze regelmatig moeten worden vervangen. Daarbij is het oppassen geblazen, want er zijn vaak kleine veertjes aanwezig om de koolborstels op de [[Woorden - C#Collector|collector]] van de motor te drukken. Zo mogelijk halen we de motor uit elkaar in een plastic zak. Mocht het onverhoopt gebeuren dat een veertje wegspringt, dan is de kans groot dat het in de zak wordt opgevangen.
+Nieuwe motoren zijn vaak zonder koolborstels (brushless), maar de meeste (oudere) motoren hebben [[Woorden - K#Koolborstel|koolborstels]]. Die zijn aan slijtage onderhevig. Gevolg is wél, dat ze regelmatig moeten worden vervangen. Daarbij is het oppassen geblazen, want er zijn vaak [[Documentatie en onderdelenlijsten rollend materieel#Veren|veertjes]] aanwezig om de koolborstels op de [[Woorden - C#Collector|collector]] van de motor te drukken. Zo mogelijk halen we de motor uit elkaar in een plastic zak. Mocht het onverhoopt gebeuren dat een veertje wegspringt, dan is de kans groot dat het in de zak wordt opgevangen.
 Nieuwe koolborstels moeten eerst iets "inslijten", met andere woorden: de juiste vorm aannemen. Dat kan gepaard gaan met een piepend geluid, wat echter verdwijnt als de motor is ingelopen.<br />
 Bij gebruik van koolborstels zal de slijtage daarvan ook restanten (=koolstofdeeltjes) achterlaten op de collector, die meestal bestaat uit een drietal (of vijftal, bij een vijfpolig [[Woorden - A#Anker|anker]]): dunne koperplaatjes (lamellen), waartussen een kleine, niet geleidende, zone bestaat. Daar kunnen zich koolstofdeeltjes van de koolborstels afzetten, en zelfs de plaatjes elektrisch doorverbinden. Gevolg: de motor is kortgesloten, en draait niet meer. Schoonmaken kan met een penseeltje of wattenstaafje bevochtigd met wasbenzine. Daarmee wordt over de koperplaatjes gepoetst, totdat deze weer blank zijn. "Verwijder aangekoekt vuil tussen de collectorlamellen nooit met een metalen voorwerp", maar met een houten cocktailprikker.
@@ Regel 64: / Regel 64: @@
 |- valign= "top"
 ! scope= "row" width="70%" |
-| <small>Laatste wijziging: 29 jul 2024 10:52 (CET)</small>
+| <small>Laatste wijziging: 5 okt 2024 10:44 (CET)</small>
 |}
 [[Categorie: Alles|O]]

@@ Regel 1: / Regel 1: @@
 {{Koptekst
 |Vorige= Realistische snelheden overig materieel
-|Volgende= Computerprogamma's voor modelspoormaterieel
+|Volgende= Computerprogramma's voor modelspoormaterieel
 |VorigeMenu= Realistische snelheden
 |Auteur= Dick van der Knaap
@@ Regel 59: / Regel 59: @@
 }}{{Voettekst
 |Vorige= Realistische snelheden overig materieel
-|Volgende= Computerprogamma's voor modelspoormaterieel
+|Volgende= Computerprogramma's voor modelspoormaterieel
 |VorigeMenu= Realistische snelheden
 }} {| width= "100%"

@@ Regel 70: / Regel 70: @@
 [[Categorie: Materieel|O]]
 [[Categorie: Technieken|O]]
 [[Categorie: Dick van der Knaap|O]]